mgr net. Severino Castiglioni
Promotor: dr hab. net. prof. AL Andrzej Swarzewski
Wykład prawa konstytucyjnego
Rozdział I – Pojęcie prawa konstytucyjnego i konstytucji
Prawo konstytucyjne jest gałęzią prawa zajmującą się ustrojem państwa i sposobem funkcjonowania jego naczelnych organów. Centralnym pojęciem tej dziedziny prawa jest konstytucja, czyli ustawa zasadnicza. To akt zasadniczy, podstawowa ustawa w państwie, która zajmuje najwyższe miejsce w hierarchii aktów prawnych, jednocześnie tą hierarchię tworząc. Od zwykłych ustaw różni się przede wszystkim szczególną treścią i szczególną formą.
Szczególna treść konstytucji charakteryzuje się tym, że musi zawierać ona następujące regulacje:
-wskazywać ogólne zasady ustroju;
-zawierać katalog praw i wolności obywateli;
-wskazywać organy władzy państwowej oraz określać ich relacje oraz zakres kompetencji;
-w przypadku państw złożonych – także rozdzielić kompetencje pomiędzy części składowe, a organy federacji.
Szczególna forma polega na nazwaniu tej ustawy „konstytucją” oraz specyficznym trybem uchwalania, charakteryzującym się zwykle ograniczoną liczbą osób uprawnionych do inicjatywy ustrojodawczej (nie ustawodawczej, tylko właśnie ustrojodawczej) oraz podwyższoną większością głosów przy uchwalaniu.
Konstytucja stoi na szczycie hierarchii aktów prawnych i każdy akt niższego rzędu musi być z nią zgodny.
Istnieje wiele rodzajów konstytucji. Przedstawię najważniejsze z nich:
1. Konstytucje pisane i niepisane:
-konstytucje pisane mają charakter aktu prawnego spisanego;
-konstytucje niepisane opierają się na zwyczajach ustrojowych – taka występuje w Wielkiej Brytanii.
2. Konstytucje sztywne i elastyczne:
-konstytucje sztywne mają wyższe miejsce w hierarchii prawnej od pozostałych aktów prawnych, stoją na jej szczycie i do zmiany wymagają bardziej skomplikowanej procedury;
-konstytucje elastyczne mają taką samą moc co akty niższego rzędu (najczęściej ustawy) i podlegają takiej samej procedurze legislacyjnej.
3. Konstytucje jednolite i złożone:
-konstytucje jednolite to pojedyncze akty prawne;
-konstytucje złożone składają się z kilku aktów prawnych tej samej, najwyższej rangi. Do niedawna Imperium Skarlandu posiadało taką konstytucję w formie Praw Kardynalnych.
4. Konstytucje stabilne i zmienne:
-konstytucje stabilne pozostają w swoim brzmieniu przez wiele lat bez żadnych (lub z drobnymi) zmian legislacyjnych;
-konstytucje zmienne szybko podlegają nowelizacjom lub obowiązują przez krótki czas.
5. Konstytucje uchwalane i oktrojowane:
-konstytucje uchwalane uchwala naród (najczęściej jego organ przedstawicielski);
-konstytucje oktrojowane nadaje suweren (najczęściej monarcha) – na przykład Bulla Super Universas, choć po konsultacjach obywatelskich.
Rozdział II – Preambuła oraz zasady ustrojowe
W dalszej części wywodu zajmę się poszczególnymi elementami prawa konstytucyjnego, analizując przepisy Konstytucji Republiki Bialeńskiej (zwana dalej KRB), Syntagmy Demokracji Surmeńskiej (zwana dalej SDS) i Bulli Zasadniczej Super Universas (Państwo Kościelne Rotria, zwana dalej BZS), ze szczególnym uwzględnieniem ustawy zasadniczej Republiki Bialeńskiej. Każdy z tych aktów jest inny. Najbardziej rozbudowaną jest Syntagma Demokracji Surmeńskiej. Konstytucja Republiki Bialeńskiej, a w szczególności Bulla Super Universas są dokumentami zwięzłymi, regulującymi tylko najważniejsze ustrojowo kwestie, a wiele spraw pozostawiają aktom niższego rzędu.
I
Zazwyczaj tekst konstytucji otwiera preambuła (arenga), czyli uroczysty wstęp, który wskazuje tło uchwalenia ustawy zasadniczej, przyczynę tego uchwalenia oraz prezentuje wartości, które stanowią podstawę tego aktu. Z preambuły można również wyczytać podstawowe zasady ustrojowe. Uważam, że preambuła może mieć niekiedy znaczenie normatywne (prawotwórcze) lecz przede wszystkim służy pomocą przy dokonywaniu wykładni przepisów konstytucji.
Preambuła Konstytucji Republiki Bialeńskiej z 10 sierpnia 2014 r. brzmi:
My, Naród Bialeński, zjednoczony pod sztandarami republikanizmu, wolności i sprawiedliwości, i w dążeniu do rozwoju i dobra Republiki zarówno w teraźniejszości jak i przyszłości, a także chcąc jak najlepiej sprawować swe obywatelskie obowiązki, jako gwarant ciągłości Państwa, swobód obywatelskich i praworządności ustanawiamy niniejszą Konstytucję.
