Andrzej v. Nurenberg
WSTĘP DO GEOGRAFII REGIONALNEJ SCHOLANDII
Wykład niniejszy jest wstępem do zakrojonych na szeroką skalę studiów nad geografią
klimatyczną, gospodarczą i demografią Scholandii. Ma on spełnić rolę swoistego „Standaufnahme”,
czyli wstępnej inwentaryzacji, szkieletu, potrzebnego do budowania na jego podstawie
dalszych, bardziej szczegółowych opisów i analiz. Z tego powodu wykład jest niezbędnym
elementem i najbardziej podstawowym, wprowadzającym tekstem dla wszelkich studiów
geograficznych nad terenami Scholandii.
1. DANE OGÓLNE
Powierzchnia Scholandii wynosi
około 735 tys. km2. Jest więc Scholandia jednym z największych państw świata
wirtualnego. Obszar kraju rozciągają się przez kilka stref klimatycznych;
od strefy klimatu półsuchego przez lasy deszczowe (Prowincja Elfida), następnie
podzwrotnikową środkowo-zachodnią część Scholandii (prowincje Arden i Faerie),
paralelnie do nich wysokie, w górnych partiach wiecznie zaśnieżone góry Hochberg
z najwyższym szczytem kontynentu „Pik
Optimizma”4951 m. n.p.m., do śródziemnomorskich w swym klimacie terenów
prowincji Darei i Scholii ze stolicą Scholopolis.
Scholandia ogółem:
Powierzchnia 735 tys. km2., 22,5 mln mieszkańców.
Średnia gęstość zaludnienia: 33 osób/km2.
Najgęściej zaludniona jest prowincja Bergia (55 osób/km2, najsłabiej –Inselia,
19 osób/km2).
Stopień Alfabetyzacji: 96%
Przyrost naturalny 1%
Stopień urbanizacji: 72% ludności miejskiej
Przeciętna długość życia: 78,5 roku w tym kobiety 81 lat, mężczyĽni: 76 lat
Podział polityczno-administracyjny: 10 prowincji.
2. LUDNOŚĆ I STOLICE PROWINCJI:
Prowincja Bergia 3 683 412 mieszkańców,
stolica: Mons Reale 674 906 mieszk.
Prowincja Scholia 2 833 288 mieszkańców,
stolica: Scholopolis 1 163 847 mieszk.
Prowincja Faerie 2 861 937 mieszkańców,
stolica: Kanikograd 876 288 mieszk.
Prowincja Proftazja 2 422 839 mieszkańców,
stolica: Adrianopol 461 512 mieszk.
Prowincja Delty 2 366 322 mieszkańców,
stolica: Alexiopolis 820 592 mieszk.
Prowincja Darea 2 153 883 mieszkańców,
stolica: Adalberta 538 098 mieszk.
Prowincja Arden 1 831 739 mieszkańców,
stolica: Internetia 422 772 mieszk.
Prowincja Dolijska 1 760 522 mieszkańców,
stolica: Salvepol 341 762 mieszk.
Prowincja Elfida 1 488 231 mieszkańców,
stolica: Elfidias 244 729 mieszk.
Prowincja Inselia 864 285 mieszkańców,
stolica: Inselburg 282 761 mieszk.
3. WARUNKI NATURALNE (wg prowincji)
ARDEN BERGIA DAREA DELTY DOLIJSKA ELFIDA FAERIE INSELIA PROFTAZJA SCHOLIA
Powierzchnia prowincji wyżynno-górzysta. Najwyżej położona prowincja Scholandii. Na południowym zachodzie rozciągają się Wielkie Góry Hochberg składające się z trzech pasm górskich. Liczne stożki wulkaniczne. Pomiędzy dwoma pasmami Hochbergu, na wysokości ok. 2000-3000 m n.p.m. położony jest wysokogórski, równinny płaskowyż, najbardziej zaludniona część prowincji i kraju. Drugi co do wysokości szczyt kraju: Narodna Wola (4 583 m n.p.m.). Obszar wciąż aktywny sejsmicznie, ale wybuchy wulkanów już są rzadkością. Na wschodnim i północnym krańcu prowincji rozciąga się Nizina Febry i Nizina Brudnej Wody.
