Anatomia prawidłowa człowieka. Arkadiusz Alviusz

[Andrzej Płatonowicz Ordyński]

Wykład z 2 marca 2018 r.

Anatomia prawidłowa człowieka



Dziś chciałbym państwu przedstawić zagadnienia związane z anatomią prawidłową człowieka. Uważam, że jest to bardzo dobry wstęp do dalszych tematów dotyczących człowieka.
Zaplanowałem 4 wykłady  z narządów ruchu. Postaram się państwu przybliżyć anatomie ludzkiego ciała oraz w swoje wykłady wprowadzić również ciekawostki oraz ubogacić je wartościowymi grafikami lub nawet filmami. Prezentacji multimedialnych nie stosuję, gdyż w takiej formie jakiej się będę prezentował wiedzę byłoby to niezbyt dobre rozwiązanie. Uważam, że prezentacja powinna być przejrzysta, zawierać najważniejsze frazy i grafiki, lecz nie tekst,  którego ktoś ma się uczyć lub czytać.
Mam nadzieję poruszyć społeczeństwo w kraju i zainteresować tematem medycyny i człowieka. Po wykładach z anatomii rozpoczną się, o ile będzie mi dane, wykłady z wybranych przeze mnie zagadnień, które najczęściej są dużo ciekawsze. Nie przedłużając już wstępu rozpoczynamy!

Szanowni państwo, na początek należy wytłumaczyć co to jest anatomia, czym się zajmuje i jak opisuje.
Anatomia jest to dział biologii zajmujący się badaniem organizmów. Jest ona związana nieodłącznie z badaniem zwłok. W przypadku człowieka jest to nauka badająca budowę i funkcjonowanie narządów wewnętrznych, aparatu ruchu oraz układów. Pierwsze informacje dotyczące anatomii można spotkać w artefaktach i mumiach. W starożytnym Egipcie mumifikowano zwłoki wyciągając z nich organy, wraz z mózgiem bez rozcinania czaski, co jest znaczącym osiągnięciem w tej dziedzinie.



 Jest to bardzo szeroka dziedzina nauki skupiająca w sobie mniejsze- lecz bardziej wyspecjalizowane podkategorie jak histologia, cytologia i fizjologia. Pojęcia mogą brzmieć dla was znajomo, lecz czy tak naprawdę potraficie odpowiedzieć czym się te działy zajmują?
Histologia jest nauką o tkankach organizmu, o ich budowie i funkcjonowaniu. Wykorzystujemy tutaj działania mikroskopowe, nie tak jak w klasycznej anatomii działania makroskopowe. Do badań histologicznych potrzebne są odpowiednie maszyny i sprzęt.  Cytologia  jeszcze dogłębniej zajmuje się badaniem człowieka, gdyż badania prowadzone są na poziomie komórkowym. Do tego wykorzystujemy mikroskopy oraz specjalne preparaty. Jak wiadomo tkanki zbudowane są z komórek, co za tym idzie komórka jest podstawowym elementem budowy ludzkiego ciała. W ich budowę nie będę się zagłębiał, gdyż wiedzę tę powinny dostarczyć zajęcia z biologii. Fizjologia jest moim zdaniem najbardziej skomplikowanym działem anatomii. Zajmuje się funkcjonowaniem układów człowieka. Bez dogłębnej znajomości budowy komórek oraz tkanek nie można prawidłowo rozumieć i uczyć się fizjologii.
Anatomia prawidłowa odróżnia organizmy o budowie właściwej od tych z budową patologiczną, niewłaściwą.
Po krótce wyjaśniłem czym zajmuje się anatomia, teraz postaram się w przystępny sposób wytłumaczyć budowę szkieletu człowieka.  Każdy z was zdaje sobie doskonale sprawę, że jego szkielet składa się z kości i chrząstek. Każda kość jednak ma swoje charakterystyczne elementy, dzięki czemu jesteśmy w stanie je rozróżniać od innych. Układ kostny człowieka składa się z około 210 kości. Ilość kości zmienia się szczególnie w wieku rozwojowym. U noworodków można wyróżnić ponad 270 kości, zaś u dziecka w wieku 15 lat tych kości jest ponad 300. Ilość ta spada przez połączenie się kości oraz procesy kostnienia. Sam szkielet waży około 15kg u dorosłych mężczyzn, u kobiet kilka kilogramów mniej. Jest to związane z masywnością i długością kości. Kości możemy podzielić na płaskie, długie, krótkie, pneumatyczne i różnokształtne. Kości długie posiadają nasady i trzony. Elementy te zbudowane są z różnych istot.



Istota gąbczasta znajduje się w nasadach kości, zaś istota zbita w ich trzonach. Taka budowa zapewnia optymalną wytrzymałość. Niestety nasady, które zbudowane są z istoty gąbczastej są bardziej narażone na uszkodzenia, szczególnie u osób starszych. Uszkodzenie tej struktury może nastąpić np. podczas upadku. Są to bardzo bolesne złamania. Wewnątrz kości biegnie tzw. jama szpikowa. Jak sama nazwa mówi,- w środku znajduje się szpik kostny. Ciekawostką jest, że w nasadach kości długich wytwarzane są erytrocyty,- w szpiku czerwonym. Produkowane są w takich kościach tylko w nasadach, co częściowo zmniejsza też możliwości regeneracyjne i ogranicza produkcję.



Zewnętrzną warstwę kości stanowi okostna. Jest to włóknista błona, silnie ukrwiona, która ma za zadanie zaopatrywać kość w substancje odżywcze. W okostnej znajdują się komórki kościotwórcze, które podczas złamań ogrywają szczególnie ważną rolę.
Kości płaskie posiadają tylko trzon, nie posiadają nasad. W nich następuje największa produkcja erytrocytów, gdyż zawierają najwięcej szpiku kostnego czerwonego w swoich strukturach. Są jednymi z bardziej wytrzymałych kości. Zewnętrzna część zbudowana jest z istoty zbitej, zaś wewnętrzna z gąbczastej. Przykładem najlepszym jest sternum- czyli nasz mostek lub scapula- łopatka.




Kości różnokształtne są nazywane  klasyfikowane tak z uwagi na swoją budowę, której nie da się przyporządkować do żadnej  z innych grup. Kości takie to np. żuchwa czy kręgi, z których zbudowana jest nasza columna vertebralis.




Mam nadzieję, że przybliżyłem państwu zagadnienia dotyczące budowy kości w naszym układzie szkieletowym. Kolejny wykład będzie obejmował zagadnienia związane z dokładną budową szkieletu i kości. Dziś postarałem się dać podstawę pod następne zajęcia. Nie zależy mi na chaotycznym prowadzeniu wykładów, z których nikt nie będzie nic wiedział, lub nieliczni. Chciałbym, aby moje wykłady były nie tylko miejscem gdzie można wzbogacić swoją wiedzę , ale także miejscem, gdzie będziecie państwo mogli zadawać pytania. Stąd postanowiłem- o ile władze uczelni mi to umożliwią przeprowadzać każdy wykład w oddzielnym temacie.
Dziękuję za przeczytanie za zrozumieniem.

Arkadiusz Alviusz
Katedra Nauk Medycznych Uniwersytetu Bialeńskiego