Preambuła Syntagmy Demokracji Surmeńskiej z 27 sierpnia 2015 r. brzmi:
Niniejsza Syntagma, potwierdzając wieczne istnienie Narodu Surmeńskiego oraz jego nierozerwalną jedność i życie w Surmenii, zgodnie z ideą demokracji oraz reformami i zasadami ustanowionymi niegdyś przez twórcę Surmenii, Ojca Surmeńczyków Paulosa Petrosigosa apo Zep, wiekopomnego przywódcy i niezrównanego bohatera wyraża: dążenie Demokracji Surmeńskiej, jako honorowego i równoprawnego członka rodziny narodów mikroświata do zapewnienia trwałego istnienia, dobrobytu oraz materialnej i duchowej pomyślności obywateli, do osiągnięcia zdobyczy współczesnej cywilizacji; poszanowanie absolutnej nadrzędności woli Narodu oraz całkowitego i bezwarunkowego powierzenia suwerennej władzy Narodowi Surmeńskiego tak, że żadna osoba ani organ wykonujący tę władzę w imieniu Narodu nie może odstępować od zasad demokracji i wynikającego z niej porządku prawnego; zasadę podziału władzy, która nie ustanawia hierarchii organów państwa, a odnosi się jedynie do wykonywania uprawnień i obowiązków, opartych na współdziałaniu i rozdziale funkcji oraz uznaniu nadrzędności Syntagmy i ustawy; uznanie, że nie przyznaje się ochrony działaniom skierowanym przeciwko surmeńskiemu interesowi narodowemu, nierozerwalności istnienia Surmenii z jej narodem i terytorium, surmeńskim wartościom duchowym i historycznym, zasadzie patriotyzmu oraz reformom i modernizacji; uznanie, że zgodnie z ideą laicyzmu uczucia religijne pozostają bez wpływu na politykę i sprawy państwa ; uznanie, że każdy obywatel surmeński ma przyrodzone prawo do godnego życia oraz rozwijania swych materialnych i duchowych możliwości, czerpiąc z dóbr kultury narodowej, cywilizacji i rządów prawa, i realizując swe prawa i wolności ustanowione niniejszą Syntagmą, zgodnie z zasadami równości i sprawiedliwości społecznej; uznanie, że wszystkich obywateli surmeńskich jednoczy duma i honor narodowy, w przeżywaniu narodowych radości i smutków, w wypełnianiu praw i obowiązków związanych z istnieniem państwa, w sukcesach i porażkach, i we wszystkich przejawach życia narodu oraz, że mają prawo do życia w pokoju, opartego na pełnym wzajemnym poszanowaniu swoich praw i wolności, wzajemnej miłości, braterstwie i woli oraz wierze w wypełnianie hasła „Nie niszczmy, lecz budujmy” . Niniejsza SYNTAGMA wyrażająca IDEE, WARTOŚCI I PRZEKONANIA niżej wskazane, winna być stosowana i interpretowana z poszanowaniem i wiernością wobec jej ducha i litery. Zostaje ona POWIERZONA PRZEZ NARÓD SURMEŃSKI patriotyzmowi jego synów i córek miłujących demokrację.
Proszę zwrócić uwagę na jej niezwykle rozbudowany charakter, odwołanie do historii, do wartości demokratycznych, wskazanie praw obywatelskich.
Krótka preambuła Bulli Super Universas z 2 stycznia 2016 r.:
W trosce o przyszłość naszą i naszej Ojczyzny,
na powrót się jednocząc w posłuszeństwie wobec prawowitego Patriarchy,
my - obywatele Rotrii,
wierząc w Boga Wszechmocnego,
Pana Naszego,
który jest dla nas źródłem wiary, nadziei i miłości,
postanawiamy, iż stać będziemy na straży jedności i suwerenności Naszej Ojczyzny,
i w poczuciu odpowiedzialności przed Bogiem oraz przed własnym sumieniem,
ustanawiamy ten akt normatywny
jako podstawowe źródło praw dla naszego państwa.
Ta preambuła szczególnie kładzie uwagę na restytucję legalnego Państwa Kościelnego, a także na źródło wszelkich praw, którym jest Pan Bóg.
II
Pierwszą, normatywną (prawotwórczą) część Konstytucji po preambule, stanowią zazwyczaj zasady ustrojowe. Wyrażają one podstawy konstytucyjnego porządku, reguły naczelne funkcjonowania państwa, wartości szczególnie dla niego ważne, według których działać powinny krajowe organy.
Na podstawie podanych wyżej aktów zasadniczych możemy wyróżnić następujące zasady ustrojowe:
1. Zasada demokratycznego państwa prawa:
Art. 1 in principio KRB: Republika Bialeńska jest demokratycznym państwem prawa (...)
Paragraf 1 ust. 1 in principio SDS: Demokracja Surmeńska jest jednolitym, niepodległym państwem prawa (...)
Zasada ta ma wiele znaczeń. Najprostszym z nich jest stwierdzenie, że dany kraj jest praworządny, obowiązuje w nim prawo i jest przestrzegane. Przede wszystkim odnosi się to do organów władzy państwowej, które powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Ponadto dpp można rozumieć jako państwo cechujące się trójpodziałem władzy, niezawisłością sądów, prymatem konstytucji, przestrzeganiem praw i wolności obywatelskich, zakazem retroakcji (działania prawa wstecz), nakaz odpowiedniego vacatio legis, ochrony praw nabytych itp. Ogólnie rzecz ujmując, zasada dpp jest zbiorczą zasadą, z której wypływają pozostałe zasady ustrojowe, często wyrażone w osobnych jednostkach redakcyjnych tekstu.
2. Zasada suwerenności narodu:
Art. 1 in fine KRB: Republika Bialeńska jest demokratycznym państwem prawa opartym na władzy narodu.
Art. 4 ust. 1 in principio KRB: Ludzie są jedynym źródłem władzy państwowej i nosicielami władzy w Republice Bialenii.
Paragraf 1 ust. 2 SDS: Wszelka władza zwierzchnia w obrębie państwa surmeńskiego należy do Narodu.
Paragraf 1 ust. 4 SDS: Naród sprawuje swą władzę bezpośrednio, a także pośrednio poprzez demokratycznie powołane organy władzy.