Klimat podzwrotnikowy zróżnicowany ze względu na wysokość n.p.m. Roczna suma opadów od poniżej 200 mm na obszarze Altiplano i kotlin śródgórskich, poprzez 1500-2000 mm na wschodnich stokach Bergelii Wschodniej, do 2000-3000 mm na nizinach we wschodniej części kraju. W górach opady śniegu i lodowce (powyżej 4000 m n.p.m.). Średnia temperatura powietrza i średnia suma opadów w stolicy kraju wynoszą: w styczniu 18°C i 92 mm, w lipcu 10°C i 4 mm. Główne rzeki należą do dorzecza Febry.
Naturalną szatę roślinną krainy stanowią wilgotne lasy równikowe z drzewami chinowymi i paprociami drzewiastymi, porastające pogórze Wschodnie oraz roślinność sawannowa półpustynna i krzewiasto-drzewiasta formacja stepowa. Na obszarze Bergii żyje wiele różnorodnych gatunków zwierząt, m.in.: jaguary, pekari, tapiry, lamy, alpaki, wigonie oraz wiele gatunków gryzoni i ptaków.
Bogactwa naturalne: miedĽ, ołów, rudy cynku, uran, na nizinie pokłady węgla.
Rolnictwo (warunki): część górska jest mało korzystna dla rolnictwa, rośliny trawiaste sprzyjają najwyżej hodowli bydła, na wyżynie uprawa roślin klimatu umiarkowanego kontynentalnego.
Prowincja ma wydłużony kształt i rozciąga się z północy na południe. Prowincja zajmuje wąski pas wybrzeża oceanu i większą część gór Sierra Ferrida.
Pobrzeże prowincji wyróżnia się ciepłym wilgotnym klimatem. Tarcza północno-scholijska
urywa się tu stromym, uskokowym progiem, poniżej którego ciągnie się wzdłuż całego
wybrzeża wąska, stosunkowo niedawno wynurzona nizina nadmorska. Zbudowana jest
ona z glin i piasków przeważnie pochodzenia rzecznego; miejscami pokryta jest
wydmami. Rzeki, które głęboko rozcinają krawędĽ tarczy, meandrują swobodnie po
równinie i uchodzą do morza lejkami.
Stoki progu pokryte są gęstymi lasami eukaliptusowymi dostarczającymi cennych gatunków drewna. Lasy te tworzą pas do 75 km szerokości. Na krawędzi południowej wznosi się kwarcytowe pasmo górskie, osiągające 110 m n.p.m. Góry są silnie rozczłonkowane erozyjnie, nagie i puste.
Klimat: Obszary wyżynne pozostają pod wpływem letniego monsunu, który od grudnia do lutego przynosi obfite deszcze. Maksimum opadów przypada na styczeń. Pora sucha trwa 6 miesięcy, od maja do paĽdziernika. Warunki jednak dla bujnej roślinności istnieją wyłącznie wzdłuż wybrzeża. Tu rosną namorzyny, palma kokosowa i inne. W głąb lądu klimat nabiera charakteru kontynentalnego. Rzeki stałe wykazują ogromne wahania stanów wody. Wybrzeża mają charakter riasowy.
Góry Sierra Ferrida są obszarem wyżynnym o dużych powierzchniach wzniesionych powyżej 1000 m n.p.m. Wyżyna zbudowana jest ze skał paleozoicznych. Grzbiety uwarunkowane odpornością skał mają kierunek z północnego zachodu na południowy wschód. Kulminacje ich osiągają wysokość około 2241 m.
Z bogactw mineralnych Góry Sierra Ferrida posiadają złoto i platynę a w części południowej rudy miedzi i najprawdopodobniej uran. Strefa szelfowa posiada złoża ropy naftowej i gazu.
