Lotnictwo Morskie - nowości, modernizacje, restrukturyzacje...

[Ronon Dex]

Podobnie jak w Siłach Powietrznych, równolegle następuje modernizacja i restrukturyzacja  Lotnictwa Morskiego. Jest to spowodowane faktem, że  lotnictwo morskie nie podlegało większym zmianom od chwili swojego powstania - jedynymi zmianami była jego rozbudowa ilościowa, wraz z wprowadzaniem do służby nowych okrętów lotniczych oraz okrętów na których bazują śmigłowce pokładowe.

Podstawę siły bojowej Lotnictwa Morskiego stanowiły dotychczas trzy typy samolotów:
- Samolot myśliwsko-szturmowy typu FA-5
- Samolot szturmowo-bombowy typu A-1 (oraz jego wersje specjalistyczne -czyli tankowiec KC-1 i samolot walki radioelektronicznej EA-1)
- Samoloty myśliwsko-szturmowy VTOL typu AS-4 (w dwóch odmianach F i S).

Pierwsze dwa typy samolotów bazują na lotniskowcu ORB "Republika Bialeńska", a samoloty pionowego startu i lądowania na lekkich lotniskowcach (obecnie ich liczba wzrosła do trzech) oraz na trzech okrętach lotniczo-desantowych.

Pierwotnie planowano zastąpienie samolotów pokładowych A-1 przez nowa wersje samolotu FA-5, oznaczona jako FA-5C (tym samym pierwotny FA-5 - otrzymał oznaczenie FA-5A) i ujednolicenie grupy lotniczej na lotniskowcu ORB "Republika Bialeńska". Zakłady Lotnicze RAT przedstawiły Marynarce Wojennej RB nowy FA-5C, który w porównaniu z poprzednikiem ma nieco większy zasięg, unowocześnioną awionikę i systemy uzbrojenia oraz zwiększony udźwig samego uzbrojenia podwieszanego. Samolot zresztą od razu wzbudził zainteresowania również Sił Powietrznych, które wprowadziły ten tym do służby zarówno w nowo utworzonym 9. Skrzydle Lotniczym (przeznaczonym do bazowania na Wyspach Przyjaźni) oraz w 4. Skrzydle Rozpoznawczo-Szturmowym.


Samolot FA-5C  (1109 - 11 ELM) na lotnisku fabrycznym RAT. Maszyna została pomalowana na granatowy, matowy kolor mający dobrze maskować samolot na tle morza - będący nowym standardem wprowadzanym w Lotnictwie Morskim.

Samolot FA-5C zastąpi na pokładzie ORB "Republika Bialeńska" wcześniejsze FA-5A (których część nie zostanie wycofana, bo najmniej zużyte maszyny, po remoncie będą służyły celom szkoleniowym) - jednak nie zastąpi jak pierwotnie planowano samolotów A-1 i nie będzie jedynym samolotem bojowym na pokładzie tego okrętu.



FA-5C w locie nad morzem, uzbrojony w 2 przeciwokrętowe pociski rakietowe oraz 8 kierowanych pocisków rakietowych powietrze-powietrze (6 średniego i 2 bliskiego zasięgu).


W tym samym czasie bowiem Zakłady Lotnicze RAT opracowały nowy typ samolotu czyli wielozadaniowy samolot myśliwski F-12 (oznaczenia F-10 i F-11 - zostały "zużyte" dla maszyn, które były wytwarzane wyłącznie na eksport). W tym przypadku prace zmierzały od początku do stworzenia rodziny samolotów tej klasy, z których jeden (F-12A) byłby samolotem lądowym, drugi (F-12B) samolotem pokładowym pionowego startu i lądowania, a trzeci (F-12C) byłby samolotem pokładowym do bazowania na dużych lotniskowcach i wysyłanym w powietrze za pomocą katapulty i lądująca z użyciem haka i systemu hamowania na lotniskowcu (czyli tak samo jak to się odbywa w przypadku m.in. FA-5 i A-1).


F-12 w odmianie samolotu CTOL czyli F-12A - maszyna proponowana Siłom Powietrznym.