Zasada ta oznacza, że władza w danym państwie pochodzi od narodu i naród ją sprawuje, najczęściej przez organy przedstawicielskie obieralne w wyborach (demokracja pośrednia). W Surmenii występują elementy demokracji bezpośredniej, kiedy władzę sprawuje cały naród poprzez uczestnictwo w Wiecu, jednak ma to miejsce w wyjątkowych przypadkach. Odwrotna zasada panuje w Państwie Kościelnym Rotria, które jest elekcyjną monarchią teokratyczną, praktycznie rzecz biorąc absolutną. Art. 7 ust. 1 i ust. 2 BSU brzmią: 1. Pełnia władzy w Państwie Kościelnym należy do osoby Patriarchy, który niniejszą władzą może dowolnie rozporządzać w granicach obowiązującego prawa.
2. Patriarcha jest suwerenem Państwa Kościelnego i gwarantem jego suwerenności.
Natomiast art. 7 ust. 5 BSU: Patriarcha odpowiada jedynie przed Bogiem, historią i własnym sumieniem.
3. Zasada równości wobec prawa:
Art. 2 KRB: Wszyscy obywatele Republiki Bialeńskiej są równi wobec prawa.
Paragraf XXI ust. 1 in principio SDS: 1. Wszyscy są równi wobec prawa stanowionego w Demokracji Surmeńskiej, (...)
Jest to zasada bezpośrednio wypływająca z zasady demokratycznego państwa prawa. Oznacza ona, że w danej sytuacji faktycznej, która subsumuje się pod określony przepis prawa, każdy obywatel musi być traktowany jednakowo. Istnieją od niej wyjątki, przykład niech stanowi instytucja immunitetu.
4. Zasada suwerenności państwa:
Paragraf II ust. 1, 2, 3 SDS: 1. Suwerenność Demokracji Surmeńskiej, rozumiana jako pełna niezależność władz od pozaprawnych nacisków, woli i wpływów nie pochodzących od Narodu, jest ciągła, niezbywalna, niepodzielna i nieprzenośna.
2. Suwerennością otoczone jest całe terytorium Demokracji Surmeńskiej: jego ziemie, wody terytorialne i przestrzeń powietrzna nad nimi. Terytorium Demokracji Surmeńskiej określa ustawa i umowy międzynarodowe.
3. Demokracja Surmeńska strzeże z pełną stanowczością suwerenności i nienaruszalności swojego terytorium.
Z Preambuły BSU: (…) postanawiamy, iż stać będziemy na straży jedności i suwerenności Naszej Ojczyzny, (...)
Suwerenność państwa można rozpatrywać w dwóch aspektach:
-wewnętrznym jako całowładność – czyli możność władzy państwowej realnego jej sprawowania zgodnie z jej założeniami bez nacisków grup wewnętrznych w danym państwie;
-zewnętrznym jako samowładność – czyli możność władzy państwowej realnego jej sprawowania bez nacisków i wpływów państw lub organizacji czy grup zagranicznych.
Syntagma Demokracji Surmeńskiej dobrze ją charakteryzuje oraz wymienia cechy jako: pełną niezależność władz od pozaprawnych nacisków, woli i wpływów nie pochodzących od Narodu, jest ciągła, niezbywalna, niepodzielna i nieprzenośna.
5. Zasada naczelnych wartości:
Paragraf III SDS:
1. Naczelnymi wartościami w Demokracji Surmeńskiej są: honor i duma narodowa, prawo, wolność, równość, umiłowanie pokoju, sprawiedliwość, poszanowanie własności, neutralność religijna, dobro jednostki i społeczeństwa oraz ochrona środowiska i natury.
2. Obowiązkiem organów władzy jest interpretacja przepisów prawa w oparciu o naczelne wartości.
Ta nietypowa zasada wyrażona jest w Syntagmie Demokracji Surmeńskiej. Zazwyczaj wartości wskazywane są bowiem w preambule, o czym już była mowa. Tym razem mają one charakter normatywny, a przy tym stanowią wyraźną wskazówkę interpretacyjną (ustęp 2). Naczelne wartości są drogowskazem również dla legislatywy Demokracji. Nie powinny być uchwalane ustawy czy inne akty niższego rzędu, które godzą w te wartości. Problem rodzi jednak ich sformułowanie – są to pojęcia nieostre, wręcz niemożliwe do zdefiniowania np. sprawiedliwość, a także czasami nie do pogodzenia: dobro jednostki i społeczeństwa. Istnieje możliwość występowania konfliktu pomiędzy nimi. Jak wtedy mają zachować się organy? Ponadto, czy wartości te mają działać wyłącznie wertykalnie, czyli w relacji państwo-obywatel, czy także horyzontalnie – obywatel – obywatel. Należy opowiedzieć się za pierwszą opcją, ponieważ taka jest zazwyczaj rola zasad, jak i praw i wolności obywatelskich. Ponadto trudno byłoby wyegzekwować, zmusić wszystkich obywateli do prezentowania takich postaw.
6. Zasada podziału władz:
Ar. 4 ust. 2 KRB: Władzę ustawodawczą jest Parlament Republiki Bialeńskiej, wykonawczą- Prezydent i rząd, a sądowniczą- Trybunał Najwyższy i Sąd Ludowy.
Paragraf 1 ust. 5 SDS: Podstawą organizacji władzy jest jej podział na władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Wszystkie rodzaje władzy są równorzędne, niezależne od siebie i sprawują nad sobą wzajemną kontrolę.