Rolnictwo: część górska słabo nadaje się dla rolnictwa, rosną tu przede wszystkim drzewa i krzewy. Na nizinie Proftazyjskiej możliwa uprawa egzotycznych owoców (ananasy, banany, avocado...) i warzyw.
Powierzchnia: Prowincja jest w miarę zwarta. Rozległe obszary Delty zajmują równiny wzniesione średnio 150 metrów nad poziomem morza.
Osadnictwo skupiło się wzdłuż doliny Borysfenesu i innych pomniejszych rzek. W Delcie wyodrębnia się 5 głównych regionów naturalnych: dolinę Borysfenesu, deltę Borysfenesu, wybrzeże Morza Ciepłego, Sawannę Zachodnią i na wschodzie prowincji położoną zachodnią część graniczącej z Proftazją Sierra Ferrida.
1. Przez cały obszar kraju, z południa ku północy, przepływa Borysfenes. W swym górnym biegu przełamuje się przez wychodnie granitowych skał platformy północno-scholandzkiej, tworząc bystrza i kaskady. Stanowią one naturalną południowo-wschodnią granicę Delty.
2. Delta Borysfenesu rozpościera się na przestrzeni ok. 15 tys. km2 na zachód od Alexiopolis. Tworzą ją trzy główne ramiona wraz z wielką liczbą drobnych, naturalnych i sztucznych kanałów, przybrzeżnych jezior i zalewów. Delta Borysfenesu stanowi obszar gęsto zasiedlony i intensywnie zagospodarowany.
3. Wybrzeże Morza Ciepłego jest słabo rozwinięte. Wzdłuż wybrzeża rozwinęły się osady rybackie, miejscowości wypoczynkowe. Większe porty handlowe znajdują się w Teodosii i Finagorii.
4. Sawanna Zachodnia ciągnie się wzdłuż granicy z Ildią, stanowi teren wyżynny
o zróżnicowanych formach krajobrazu sawannowego.
5. Sierra Ferrida nazwany jest obszar na północny-wschód od doliny Borysfenesu, ciągnący się pasem niewysokich gór z północy na południe. Poza Borysfenesem biorą tam początki inne mniejsze rzeki.
Klimat tropikalny, półsuchy, jedynie na południowych granicach nabiera charakteru wilgotnego. Klimat nadaje się zarówno do uprawy roślin zbożowych jak i egzotycznych. Średnie temperatury notowane w Alexiopolis: lipiec 28-37°C, styczeń 16-24°C. Roczna suma opadów: 250 mm.
Roślinność półpustynna (puna), sawannowa (kebraczo, monte), stepowa i górska. Lasy, w południowej części Andów z bukami, cedrzyńcami i drzewami araukarii, w Międzyrzeczu Deltyjskim podzwrotnikowe z krzewami mate (pokrywają 19% powierzchni).
Bogaty świat zwierzęcy reprezentują m.in.: lamy, małpy, jaguary, pancerniki, węże oraz tukany, kolibry, papugi, nandu (tzw. strusie pampasów), w rzekach kajmany. Wzdłuż wybrzeża żyją otarie. Liczne obszary chronione, parki narodowe.
Z bogactw mineralnych zachodnia część Gór Sierra Ferrida posiadają bardzo duże pokłady żelaza i towarzyszące im siarczki. W dolinie Borysfenesu wykształciły się pokłady węgla kamiennego, spotyka się czasami diamenty. We wschodniej części sawanny występują pokłady fosforytów.
Rolnictwo: Dominuje uprawa pszenicy. Z innych rośli użytkowych: ziemniaki deltyjskie (większy i nieco bardziej soczysty gatunek ziemniaka), z drzew: kakaowiec, palma kokosowa, daktylowiec.
