Od dawna w Bialenii bardzo często zdarza się, że potrzebujemy sięgnąć do wiedzy z dziedziny szeroko rozumianych nauk pomocniczych historii. Podobną potrzebę zaobserwowałem w Rotrii i w związku z tym zarówno na UR, jak i na UB postanowiłem utworzyć miejsca, w którym będzie się można dzielić wskazówkami dotyczącymi literatury naukowej. Ja się postaram raz na jakiś czas wrzucać w tym miejscu krótkie adresy bibliograficzne wraz z komentarzem, aby każdy kto potrzebuje wiedział, gdzie szukać informacji na przykład na temat blazonowania albo orderów. Mam nadzieję, że będzie to coś przydatnego. Na początek kilka podstawowych pozycji:

J. Szymański, Nauki pomocnicze historii, wyd. nowe, Warszawa 2001

Zupełna podstawa - wszystkiego po trochu. W moim przekonaniu skoro ja z jego pomocą zdałem całkiem przyzwoicie egzamin z NPH (uważany ponoć za trudny) i opanowałem wiedzę z różnych zagadnień to tym bardziej wystarczy ona laikowi, który nie musi zagłębiać się jakoś bardzo w nie wiadomo jakie meandry. Książka wydaje się potwornie nudna, ale można ją traktować jak słownik albo encyklopedię. Bardzo łatwo znajdzie się wtedy potrzebne informacje. Opisy są przystępne, więc każdy kto ma trochę oleju w głowie łatwo przyswoi to, co profesor Szymański tam wyłożył. Książka łatwo dostępna, a jeśli ktoś by nie dotarł to mogę się podzielić. Możliwe, że mam nawet gdzieś PDF-a.

W. Semkowicz, Encyklopedia nauk pomocniczych historii, wyd. nowe, Kraków 1999

Dzieło klasyka NPH. Można potraktować je jako uzupełniające - jego układ sprawia, że łatwiej jest dotrzeć do konkretnego zagadnienia albo pojęcia.

Sfragistyka, oprac. M. Gumowski, M. Haisig, S. Mikucki, Warszawa 1960

Podstawowa praca z zakresu sfragistyki - wydaje mi się, że może być o tyle przydatna, że pieczęć w jakimś stopniu funkcjonuje zwłaszcza w mikronacjach tradycyjnych i historycznych, taki jak Rotria. Dzieło stare, prawdopodobnie nawet biblioteki go nie wypożyczają do domu, ale gdyby ktoś potrzebował to mogę zrobić zdjęcia przy jakiejś okazji.

Chronologia polska, pod red. B. Włodarskiego, wyd. 2, Warszawa 2007

Książka tyleż trudna, co praktyczna. Nie tylko porządkuje wiedzę na temat stosowanych w przeszłości rachub, ale także pomaga w pracy źródłoznawczej. Ja korzystam z niej, kiedy na przykład chcę przełożyć zapis typu "trzecie kalendy listopada" na współczesny zapis albo kiedy muszę sprawdzić, kiedy w 1237 roku wypadała Wielkanoc lub wspomnienie świętych Piotra i Pawła. Pomagają w tym załączone na koniec obszerne tablice chronologiczne.

W. Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959

Nie wiem, na ile w mikronacyjnej nauce jest potrzeba zajmowania się genealogią na naukowym/zaawansowanym poziomie, ale w każdym razie ta pozycja jest w polskiej literaturze uznawana za najlepszą (nieustannie, mimo upływu lat).

Projekt ten powoli kształtuje się w mojej głowie i na ten moment proponuję, aby dzieło miało następujący układ:

Wstęp: coś o specyfice bialeńskiej heraldyki i weksykologii

Rozdział I: symbole Rzeszy

Rozdział II: symbole lenników Rzeszy

podrozdział a: herby, godła i flagi lenn

podrozdział b: osobiste herby lenników

Rozdział III: symbole miast Rzeszy

podrozdział a: wolne miasta

podrozdział b: inne miasta

Zakładam, że będzie to praca zbiorowa, nad którą postaram się sprawować pieczę. Jego tworzenie jest dobrą okazją do tego, aby pochylić się nad zagadnieniami pobocznymi. Jedną z nich jest specyfikacja koron rangowych oraz koron wolnych miast. Obecnie teoretycznie mamy wprowadzone rozróżnienie koron muralis, które w różnych odmianach przysługują miastom o różnym statusie. Chciałbym zatem pochylić się nad sprawą nieco bardziej skomplikowaną, czyli nad koronami w herbach lenn i lenników. Obecnie panuje pod tym względem całkowita dowolność i generalnie chciałbym, aby nadal jakaś jej doza obowiązywała (poza tym nie każdy chce używać korony i nie każdy herb czy godło się do tego nadaje). Warto by natomiast wydać pewne rekomendacje, niejako sztucznie ustanowić zwyczaje.

