Wystawy tematyczne - Mężowie Stanu - Machiavelli Niccolo
Wystawa przygotowana przez Roberta Janusza von Thorn-Czekańskiego. Wystawiana do tej pory w Galerii Książęcej, przeniesiona do zbiorów Galerii von Thorn w dniu jej uruchomienia. Galeria przedstawia sześciu wielkich Mężów Stanu okresu nowożytnej Europy - pasją autora są nauki polityczne, a jako zwolennik rządów silnej ręki ukazał w tej prezentacji sylwetki wyróżniających się polityków tego okresu.
Machiavelli Niccolo (1469-1527) - jeden z najwybitniejszych pisarzy politycznych i społecznych odrodzenia, filozof, historyk i dyplomata. Wielostronne wykształcenie humanistyczne w połączeniu z realistycznym sposobem myślenia umożliwiało mu formułowanie trafnych, niekiedy cynicznie brzmiących obserwacji i ocen życia społeczno-politycznego.
Machiavelli był florenckim mieszczaninem. Z wykształcenia prawnik, przez wiele lat zajmował w rodzinnej republice odpowiedzialne stanowisko sekretarza Drugiej Kancelarii Rady Dziesięciu, zajmującej się sprawami wojny i administracji. W roku 1498 był naocznym świadkiem stracenia dominikanina Savonaroli, przywódcy antypapieskiej rewolty, mającej na celu urzeczywistnienie republikańskiej demokracji ludowej.
Będąc Sekretarzem (1498-1512) Kancelarii Dziesięciu republiki florenckiej odbywał wiele podróży dyplomatycznych. W 1512 r., po powrocie do władzy Medyceuszy, Machiavelli został odsunięty od wpływów politycznych i mimo wielu starań podejmowanych z myślą o pozyskaniu łask nowych władców, ostatnie lata swego życia spędził na wygnaniu w San Andrea. Tam też powstawały jego największe dzieła: "O sztuce wojennej" (1512), "Rozważanie nad pierwszymi dziesięcioma księgami Tytusa Liwiusza" (1531), "Historia Florencji" (1523) oraz fundamentalny "Książę".
Najbardziej współcześnie znane jego dzieło - "Książę" - stało się źródłem doktryny politycznej zwanej makiawelizmem, zalecającej, w rozumieniu potocznym, manipulowanie innymi za pomocą podstępu, przebiegłości, kłamstwa i oportunizmu w celu realizacji swoich zamierzeń. Jednak Machiavelli raczej dokonał w Księciu uogólnienia politycznych praktyk współczesnych mu czasów niż ukazał własną moralną obojętność i cynizm.
Machiavelli był największym teoretykiem państwa wśród pierwszego pokolenia pisarzy renesansowych. W jego twórczości można znaleźć już prawie wszystkie tematy odrodzeniowej myśli politycznej. Machiavellego fascynowała wielkość kultury antycznej, w której widział wzór empiryzmu i realizmu politycznego. Podzielał wiarę w wielkość wybitnej jednostki. Tak jak inni humaniści, opierał swe wnioski na obserwacji życia i ustalaniu prawidłowości społecznych procesów, odsłaniał tajniki rządzenia, pokazywał faktyczne motywy działania władców i faktyczne cele tych działań, które to pozbawiał metafizycznych i irracjonalnych osłon.
Brak wiary w Boga prowadził go do rezygnacji z wierności religijnym autorytetom i dziedzictwu religijnej tradycji. Mimo to doceniał społeczną funkcję religii. Chrystianizm odrzucał jako doktrynę bierności i lenistwa. Jego zdaniem, papiestwo było w poważnym stopniu odpowiedzialne za katastrofalny stan rozbitego kraju. Według Machiavellego religia może być jednak pożyteczna, o ile kształtuje cnoty obywatelskie i uczy służby dla państwa i jego władcy. W każdym razie musi ona wyzbyć się własnych ambicji politycznych, musi to być religia państwowa, obywatelska, na wzór dawnej religii rzymskiej, oraz musi być wsparta autorytetem i siłą władzy państwowej. Los Savonaroli dowodzi bowiem ponad wszelką wątpliwość, że bezbronni prorocy ponoszą klęskę.
Machiavellego pasjonowało powstawanie nowych państw i ich ustrojowych struktur oraz umacniania w nich nowej władzy. Możemy to zrozumieć, jeśli przyjrzymy się sytuacji politycznej rozbitych Włoch. Chaos i walki polityczne utrudniały jednoczenie kraju. W samej Florencji za czasów Machiavellego aż sześć razy doszło do zmian ustrojowych. Miasto było widownią mordów, gwałtów, spisków, rewolt, puczów i zamachów. Autorowi nieobce były więc mechanizmy uruchamiające zdradę i okrucieństwo, technika przewrotu i politycznej intrygi. Machiavelli tęsknił za silnym państwem narodowym, praworządnym i zjednoczonym. Nader krytycznie oceniał własny naród. Przedstawił Włochy jako kraj powszechnego rozkładu. Virtu ustąpiła miejsce chaosowi.
Należał do najwybitniejszych historyków swojej epoki. Jego dzieła nie były moralizatorsko-oceniające, tak jak u jego poprzedników, lecz podkreślały ścisłe powiązanie zagadnień historycznych z polityką i życiem społecznym. Źródeł prawidłowości społecznej dopatrywał się w niezmiennej naturze ludzkiej i w zasadniczej niezmienności czynników środowiska zewnętrznego. Za główny motyw ludzkich działań uważał żądzę posiadania i władzy, która to prowadzi w konsekwencji do wrogości między ludźmi i bezustannych konfliktów, powodujących zmiany. Niewątpliwie Machiavelli stał się jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci dziejów myśli społeczno-politycznej.
Wróć do Galerii Mężów Stanu.Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do newslettera.