Powierzchnia nizinna (Nizinna Środkowo-scholandzka). W środkowej części leży wielkie Jezioro Elfów, na północy małe pasmo Rosenzori należące do gór Sierra Ferrida. Najwyższy szczyt Góra Caballero, 2118 m n.p.m. Na zachodzie położona jest Wielka Dolina Zachodnia, w której biegnie rzeka Graniczna (Granikkos).
Klimat równikowy, gorący i wilgotny. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy regionu wynoszą: w styczniu 22°C i 800 mm, w lipcu 21°C i 650 mm.
Wiecznie zielone lasy pokrywają 24% powierzchni. Lasy cechujące się bogactwem fauny (m.in. wiele gatunków małp i ptaków) oraz bujną roślinnością. Występują cenne gatunki drzewa, np. hebanowiec, mahoniowiec, a w podszycie liczne orchidee i paprocie. Na północny kraju powstał park narodowy, który chroni szatę roślinną sawanny i zamieszkujące ją zwierzęta: słonie, lwy, lamparty i in.
Bogactwa naturalne: solanki i gejzery, na nizinie pokłady chromu.
Rolnictwo: prowincja rolnicza, dobra dla uprawy kakao, bawełny, trzciny cukrowej oraz hodowli bydła. Także spore uprawy pszenicy.
Na północy i północnym zachodzie
wznoszą się liczne pasma górskie, należące do systemu Schweinbergu (najwyższy
szczyt: Pik Optimizma,
4951 m n.p.m., wg starych danych 4926 m n.p.m.), Hochbergu, pokryte wiecznymi
śniegami i lodowcami, oraz Góry Ferkel (3441 m n.p.m.), i Wildschwein, oddzielone
od siebie śródgórskimi, pustynnymi kotlinami z największą kotliną Samcham.
Klimat podzwrotnikowy z bardzo gorącym latem i chłodnymi zimami. Duże dobowe amplitudy temperatury. W górach opady wynoszą ponad 1000 mm. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy prowincji wynoszą: w styczniu 16°C i 28 mm, w lipcu 31°C i 140 mm.
Sieć rzeczna rzadka, główna rzeka Bongus. Na obszarze Altplano położone jest największe jezioro Scholandii - Tiefglass. Liczne obszary bezodpływowe z okresowymi rzekami i jeziorami.
Naturalną szatę roślinną stanowią lasy i łąki wysokogórskie. Bogaty świat zwierzęcy reprezentują m.in.: niedĽwiedzie balalajskie, lamparty, ostinato i dzikie owce.
Bogactwa naturalne: solanki i gejzery, na nizinie pokłady chromu.
Rolnictwo: prowincja słaba dla rolnictwa, ale są uprawy buraków cukrowych , pszenicy, kukurydzy, ziemniaków, jęczmienia, owsa, ryżu, żyta ważną rolę gra hodowla owiec.
Wyspy archipelagu Inselijskiego zbudowane są głównie z wapieni, piaskowców, łupków, law andezytowych i bazaltowych pochodzących z trzeciorzędu i plejstocenu. Miejscami spotkać można wychodnie starszych skał, m.in. granitów, gnejsów, łupków krystalicznych, którym towarzyszą złoża cennych minerałów, złota, miedzi. Grzbiety pasm górskich ciągną się wzdłuż wybrzeży wysp.
Inselia jest regionem o słabej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej. Do charakterystycznych cech klimatu wysp zaliczyć należy wilgotne lato i jesień oraz suchą zimę i wiosnę.
Średnia roczna suma opadów jest stosunkowo wysoka i wynosi w Inselburgu (stolica prowincji) 2100 mm. Średnie temperatury najcieplejszego miesiąca - maja - wahają się od 24 do 34°C, najchłodniejszych zaś - grudnia i stycznia od 21 do 30°C.