Zasada podziału władzy jest przeciwieństwem skupienia władzy w rękach jednego organu, co jest charakterystyczne dla monarchii absolutnych bądź państw totalitarnych. Rozdział władzy ma zapewnić lepsze jej funkcjonowanie i wzajemną kontrolę, a także zapobiec sytuacji, w której losy całego państwa i jego obywateli zależą od jednostki lub jej grupy. Dla przykładu w Państwie Kościelnym Rotria mamy przeciwieństwo tej zasady:
Art. 7 ust. 1 BSU: Pełnia władzy w Państwie Kościelnym należy do osoby Patriarchy, który niniejszą władzą może dowolnie rozporządzać w granicach obowiązującego prawa.
Rozdział III – Władza wykonawcza
Władzą wykonawczą nazywamy grupę organów władzy państwowej, która odpowiada za prowadzenie polityki wewnętrznej oraz zagranicznej. W niniejszym rozdziale skupię się wyłącznie na omówieniu władzy wykonawczej Republiki Bialeńskiej, gdyż analiza aktów zasadnicznych Demokracji Surmeńskiej i Państwa Kościelnego Rotria w tym zakresie wykraczałaby poza ramy tego opracowania.
I
W Bialenii na czele władzy wykonawczej stoi Prezydent, który posiada bardzo silną pozycję w systemie ustrojowym państwa. Jest on zarówno głową państwa, jak i szefem rządu, dlatego jest zwany również Prezesem Rady Ministrów. Kadencja Prezydenta trwa 12 tygodni, a sposób wyboru określa ustawa z 2 grudnia 2014 r. Ordynacja wyborcza. Prezydentem Republiki Bialeńskiej może zostać każdy obywatel, który spełnia następujące warunki:
-jest obywatelem Republiki Bialeńskiej łącznie przez co najmniej 15 tygodni, w tym nieprzerwanie przez co najmniej 5 tygodni przed wyborami.
-nie został skazany przez sąd na zakaz sprawowania funkcji publicznych,
-nie pełni funkcji niepołączalnych z urzędem prezydenta,
-napisał co najmniej 200 postów na forum Republiki Bialeńskiej,
-zaprezentował publicznie Plan Pracy na czas trwania najbliższej kadencji, najpóźniej w dniu rozpoczęcia wyborów, do 18:00,
-jest członkiem lub posiada poparcie partii politycznej, wyrażone przez jej statutowe władze,
-zbierze podpisy od co najmniej 5 obywateli.
Bierne prawo wyborcze jest zatem dość surowe i stawia wysokie wymagania kandydatom na najwyższy urząd w państwie. Prezydent wybierany jest w wyborach powszechnych, bezpośrednich i tajnych. Prezydentem zostaje kandydat na ten urząd, który uzyska największa liczbę głosów. Jeżeli żaden z kandydatów nie zdobędzie ponad połowy głosów, zarządza się drugą turę wyborów nie dłużej niż 10 dni po zakończeniu się poprzedniej, w której udział bierze dwójka kandydatów z największą ilością głosów na nich oddanych. W przypadku, gdy dwóch lub więcej kandydatów ma tyle samo głosów, decyduje miejsce na liście na zasadzie, że przechodzi ten kandydat, który jest nań wyżej. Zaś miejsca na liście kandydatów są przydzielane zgodnie z ilością nadanych folwarków - na zasadzie im więcej folwarków, tym wyższe miejsce na liście. Komitety tworzone przez partie polityczne mogą układać listy kandydatów nie kierując się liczbą folwarków.
Kadencja Prezydenta rozpoczyna się wraz ze złożeniem przezeń przysięgi o treści: Ślubuję uroczyście, obejmując urząd Prezydenta Republiki, wedle najlepszego rozumienia i zgodnie z sumieniem, rzetelnie pracować dla dobra Narodów Bialenii, praw demokratycznych Republiki święcie przestrzegać, godności Narodów i Państwa strzec niezachwianie, sprawiedliwość względnie wszystkich bez różnicy obywateli za pierwszą mieć sobie cnotę, obowiązkom urzędu i służby poświęcić się niepodzielnie.
Prezydent trwa na swoim stanowisku od złożenia przysięgi aż do upływu kadencji, jednakże istnieje możliwość odwołania go. Procedurę impeachmentu zawiera art. 7 ust. 2 KRB: Prezydent Republiki Bialeńskiej może zostać odwołany na drodze referendum zarządzonego przez 2/3 Parlamentu Republiki Bialeńskiej. Odwołany Prezydent pełni urząd aż do wyboru swojego następcy. Wyjątek stanowi ustęp 4 art. 7, który zawiera zaostrzoną procedurę impeachmentu: Naród w zarządzonym przez Parlament referendum może zadecydować, aby Prezydent został odwołany ze skutkiem natychmiastowym, jeśli jego dalsze urzędowanie może zagrażać państwu. Wówczas obowiązki Prezydenta przejmuje osoba postawiona najwyżej w sukcesji prezydenckiej, wykluczając Wiceprezydenta.
Prezydent może również zrezygnować z pełnienia urzędu. W tym przypadku, jak również w przypadku jego śmierci, obowiązki prezydenckie przejmuje Wiceprezydent bądź osoba będąca niżej na liście sukcesji prezydenckiej, aż do momentu wyboru nowego Prezydenta w przyspieszonych wyborach. Lista sukcesji prezydenckiej zawarta jest w art. 6 ust. 4 KRB i kształtuje się następująco:
1. Wiceprezydent.
2. Marszałek Parlamentu.
3. Wicemarszałek Parlamentu.
4. Premier.
5. Sędzia.
6. Marszałek Bialenii.
7. Prezes Policji Krajowej.
8. Prezydent Krajowej Rady Informatycznej.
9. Minister Spraw Zagranicznych.
10. Minister Spraw Wewnętrznych.
11. Prezes Bialeńskiej Izby Wymiany.
12. Pozostali ministrowie według stażu.
13. Posłowie według stażu.
14. Członkowie Rady Dyplomatycznej według stażu.
15. Gubernatorzy prowincji według stażu.
16. Członkowie Krajowej Rady Informatycznej według stażu.
17. Żołnierze i policjanci według stażu.