O ile Siły powietrzne wykazały umiarkowane zainteresowanie, bo zmodernizowane F-2C/D nie wymagają wymiany (choć nie jest wykluczony zakup pewnej ilości nowego samolotu) - to nowy typ samolotu pokładowego wzbudził duże zainteresowanie Marynarki Wojennej. Głowna przyczyna był fakt, że bazujące na lekkich lotniskowcach (nie maja katapult i systemu hamowania samolotu na pokładzie) oraz na okrętach lotniczo-desantowych samoloty VTOL typu AS-4 już się mocno zestarzały. Coraz większą bolączką były ich ograniczenia wynikające z niewielkiego zasięgu, umiarkowanej ilości uzbrojenia oraz niezbyt wygórowanych osiągów. Samolot ten powstały przed laty, ze względu na zdolności VTOL - poza fazą startu i lądowania od początku mocno ustępował nowoczesnym samolotom lądowym i "klasycznym" samolotom pokładowym... a obecnie te dysproporcje stały się coraz bardziej widoczne.

Zakłady Lotnicze RAT zaproponowały odmianę nowego samolotu oznaczoną F-12B, która co oczywiste miałby nieco mniejszy zasięg i udźwig od wersji lądowej i pokładowej tego typu - ale, która osiągami nie obiegałaby od samolotów lądowych, a ten zmniejszy zasięg oraz udźwig i tak przekraczałby znacznie to co prezentuje obecnie eksploatowany samolot AS-4.


F-12B (2201) w typowym obecnie malowaniu morskim, testowany na lotniskowcu ORB "Rzesza Bialeńska" (L-551)

Zaproponowany marynarce Wojennej F-12B jest samolotem oznaczanym jako STOVL czyli samolotem krótkiego startu i pionowego lądowania. Pionowy start nie jest potrzebny, bo lekkie lotniskowce mają pokłady lotnicze umożliwiające około 100-metrowy rozbieg samolotu oraz dysponują rampami ułatwiającymi start samolotom tej klasy, a okręty lotniczo desantowe, choć nie mają ramp startowych to są jednostkami dużymi, które mogą zapewnić nawet 150-180-metrowy rozbieg takiego samolotu. Zresztą dotychczas używane samoloty VTOL typu AS-4 choć mogły startować pionowo to również startowały z pokładu z rozbiegiem, bo przy starcie pionowym mogły zabrać tylko minimalne uzbrojenie (zwykle ograniczone do dwóch pocisków rakietowych powietrze-powietrze krótkiego zasięgu i działka) i przy znacznie zredukowanej ilości paliwa. Samoloty STOVL z założenia startują z krótkim rozbiegiem, a po wykonaniu zadania, gdy samolot jest już dużo lżejszy lądują na pokładzie pionowo, nie wymagając systemów hamujących dobieg.


Możliwości STOVL samolotu F-12B zapewnia sterowana dysza silnika...


... oraz układ dwuwirnikowego (przeciwbieżny kierunek obrotu) wentylatora, który jest napędzany poprzez przekładnię od silnika samolotu.

Dotychczas eksploatowane nowsze odmiany AS-4 czyli AS-4F miały prędkość maksymalną wynoszącą 730 km/h na poziomie morza oraz 1135 km/h na wysokim pułapie (jest to samolot poddźwiękowy) - natomiast nowy F-12B osiąga prędkość maksymalną do 1930 km/h (Ma=1,61). Równie duża równica występuje w zasięgu, bo zasięg bojowy AS-4F wynosi raptem 670 km, a zasięg bojowy F-12B to 1700 km. Promień bojowy (bez zbiorników podwieszanych) dla AS-4F wynosi raptem 190 km, a dla samolotu F-12B to 935 km. Większy jest też udźwig uzbrojenia dla F-12B, a niebagatelne znaczenie ma fakt, że samolot ten zbudowano również pod kątem znacznego zmniejszenia pola odbicia radarowego. 


Dla zachowania niskiego pola odbicia radarowego samoloty F-12 są wyposażone w otwierane komory uzbrojenia.

Ogólnie możliwości bojowe F-12B niewiele różnią się od odmiany lądowej F-12A i pokładowej F-12C... sprowadzają się do nieco mniejszego zasięgu, nieco mniejszej masy startowej (masa własna jest nieco wyższa od wersji lądowej, ale mniejsza od pokładowej "klasycznej"), udźwigu uzbrojenia oraz nieco krótszych komór uzbrojenia, przez co może zabierać bomby o mniejszym wagomiarze. Jednak i tak bardzo mocno góruje nad starszymi AS-4, nawet w ich najnowszych odmianach.