Szatę roślinną wysp tworzą porastające obszary wyżynne wiecznie zielone lasy, z licznymi, cennymi gatunkami drzew, m.in.: mahoniowcem, kamforowcem, palisandrem, drzewem żelaznym, sumakiem lakowym, pokrywają 28% powierzchni, na wybrzeżach spotyka się lasy mangrowe, w południowej części wyspy Lusson formacje leśne charakterystyczne dla strefy umiarkowanej.
Świat zwierzęcy reprezentują: tygrysy, lamparty, słonie inselijskie, embouchure, favori, niedĽwiedĽ wanylijski oraz różne gatunki małp.
Bogactwa naturalne: rafa koralowa, marmur. Na maleńkiej wyżynie Środkowo-Inselijskiej odkryto spore złoża molibdenu i wanatu.
Rolnictwo: uprawa drzew owocowych (brzoskwinie, śliwy i grusze), oraz na wyspach południowych - pomarańcze, cytryny, migdałowce i figowce. Ze zbóż obecna pszenica oraz niewielkie ilości jęczmienia.
Wschodnia część kraju zajmuje szeroka nizina nadmorska, (Nizina Scholijska), zwężająca się ku północy i przechodząca w Wyżynę Scholijską, rozciętą dolinami rzek na izolowane płaskowyże. Największą rzeką jest Scholia. Dominującym typem roślinności jest lesista i trawiasta sawanna oraz namorzyny i palmy. Charakterystycznymi gatunkami drzew są: mahoń, heban, baobab i bambus. Mimo polowań świat zwierząt jest nadal bardzo bogaty. Żyją tu: nosorożce białe, zebry i różne gatunki małp oraz flamingi, żurawie, ibisy.
Klimat: podzwrotnikowy z wyraĽnie zaznaczoną porą deszczową (paĽdziernik-marzec) i suchą (kwiecień-wrzesień). Ilość opadów zmniejsza się wzdłuż wybrzeży od 1500 mm na północy do 500 mm na południu i od wybrzeża (Porta Regni - 1440 mm) do wnętrza kraju (Liceas Veta - 537 mm). Średnia temperatura powietrza dla stolicy kraju wynosi: w styczniu 17°C, w lipcu 24°C.
Bogactwa naturalne: rafa koralowa, marmur (nizina), kobalt, węgiel, boksyty (wyżynna
część prowincji).
Rolnictwo: podstawowe zboża to żyto, pszenica i kukurydza, uprawia się także ziemniaki, buraki cukrowe i warzywa (pomidory, cebula); rozwinięta hodowla zwierząt (trzoda chlewna, owce, kozy, bydło); dużą rolę odgrywa rybołówstwo u wybrzeży wysp: połów tuńczyków, makreli, scholany, skorupiaków i gąbek.
Powierzchnia: Znaczną część powierzchni prowincji zajmuje wyżyna Zachodnio-scholandzka (ok. 1/2 powierzchni), ciągnąca się szerokim łukiem z północy ku zachodowi na długości 500 km.
Wewnętrzną strefę wyżyny tworzą m.in. osady trzeciorzędowe.
Po wewnętrznej stronie wyżyny leży nizina Kanikogradzka, wcięcie o średniej głębokości 150 m., od zachodu ograniczona wzgórzem Curcubata, 848 m n.p.m., porozcinana przez doliny rzek Tauros i Martencja. Północno-wschodnią część prowincji zajmuje Wyżyna Chmielna, natomiast południową obszerna Nizina Faerie, ograniczona jest szeroką i zabagnioną doliną Scholii.
Klimat umiarkowany, kontynentalny, w górach chłodniejszy. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy kraju wynoszą: w styczniu -3°C i 43 mm, w lipcu 23°C i 55 mm.
Naturalną szatę roślinną kraju stanowią lasy liściaste (bukowo- dębowe), zajmujące ok. 26% powierzchni. Lasy iglaste występują w wyższych rejonach gór. Miejscami, na Nizinie, resztki roślinności stepowej.
Bogactwa naturalne: żelazo (w Górach Curcubata), węgiel, siarka (Wyżyna Chmielna).