18. Pozostali Bialeńczycy według stażu
Bardzo ciekawe są poszczególne miejsca na tej liście, szczególnie wyższość Prezesa Policji Krajowej oraz Prezydenta Krajowej Rady Informatycznej nad członkami rządu, a także wyższa pozycja nieobowiązkowego urzędu Premiera nad stanowiskiem Sędziego. Zgodnie z ustępem 5 KRB: Osoba znajdująca się najwyżej na liście sukcesyjnej zobowiązana jest do złożenia przysięgi prezydenckiej w ciągu 24 godzin od opróżnienia urzędu. W przeciwnym wypadku obowiązek ten spada na następną osobą, i tak dalej.
W tym miejscu warto wspomnieć o urzędzie Wiceprezydenta Republiki Bialeńskiej. Jego kompetencje są skromnie uregulowane w art. 6 ust. 3 KRB: Prezydent może powołać wiceprezydenta pełniącego obowiązki głowy państwa podczas jego nieobecności.
W dniu 3 stycznia 2016 r. opublikowana została ustawa o funkcjonowaniu urzędu Wiceprezydenta Republiki Bialeńskiej. Moim zdaniem wydanie takiej ustawy jest niezgodne z prawem, ponieważ Konstytucja nie zawiera upoważnienia ustawowego do wydania aktu niższej rangi, który pozwala na rozwinięcie kompetencji konstytucyjnego organu władzy. Regulacja funkcji Wiceprezydenta powinna znaleźć się wyłącznie w ustawie zasadniczej, a nie w ustawie.
Niekonstytucyjna ustawa uściśla prerogatywy Wiceprezydenta Republiki Bialeńskiej w przypadku nieobecności Prezydenta. Art. 1 ust. 3 stanowi, że Wiceprezydent w przypadku przewidzianej absencji prezydenta dłuższej niż 3 dni, postępuje według wytycznych określonych przez prezydenta w rozporządzeniu.
Nie jest wiadome jakie rozporządzenie ma być brane pod uwagę. Wydaje się, że chodzi o rozporządzenie powołujące Wiceprezydenta, lecz być może ustawodawca miał na myśli spcejalnie wydane rozporządzenie na okres absencji.
Zaś art. 1 ust. 2 reguluje kwestie niezapowiedzianej, dłuższej absencji Prezydenta: Wiceprezydent w przypadku nieprzewidzianej dłuższej absencji prezydenta niż 5 dni ma prawo do wszelkich prerogatyw głowy państwa, z wyjątkiem ustanawiania stanu wyjątkowego i wojennego oraz stosowania prawa łaski.
Wydawać się może jednak, że dłuższa, nieprzewidziana absencja Prezydenta może stać się przyczyną jego odwołania przez Parlament, a wtedy Wiceprezydent pełniłby funkcję wyłącznie do przyspieszonych wyborów.
Prezydent posiada rozliczne kompetencje wymienione w art. 8 KRB, które można podzielić na:
a) reprezentacyjne:
-reprezentuje Republikę Bialeńską poza granicami kraju;
-jest zwierzchnikiem wojska.
b) prowadzenie polityki zagranicznej:
-podpisuje umowy międzynarodowe;
-powołuje i odwołuje ambasadorów.
c) prerogatywy – przywileje zastrzeżone dla głów państwa:
-stosuje prawo łaski;
-nadaje tytuły szlacheckie oraz odznaczenia .
d) ustawodawcze:
-posiada inicjatywę ustawodawczą;
-posiada prawo weta (choć nie absolutnego);
-wydaje dekrety prezydenckie, które mogą zostać uchylone przez Sędziego Republiki Bialeńskiej – te ciekawe formy aktów prawnych stoją w hierarchii aktów prawnych na niższym szczeblu aniżeli ustawy, czyli mogą zostać przez nie zmienione, a same nie mogą ingerować w treść aktów wyższego rzędu. Obecnie obowiązują dwa dekrety, obydwa wydane przez Prezydenta Eddarda Noqterna – z 8 grudnia 2015 r. ws. powołania Ośrodka Badań Opinii Publicznej oraz ws. powołania urzędu Opiekuna Nowych Obywateli.
II
Drugim organem władzy wykonawczej na szczeblu centralnym jest rząd Republiki Bialeńskiej. Na jego czele stoi Prezydent, który pełni funkcję Prezesa Rady Ministrów. Prezydent może jednak powołać Premiera jako szefa rządu. Domniemywa się (o czym m.in. świadczy przepis art. 8 pkt d), że w przypadku powołania Premiera, traci on jakiekolwiek uprawnienia związane z kierowaniem rządem, z wyjątkiem kluczowej roli w prowadzeniu polityki zagranicznej. Choć przepis nie wyraża tego wprost, wydaje się, że Prezydent może w każdej chwili odwołać Premiera i powołać nowego albo samemu stanąć na czele rządu. W przypadku, gdy Prezydent sam stoi na czele rządu, to ma prawo powołuje i odwoływać ministrów. Jeżeli został nominowany Premier, to on kreuje skład rządu.
Art. 9 KRB stanowi: W skład Rady Ministrów Republiki Bialeńskiej wchodzą powoływani i odwoływani przez szefa rządu ministrowie. W przypadku, gdy niepowołanie zostało ministerstwo posiadające kompetencje ustawowe, wówczas kompetencje te przejmuje szef rządu.