Samolot F-12B tuż po skróconym starcie (u dołu) oraz po przejściu do lotu poziomego (u góry).

W związku z powyższym Marynarka Wojenna zrezygnowała z zamówienia nowej wersji samolotu AS-4 (co miała pierwotnie w planach) i postanowiła przyjąć do uzbrojenia samoloty F-12B, które w pierwszej kolejności zastąpią AS-4S i AS-4F na pokładach lekkich lotniskowców, a następnie trafią na pokłady okrętów lotniczo desantowych. Samoloty AS-4 wszystkich odmian będą sukcesywnie wycofywane ze służby - zresztą są to maszyny już mocno wyeksploatowane i coraz  trudniej utrzymać ich odpowiednia liczbę w gotowości bojowej.

Decyzja o wprowadzeniu do służby samolotu F-12B miała wpływ na kształt przyszłej grupy lotniczej na lotniskowcu ORB "Republika Bialeńska". Pierwotne plany by po prostu zastąpić samoloty A-1 większą liczba nowych FA-5C uległa zmianie. Zamiast wycofywanych A-1 postanowiono przyjąć do służby samolot F-12C czyli pokładowa odmianę F-12, stworzona specjalnie do operowania z dużych lotniskowców. Samolot w porównaniu z F-12A i F-12B ma nieco większą rozpiętość skrzydeł (a co za tym idzie większa powierzchnie nośną), co ma na celu zmniejszenie obciążenia oraz wydłużenie zasięgu. Przy czym skrzydła w wersji F-12C są składane - co ułatwia hangarowanie pod pokładem. Ilość paliwa w zbiornikach wewnętrznych powoduje, że ten samolot ma zasięg bojowy ponad 2200 km - co jest wartością nawet nieco większą od tej dla pokładowego FA-5C. Podobnie jak inne odmiany tego samolotu - F-12C jest zbudowany w sposób ograniczający bardzo mocno pole skutecznego odbicia radarowego, jest więc trudniej wykrywalny od FA-5C. 


F-12C testowany na lotniskowcu ORB "Republika Bialeńska" (LN-71).

Do tego w samolocie zastosowano bardzo skuteczne systemy walki radioelektronicznej - co powoduje, że asysta wyspecjalizowanych maszyn EWR nie jest konieczna. Generalnie duży zasięg samolotu F-12C oraz powiększony zasięg nowych FA-5C powoduje, że wyeliminować z pokładu lotniskowca można również tankowce KA-1, których możliwości w tej materii były bardzo umiarkowane (z racji niewielkich wymiarów samolotu - dodatkowe paliwo do przetankowania zabierano w 4 zbiorniki podwieszane). Tym samym przezbrojeniu w samoloty F-12C ulegnie nie tylko 15 Eskadra i 16 Eskadra (wyposażone obecnie w A-1), ale również 17 Eskadra (mająca obecnie KC-1 i EA-1).


F-12C podczas szybkiego wznoszenia z użyciem dopalacza...


...oraz podczas podejścia do lądowania - wysunięte podwozie i hak do lądowania.

Nowa sytuacja na pokładzie ORB "Republika Bialeńska" powoduje pewnego rodzaju odwrócenie ról... dotychczas to FA-5 stanowiły osłonę myśliwską zarówno zespołu okrętów, jak i uderzeniowych samolotów A-1, same oczywiście również wykonując zadania szturmowe. Obecnie FA-5C będą pełniły rolę samolotów uderzeniowych (z racji dużego udźwigu, różnorodnego uzbrojenia), a F-12C będą pełniły rolę osłony lotniskowca (i jego zespołu) oraz będą osłaniać obładowane uzbrojeniem FA-5C atakujące cele lądowe lub morskie, jak również zapewniać im "osłonę" radioelektroniczną. Samodzielnie będą tez wykonywać zadania uderzeń precyzyjnych, wykorzystując zmniejszona wykrywalność i swoje systemy EWR - np. w celu wyeliminowania obrony przeciwlotniczej, zanim nastąpi uderzenie grupy samolotów FA-5C. 

W dalszej kolejności Marynarka Wojenna zamierza wymienić część starszych śmigłowców pokładowych, a więc zrezygnować z starszych maszyn ZOP oraz śmigłowców wielozadaniowych HU-4S.