Rolnictwo: uprawa pszenicy, jęczmienia, kukurydzy, ziemniaków, buraków cukrowych, rzepaku, słonecznika i roślin pastewnych, intensywna uprawa warzyw, rozwinięte sadownictwo (jabłonie, grusze, brzoskwinie) wielką rolę odgrywa uprawa winorośli na północy prowincji oraz uprawa jęczmieniu i chmielu na południu.
Powierzchnia głównie wyżynno-pagórkowata. Na północy i zachodzie rozległa Nizina Scholijska z żyznymi glebami. Na wzniesieniach jeziora, m.in.: J. Nekielka, J. Pamell, J. Darisha.
Z zachodu na wschód, przez całą prowincję biegną wzgórza Algidy, z najwyższym wzniesieniem w części środkowej - w Alguzzach (Corno Grande, 2912 m n.p.m.) oraz licznymi kotlinkami. Znajdują się tu również jeziora, m.in. Wellness.
Klimat śródziemnomorski. W nieznaczna piętrowość klimatu i środowiska. Okres letni gorący i suchy, zimy chłodne i wilgotne, z dużymi opadami deszczu, w górach śniegu. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy wynoszą: w styczniu 7°C i 76 mm, w lipcu 25°C i 14 mm. Średnia roczna opadów na terytorium kraju od 500 mm do 1000 mm .
W okresie letnim pojawia się ciepły i suchy wiatr - sirocco.
Bogata sieć rzeczna, ale są to cieki małe i krótkie.
Naturalną szatę roślinną stanowi makia oraz lasy iglaste i dębowo-sosnowe z pinią i jesionem pokrywające 22% powierzchni. W górach lasy iglaste.
Ze zwierząt żyją tu m.in.: gronostaje, króliki, koziorożce, niedĽwiedĽ brunatny,
antylopy, sarny, lisy, wilki, daniele, muflony, dziki i zagrożony pupilek scholandzki.
Świat zwierzęcy i roślinny chroniony jest w wielu parkach narodowych i rezerwatach,
m.in.:
Bogactwa naturalne: boksyty, w Algidach kwarcyty, kryształ górski i spore ilości kamieni szlachetnych i półszlachetnych (opal, ametyst, turkus), na nizinie pokłady kobaltu.
Rolnictwo: prowincja o charakterze rolniczym i sadowniczym, ze zbóż obecne: żyto i jęczmień, dominują sady jabłoniowe i winnice, na północy gaje oliwne (do wys. 1000 m), winnice i sady.
Powierzchnia nizinna, porośnięta roślinnością sawannową i stepową. Wiekszą cześć prowincji stanowi Nizina Arden. Na północy fragment Wyżyny Febry. Najwyższe wzniesienie: Cerro Catedral, 513 m n.p.m. Główne rzeki: Czarna Febra i żółta Febra. Liczne jeziora lagunowe, największe Kirijam. Lasy subtropikalne, galeriowe stanowią 14% powierzchni.
Klimat podzwrotnikowy. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy prowincji wynoszą: w styczniu 23°C i 77 mm, w lipcu 11°C i 67 mm.
.
Bogactwa naturalne: duże pokłady węgla brunatnego, zalegające płytko pod powierzchnią ziemi, znaczne pokłady wolframu i kwarcytów, rozsiane po całej Nizinie Arden, nieco bardziej skoncentrowane w okolicach Mariusburga.
Rolnictwo: prowincja rolnicza, kukurydza i kauczukowiec, poza tym uprawia się
trzcinę cukrową, tytoń, bawełnę, palmę kokosową (na wybrzeżach), orzeszki ziemne,
ananasy i banany. Hodowla zwierząt: Trzoda chlewna, bydło, owce, kozy. Rybołówstwo
koncentruje się głównie w okolicach Ab-oris i Maternussus, główne gatunki ryb
łowionych to tuńczyk, makrela i scholana –duża ryba przybrzeżna, o smaku
przypominającym łososia.