Art. 10 KRB określa kompetencje rządu:
-organizacja uroczystości państwowych;
-Organizacja i wspieranie inicjatyw kulturalnych, sportowych, naukowych i innych.
-kierowanie życiem gospodarczym kraju, ustalanie podatków i linii polityki gospodarczej rządu.
-prowadzenie polityki zagranicznej i wewnętrznej w zakresie i na zasadach ustalonych przez Prezydenta – widać w tym miejscu kluczową rolę Prezydenta w aspekcie polityki zagraniczej, jej głównego kreatora, któremu musi podporządkować się rząd, nawet w przypadku powołania Premiera.
Szef rządu może w każdej chwili odwołać ministra, jak już zostało wyżej ustalone, Prezydent może także zdymisjonować Premiera. Zaś Parlament Republiki Bialeńskiej może wyrazić rządowi lub pojedynczemu Ministrowi wotum nieufności większością trzech czwartych głosów. W ten sposób mandat rządu albo pojedynczego jego członka wygasa i Prezydent musi go odwołać (albo cały rząd wraz z Premierem lub wszystkich ministrów bądź pojedynczego ministra). Jest to wyraz kontroli sprawowanej przez Parlament nad rządem i Prezydentem.
Podsumowując, w Republice Bialeńskiej występuje silny system prezydencki, który z woli głowy państwa może zostać przełamany na rzecz systemu semiprezydenckiego.
Rozdział IV – Władza ustawodawcza
Władzą ustawodawczą nazywamy ten rodzaj władzy, której głównym zadaniem jest kreowanie prawa w państwie. Władza ustawodawcza pełni również funkcje kontrolną nad władzą wykonawczą. W Republice Bialeńskiej władzę ustawodawczą sprawuje monokameralny (jednoizbowy) Parlament, którego kadencja trwa 6 tygodni.
Zgodnie z art. 13 ust. 1: Parlament składa się z nieparzystej liczby posłów, nie mniejszej od trzech. Liczba posłów jest zależna od liczby obywateli Republiki:
-jeśli jest mniej niż 12 obywateli - wybiera się 3 posłów.
-jeśli pomiędzy 13, a 22 obywateli - 5 posłów
-jeśli pomiędzy 23, a 40 obywateli - 7 posłów
-jeśli pomiędzy 41, a 70 obywateli - 9 posłów
-jeśli powyżej 71 obywateli - 11 posłów.
Jest to bardzo słuszne rozwiązanie, które prowadzi do odpowiedniej proporcji liczby mieszkańców na ich przedstawicieli.
Posłowie wybierani są w powszechnych, bezpośrednich i tajnych wyborach, a procedurę ich wyboru określa wspominana już Ordynacja wyborcza.
Czynne prawo wyborcze posiada każdy obywatel bialeński, który:
-nie został skazany przez sąd na zakaz sprawowania funkcji publicznych,
-jest obywatelem Republiki Bialeńskiej nieprzerwanie co najmniej od 30 dni,
-napisał co najmniej 50 postów na forum Republiki Bialeńskiej,
-nie zasiadał w parlamencie w trakcie dwóch ostatnich kadencji parlamentu,
-jest członkiem lub posiada poparcie partii politycznej, wyrażone przez jej statutowe władze.
Procedurę głosowania i przeliczania głosów na mandaty poselskie określa art. 7 Ordynacji wyborczej:
Artykuł 7.
1. Wyborca oddaje głos na pojedynczych kandydatów na posłów, w liczbie nie większej niż ilość mandatów poselskich przewidzianych na daną kadencję Parlamentu Republiki Bialeńskiej.
2. Mandaty obejmują kandydaci, którzy otrzymują największą liczbę głosów.
3. W przypadku takiej samej liczby głosów na kandydatów, decyduje miejsce na liście kandydatów.
4. Miejsca na liście kandydatów są przydzielane zgodnie z ilością nadanych folwarków - na zasadzie im więcej folwarków, tym wyższe miejsce na liście.
5. 5. Dodatkowy głos w wyborach przysługuje osobom spełniającym poniższe kryteria:
a) Tytuł szlachecki hrabiego lub wyższy,
b) Co najmniej 30 postów na forum napisanych w czasie miesiąca poprzedzającego dzień ogłoszenia wyborów.
Art. 8 ordynacji stanowi, że
1. Mandat poselski traci się poprzez zrzeczenie lub utratę obywatelstwa.
2. W przypadku zwolnienia mandatu, otrzymują go nieobsadzeni kandydaci, kolejno od tych, którzy uzyskali najwięcej głosów, do tych, którzy uzyskali ich najmniej.
3. W przypadku braku możliwości uzupełnienia składu Parlamentu kandydatami, którzy brali udział w wyborach, zarządza się niezwłocznie wybory uzupełniające (...)
Rozwiązanie Parlamentu ma miejsce automatycznie po zwołaniu posłów następnej kadencji na obrady, a kadencja parlamentarzysty rozpoczyna się z chwilą złożenia przysięgi w brzmieniu: Ślubuję uroczyście, jako członek Parlamentu, według najlepszego mego rozumienia i zgodnie z sumieniem, rzetelnie pracować dla dobra Narodów Bialenii, stać na straży praw demokratycznych i czynić wszystko, w miarę swoich sił i uzdolnień, dla umocnienia niepodległości i pomyślnego rozwoju Republiki Bialeńskiej.
Parlament może zostać rozwiązany przed upływem kadencji, w przypadku:
-ogłoszenia stanu wyjątkowego.
-samorozwiązania.
-rozwiązania przez Prezydenta, po zasięgnięciu wiążącej opinii Trybunału Najwyższego.
W przypadku rozwiązania Parlamentu niezwłocznie ogłoszone zostają nowe wybory, a do czasu wyboru nowego Parlamentu, wciąż działa rozwiązany, z wyjątkiem ust. A, § 1, art. 3., w przypadku którego stosuje się przepisy dotyczące stanu wyjątkowego.
Art. 17 KRB wymienia wyłączne kompetencje Parlamentu:
-ustawodawstwo,
-uchwałodawstwo,
-kontrola nad rządem i Prezydentem – poprzez prawo do interpelacji - Prezydent oraz członkowie rządu maja obowiązek odpowiedzenia na interpelacje poselskie i prezydenckie w ciągu dziesięciu dni,
-ratyfikacja umów międzynarodowych,
-reprezentowanie Narodu- wszystkich obywateli bialeńskich.
Prace Parlamentu reguluje jego Regulamin. Na czele Parlamentu stoi Marszałek.
Parlament może na wniosek co najmniej dwóch posłów powołać komisje parlamentarne, stałe lub czasowe. W skład komisji parlamentarnej mogą wejść wszyscy chętni parlamentarzyści, którzy spełniają warunki ustanowione przez Parlament w uchwale komisję powołującej, a także osoby nie będące parlamentarzystami, jeśli są one z racji swojej wiedzy pożądane w jej składzie. Prawo do wypowiedzi w dziale komisji mają tylko członkowie komisji, Prezydent Republiki Bialeńskiej oraz osoba dopuszczone do głosu przez komisję. Komisja czasowa ulega rozwiązaniu po wypełnieniu swojego przeznaczenia. Po zakończeniu kadencji, nowo wybrany Parlament podejmuje decyzję, czy i jakie komisje stałe będzie dalej funkcjonować.
Posłowie mają obowiązek wziąć udział w głosowaniu. W przypadku nieobecności parlamentarzysty na pięciu głosowaniach z rzędu, Marszałek Parlamentu może wystąpić do Parlamentu o uznanie mandatu poselskiego za wygaszony.
Posłowie mają prawo tworzyć kluby i koła poselskie. Regulamin nie określa liczby posłów potrzebnych to założenia klubu czy koła.
Prawo do zabierania głosu na terenie parlamentu posiadają:
-parlamentarzyści,
-Prezydent Republiki,
-premier i ministrowie,
-osoby wywołane do zabrania głosu przez Marszałka Sejmu (sic! Taką niekonstytucyjną nazwę przewiduje Regulamin, choć używa jej zamiennie z Marszałek Parlamentu)
-członkowie komisji parlamentarnych, lecz jedynie w sali komisji oraz w debatach nad ustawami bezpośrednio komisji dotyczącymi,
Osoba wywołana do zabrania głosu przez Marszałka Sejmu ma obowiązek zrobić to w terminie nie przekraczającym 3 dni, a w przypadku zabrania głosu osoby nieuprawnionej do wypowiadania się w Parlamencie Republiki Bialeńskiej, Marszałek Parlamentu ma obowiązek usunąć wszystkie jej bezprawnie wypowiedzi umieszczone w Parlamencie Republiki Bialeńskiej. W przypadku recydywy – ma prawo do uniemożliwienia wstępu tej osobie do Parlamentu Republiki Bialeńskiej.
Proces ustawodawczy został omówiony w innym wykładzie.
De lege ferenda można podnieść uwagę, żeby wprowadzić drugą, wyższą izbę Parlamentu (np. Senat), w której skład wchodziliby byli Prezydenci Republiki oraz osoby szczególnie dla niej zasłużone.
Rozdział V – Władza sądownicza
Władza sądownicza polega na sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, czyli orzekaniu w sprawach cywilnych, karnych i administracyjnych. Władzę sądowniczą w Republice sprawuje Sąd Ludowy, którego działalność określa ustawa o sądownictwie z 17 września 2014 r. (delegacja konstytucyjna).
Sędzią może zostać każdy obywatel Republiki Bialeńskiej, nieposiadający obywatelstwa innej mikronacji. Sędziego powołuje Prezydent na dwumiesięczną kadencję z możliwością przedłużenia na kolejne. Prezydent może w enumeratywnie wyliczonych sytuacjach odwołać sędziego np. w przypadku jego zrzeczenia się czy drastycznego spadku aktywności lub długotrwałej nieobecności.
Prezydent ma prawo powołać dotychczasowego sędziego na kolejne kadencje. W przypadku czasowej nieobecności sędziego Prezydent ma prawo powołać sędziego zastępczego - na czas nieobecności lub w chwili pojawienia się konieczności przeprowadzenia rozprawy - na czas rozprawy.
Sprawy zwykłe prowadzi sędzia jako jednoosobowy skład orzekający. Przy orzekaniu wyroków sędziowie winni kierować się własnym sumieniem, prawem Republiki oraz w uzasadnionych przypadkach prawami zwyczajowymi. Postępowanie jest dwuinstancyjne, od wyroku Sądu Ludowego można się odwołać do Prezydenta Republiki Bialeńskiej, który w przypadku uznania zasadności odwołania kieruje sprawę do ponownego rozpatrzenia, powołując przy tym innego sędziego do tej rozprawy.
Kadencja sędziego rozpoczyna się z chwilą złożenia przysięgi w brzmieniu: Ślubuję uroczyście jako Sędzia Republiki Bialeńskiej służyć Jej wiernie, stać na straży prawa, obowiązki sędziego wypełniać sumiennie, sprawiedliwość wymierzać zgodnie z przepisami prawa, bezstronnie według mego sumienia, dochować tajemnicy państwowej i służbowej, a w postępowaniu kierować się zasadami godności i uczciwości. Przysięgę tej samej treści powinny złożyć także pozostałe osoby mające dostęp do Zamkniętej Sali Sądu Republiki Bialeńskiej, zmieniając w jej rocie słowo "Sędzia" na inne, właściwe.
Postępowanie sądowe będzie przedmiotem odrębnego wykładu.
Rozdział VI – Stany wyjątkowe
W Republice Bialeńskiej na wniosek Prezydenta Republiki Bialeńskiej, złożony na ręce Marszałka Parlamentu, Parlament może ogłosić stan wyjątkowy lub stan wojenny zwykłą większością głosów.
Stan wyjątkowy jest okresem wewnętrznych problemów państwa, niepokojów obywatelskich i może zostać ogłoszony, gdy:
-następuje znaczne załamanie aktywności.
-następuje zawieszenie systemów informatycznych.
-nieaktywność którejś z głównych osób w państwie uniemożliwia przeprowadzanie procedur zgodnych z prawem.
-wybucha powstanie, którego nie może opanować Policja Krajowa, a władze nie mogą porozumieć się z protestującymi.
W przypadku stanu wyjątkowego Prezydent rozwiązuje Parlament i powołuje Komitet Nadzwyczajny, w skład którego wchodzą wszyscy obywatele bialeńscy o stażu dłuższym niż dwa miesiące. Komitet Nadzwyczajny dąży do zlikwidowania przyczyny i skutków trudnej sytuacji, a w następnej kolejności do rozpisania wyborów parlamentarnych. Zawieszone są również w tym okresie wolności obywatelskie.
Stan wojenny to okres większego zagrożenia dla kraju, szczególnie ze strony obcych mocarstw. Może być ogłoszony, gdy:
-obce państwo wypowiada wojnę Republice Bialeńskiej i istnieje obiektywne niebezpieczeństwo;
-siły obcego państwa lub niezidentyfikowani agresorzy przekraczają nienaruszalne granice Republiki Bialeńskiej;
-wewnątrz państwa wynika rewolucja kierowana z zewnątrz, np. przez obce państwo.
W trakcie stanu wojennego W przypadku stanu wojennego rząd zostaje zawieszony, a jego funkcje rządu pełni Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego, z Prezydentem Republiki Bialeńskiej, jako zwierzchnikiem wojska, na czele. Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego kieruje działaniami obronnymi i odwetowymi kraju. W przypadku rewolucji panującej w kraju z inicjatywy państw zagranicznych, Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego może ograniczyć niektóre wolności obywatelskie. Zaś przypadku sytuacji krytycznej istnieje możliwość poszerzenia stanu wojennego na stan wyjątkowy. Wówczas Komitet Nadzwyczajny podlega Wojskowej Radzie Ocalenia Narodowego i ma ograniczone uprawnienia. Sytuacja ta ma miejsce wtedy, gdy oprócz przesłanek stanu wojennego, zachodzą również przesłanki wprowadzenia stanu wyjątkowego.
Rozdział VII – Prawa, wolności i obowiązki obywatelskie
W każdym kraju obywatel posiada określone uprawnienia, które nadaje mu najwyższy rangą akt prawny i które nie mogą być naruszane (choć w określonych przypadkach jest to dopuszczalne) poprzez akty prawne niższego rzędu. Wraz z prawami i wolnościami obywatelskimi wiążą się obowiązki, które wynikają z węzła prawnego łączącego obywatela z jego ojczyzną.
Prawa obywatelskie wyróżnione w art. 29 Konstytucji Republiki Bialeńskiej można podzielić na:
a) prawa osobiste:
-prawo do nietykalności – warto zauważyć brak prawa do życia, jest to związane z istnieniem kary śmierci. Prawo to może oznaczać np. wolność obywatela od niechcianych zaczepek (w realiach mikroświata);
-prawo do domniemania niewinności – oznacza uznawanie osoby za niewinną dopóki nie zostanie ona skazana prawomocnym wyrokiem sądu;
-bezpieczeństwa własnego majątku – w związku z nią zakazane jest np. dokonanie konfiskaty majątku;
-wchodzenia w związki małżeńskie – dość niefortunnie ujęte prawo do małżeństwa, gwarantowane jest Kodeksem Cywilno-Karnym;
-wchodzenia w wiążące umowy i rozporządzania swoją własnością;
-podróży zagranicznych – prawo bialeńskie nie może zakazać obywatelowi podróży do innej mikronacji, jednak może już zabraniać pełnić tam określonych funkcji państwowych czy społecznych;
b) prawa sumienia:
-wyznawania dowolnej religii lub bezwyznaniowości – wiąże się z tym równocześnie prawo do istnienia i zakładania związków wyznaniowych;
-wypowiadania się na dowolny temat;
-tajemnicy korespondencji;
-wyrażania i rozpowszechniania opinii, poglądów i wierzeń.
c) prawa kulturalne, oświatowe, pracownicze:
-uprawiania sztuki;
-nauki i nauczania;
-pracy.
d) prawa polityczne:
-przynależności do organizacji, które nie zagrażają konstytucyjnemu porządkowi w Republice;
-pokojowych zgromadzeń;
-wnoszenia petycji i dostepu do informacji;
-wpływania na władze kraju i współrządzenia.
Zaś obowiązki obywatelskie stanowią:
-wierność Republice Bialeńskiej,
-poszanowanie symboli państwowych,
-przestrzeganie prawa,
-troska o wspólne dobro Narodu,
-dbanie o miejsca publiczne,
-poszanowanie własności prywatnej i społecznej.
Rozdział VIII – Podsumowanie
Przedstawiony został w największym skrócie zarys systemu ustrojowego Republiki Bialeńskiej. Poszczególne instytucje są tak ciekawe, że staną się przedmiotem odrębnych wykładów.