Mój pomysł jest taki, aby każdy wariant każdego tytułu posiadał przypisany rodzaj korony. Ja to poniekąd staram się od jakiegoś czasu robić w sposób oddolny. Na przykład realową koronę Sułtanatu Johoru, która w ZSKHiW pełni funkcję jednej z moich koron królewskich, uczyniłem także symbolem Socjalistycznego Sułtanatu Faradobaju - sułtan to mniej więcej odpowiednik króla, Johor to sułtanat niesamodzielny, więc uważam, że na dobrą sprawę ten wariant może stać się symbolem wszystkich, kto zdecyduje się używać godności sułtana. Jako, że godność ta rozciąga się niejako na dwa tytuły (jest odpowiednikiem zarówno elektora, jak i para) to można by wprowadzić jakiś element rozróżniający - na przykład sułtan-elektor miałby koronę złotą, a sułtan-par srebrną.

Podobny przypadek to mitra wielkiego kniazia albo wielkiego księcia: obecnie zastosowałem ją tworząc herby Jaruzelimy oraz Żółkwi. I znowu będę tu proponował, aby taka sama mitra zdobiła herby kniaźstw, księstw, najwyższych kniaźstw i najwyższych księstw. Tu też proponuję wymyślić jakiś element rozróżniający - kolor, dodatkową ozdobę albo liczbę ogonków gronostajowych.

Generalnie najmniejszy problem będzie z tytułami najniższymi takimi jak hrabia czy baron - tu heraldyka europejska ma dosyć jasne tradycje i trzeba będzie tylko ustalić najładniejszy wariant. Nieco więcej roboty będzie z wariantami alternatywnymi, a także z najwyższymi tytułami, bo bialeńska hierarchia jest tu niekonsekwentna i stawia na przykład para czy granda ponad wielkim kniaziem (i między innymi dlatego ja się wolałem tytułować sułtanem, a wcześniej kedywem).

Na dzień dzisiejszy chciałem dla Szanownego Państwa uświadomić, z jak bardzo skomplikowanym zagadnieniem mamy tu do czynienia. Z drugiej strony pozostaje się cieszyć, bo nic nas nie goni. Dyskutujmy nad tym zatem w wolnych chwilach, na spokojnie i stopniowo kształtujmy pewien kompromis.

---

inaugurując działalność Katedry Nauk Pomocniczych Historii na Wydziale Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Bialeńskiego chciałbym zaznaczyć, że jest to jednostka specyficzna. W założeniu ma się ona skupiać nie na prowadzeniu studiów - tym bowiem zajmuje się nasz Wydział jako taki - ale na działalności badawczej. Nie będzie to jednak działalność hermetyczna, a bardziej popularyzatorska. Do udziału w pracach katedry zapraszam więc wszystkich zainteresowanych.

W naszym kraju regularnie toczą się dyskusje związane z tym, co w świecie nauk historycznych wchodzi właśnie w zakres zainteresowania NPH. Mam tu na myśli debaty o herbach, godłach i flagach, badanie dawnych aktów prawnych, tworzenie monet i odznaczeń czy też insygniów. Pomyślałem sobie, że skoro jest potrzeba to warto by było stworzyć miejsce, w którym te wszystkie debaty można by toczyć w sposób uporządkowany. Przyznaję, że bezpośrednim bodźcem była to dla mnie brodryjska debata na temat godła - moim zdaniem szkoda, że nie przebiegła ona w sposób merytoryczny, a z pewnych przyczyn oparta była ona na emocjach. Jest to jednak dobry przykład na to, że takie z pozoru nużące i hermetyczne zagadnienia potrafią wywołać jak najbardziej realne emocje.

Głównym celem działań tej katedry będzie oczywiście stosowanie wiedzy z zakresu NPH na gruncie wirtualnym, a zwłaszcza bialeńskim (choć mam nadzieję, że zajmiemy się także przykładami spoza naszych granic - a zwłaszcza z państw z nami stowarzyszonych). Poza tym będę jednak co jakiś czas zajmować się kazusami ze świata realowego. Te dwa światy będą się zresztą przenikać, bo wiadomo, że naszą symbolikę opieramy na wzorcach skądś zaczerpniętych.

Na zakończenie chciałbym raz jeszcze zaprosić do współpracy wszystkich chętnych i potrzebujących: naukowców, samorządowców, lenników, przedstawicieli władz centralnych, instytucji oraz osoby prywatne. Ja chętnie podzielę się swoim doświadczeniem, dowiem się czegoś nowego i stworzę przestrzeń do merytorycznej dyskusji.

jako, że wyznaczyłem siebie na p.o. Rektora chciałbym wyjść z pierwszym z moich pomysłów. Chodzi o to, że nasza uczelnia nigdy nie miała porządnego symbolu i należy to zmienić. Znalazłem niedawno, dosyć przypadkowo, bardzo fajną serię ilustracji z logiem Akademii Nauk ZSRR, na których wyobrażona jest petersburska Kunstkammera - pierwsza siedziba Petersburskiej Akademii Nauk. Uważam, że można uznać, że właśnie tak wygląda najstarszy gmach UB, a na poniższych obrazkach oprzeć wzór przyszłego loga: