Julia Loba/Adrian Bartkiewicz

ZARYS DZIEJÓW KULTURY PRESCHOLIJSKIEJ

Poznanie kultury prescholijskiej łączy się ściśle z uzmysłowieniem sobie pewnych przełomowych procesów w jej dziejach. Nie istnieje tutaj problem braku Ľródeł, jaki występuje w pozostałych częściach kraju (np. Delty czy Elfickiej). Ze względu na fakt, iż otrzymaliśmy w spadku po mieszkańcach Scholii bardzo liczne pozostałości ich cywilizacji - które w dodatku zachowały się w niemalże nienaruszonym stanie - możemy pozwolić sobie na dokładne owej cywilizacji zbadanie. Jedynym problemem wydaje się być uświadomienie sobie, wspomnianych na początku procesów, tak ważnych w opisywanych dziejach. Nasza praca nie polega zatem tylko na np. zbadaniu i przetłumaczeniu napisów epigraficznych na prescholijskich nagrobkach. Wymaga ona czegoś więcej - zrozumienia i interpretacji.
    Przedstawienie zarysu rozpoczniemy od problemu, jaki wiąże się z powstaniem państwowości na terenach dolnego i średniego biegu rzeki Scholii. Wiele jest poglądów historiografii na pochodzenie ludności tych terenów. Zagadnienie to mogłoby stanowić temat osobnego wykładu. Przyjmijmy zatem umownie jej autochtoniczność. 
W Ľródłach pisanych państwo scholijskie pojawia się nagle, w połowie X wieku, i to od razu jako twór politycznie dojrzały, utrzymujący nawet związki handlowe z wyspami Inselijskimi oraz z wnętrzem kontynentu. Centrum państwa jest od początku Scholopolis, położone bardzo dogodnie nad rzeką Scholią i objęte jej bocznym ramieniem, co zapewniało mu należytą obronę. Świetne połączenie rzeczne pomiędzy Scholopolis a górnym biegiem rzeki (aż po Kanikograd) z jednej strony, zaś jej ujściem z drugiej było główną arterią komunikacyjną młodego państwa.

    Stosunkowo krótka była budowa państwa wczesnoprescholijskiego. Bardzo szybko jego pierwsi władcy, z dynastii Ragdar (panującej do połowy XII wieku) doprowadzili do zbudowania pierwszych grodów poza Scholopolis, będących podstawą władzy terytorialnej tego kraju. Tak powstały miedzy innymi dzisiejsze: Reichenau, Liceas, Lukation, Lahnstein, i wreszcie Porta Regni ze swoim portem, prawdziwym oknem państwa na świat. Cywilizacja Scholijska już wówczas promieniowała na okoliczne ziemie, jej nieliczne zachowane zabytki (jak elementy grodziska w Reichenau czy wykopaliska w Starym Porcie w Porta Regni) świadczą o wysokim kunszcie budowlanym. Królowie Scholii utworzyli także prężną armię, system skarbowy i gospodarczy. Był to przełomowy okres w kształtowaniu się pozycji politycznej państwa. Stawało się ono lokalnym mocarstwem. Jednak szybki proces państwo twórczy musiał negatywnie odbić się na szeroko pojętej kulturze. Jej rozwój był nierównomierny - z jednej strony nadworni poeci zaczynali za pomocą przepięknych strof opiewać dokonania swoich władców, z drugiej zaś, owi władcy kłaniali się w świątyniach prymitywnym bożkom. Religia nie wytrzymywała postępu cywilizacyjnego. Również architektura wykazywała głębokie zacofanie. Grody ówczesnych monarchów były, co prawda, imponujące, jednakowoż w całości wykonane z drewna. Tragedie pożaru były zatem nagminne. 
    Pojawienie się chrześcijaństwa w państwie prescholijskim datowane jest na początek XII wieku. Religia ta przybyła do kraju wraz z dużą grupą imigrantów z realnego świata, prawdopodobnie iroszkockich mnichów i wieśniaków, których mogło być nawet około pięciuset. Wyprawa ta w niewyjaśniony do dziś sposób, pojawiła się w Scholii około 1095-1100 roku. Chrystianizacja kraju, dokonana została mniej więcej w okresie 40 lat i stanowi kolejny punkt przełomowy w jego dziejach. Wpłynęła ona na życie Prescholijczyków w dwojaki sposób. Po pierwsze, wyższe warstwy społeczeństwa otrzymały nowy pokarm dla swych „wyjałowionych” dusz. Powstały nie tylko nowe obrzędy i świątynie, ale i nowa literatura, oparta na wzorcach biblijnych i także średniowiecznych europejskich, ponieważ głosiciele chrześcijaństwa przynieśli i kultywowali swoje wzorce kulturowe. Po drugie, wraz z budownictwem sakralnym nowej religii, pojawiły się najpierw budowle kamienne, a następnie w połowie XIV wieku (z nową grupą imigrantów) także cegła, tak bardzo upragniona przez budowniczych miast. Odtąd prescholijskie grody coraz częściej nabierają wyglądu miejskiego, choć system europejskiej lokacji miast bezpośrednio w Scholii nigdy się nie pojawił. Scholijska „lokacja”posiadała własne, oryginalne cechy, i jakkolwiek nie dawała miastu wielkich przywilejów handlowych (tu państwo pilnowało swojego monopolu), to obdarowywała je sporym zakresem autonomii wewnętrznej. I znów Scholia ustanawiała nowe standardy na kontynencie: Termy w Liceas Veta i wspaniałe gotyckie kościoły Scholopolis budziły zachwyt obcych wędrowców, czego dowody mamy w zachowanych np. w delcie relacjach kupieckich czy elfickich albo inselisjkich opowiadaniach ludowych.
    Równocześnie pojawiają się zmiany w samym społeczeństwie. Staje się ono silniej zhierarchizowane. Podobna tendencja ujawnia się zresztą w łonie łacińskiego w swych obrzędach, lecz niezależnego od Rzymu Kościoła. Zjawisko hierarchizacji społeczeństwa miało swój oddĽwięk również w gospodarce. Zapotrzebowanie wyższych warstw na wszelakiego rodzaju wytwory sztuki rzemieślniczej doprowadziło do znacznego jej rozwoju. To zaś ożywiło handel, który był jednak stale utrudniony poprzez słabą sieć dróg. Niemniej zapotrzebowanie na towary luksusowe i egzotyczne spowodowało szybki rozwój pełnomorskiego portu w Porta Regni oraz żeglugi morskiej. Statki scholijskie docierały do Inselii, Delty, dzisiejszych ziem Aklandii.
    Nie posiadamy dość dużo Ľródeł na dokładniejsze opisanie przyczyn i przebiegu wielkiego kryzysu, który ogarnął państwo po wymarciu dynastii Radgar. Trwał on około 20 lat i był serią krwawych wojen domowych. Wykorzystali je dzicy sąsiedzi Scholii: Darejczycy i plemiona Faerie. Ich napady w tym czasie pustoszyły duże regiony państwa. Dopiero dojście do władzy (ok. 1175) silnego wodza: Abogarda (+ prawdopodobnie 1191) zakończyło ten czas i otworzyło złoty wiek Scholii.

    Druga wielka dynastia Scholijska: Abogardowie, rządzący krajem od około 1175 aż po XVII wiek wspierała zwłaszcza rozwój pokojowy państwa. Kolejne dwie fale imigrantów a realnego świata: w XIII wieku mała grupa Normanów, w XIV zaś znacznie większa (kilkuset) Celtów z Bretanii dodatkowo wspomagają rozwój kultury i sztuki wojennej Scholii. Nieliczne ekspansywne wojny, jakie Scholia toczyła z mieszkańcami Faerie w tych czasach (za panowania Abogarda III i Ratramnusa, w latach ok. 1435-1460), przyniosły jej opanowanie południowego Faerie wraz z ostatecznym zajęciem i włączeniem do państwa Kanikogradu. Oddany w autonomiczne władanie Celtom, pozostającym w służbie Scholii, stał się odtąd Kanikograd jednym z trzech, obok Scholopolis i Porta Regni ośrodków gospodarczych i kulturowych państwa. Państwo powiększyło się przez to mniej więcej o jedną trzecią. Także w kierunku południowym Scholia rozszerzała swoje wpływy: misje chrześcijańskie dotarły aż do Adalberty, w Tomaspolu (lokowanym na prawie scholijskim, lecz niezależnym od władców Scholii) założono misyjne biskupstwo. Kultura scholijska przenikała wzdłuż głównych szlaków Darei, choć poza jej wpływami pozostawali mieszkańcy jej głębokich borów. W końcowym okresie panowania Abogardów (Aberengar II i Abogard VII, koniec XVII wieku) Scholia obejmowała obszarowo około 125 tys. km2 (cała dzisiejsza Prowincja Scholia, skrawki Darei, południowe Faerie i pas w południowej części Ardenu), jej stolica mogła liczyć nawet 150 tys mieszkańców, a całe państwo miało ok. 3 miliony ludności.

    Niewyjaśnione są przyczyny przejścia władzy w ręce trzeciej dynastii: Vladargów. Prawdopodobnie jednak tym razem obyło się bez wojen, gdyż żadna kronika klasztorna, epitafium świątynne lub cmentarne, ani utwór literacki nie zawierają śladu informacji o takowej. Władza mogła więc zostać przekazana na mocy testamentu lub umowy, albo uzgodnionego wyboru. Vladarg I, który objął władzę w roku 1697 i sprawował ją około 30 lat, był więc prawdopodobnie jednym z najwyższych dostojników państwa i być może nawet powinowatym ostatnich Abogardów, dlatego jego wstąpienie na tron zostało przyjęte jako wydarzenie naturalne. Prawdopodobnie kontynuował także politykę swoich poprzedników.
    Kolejnym przełomem w dziejach opisywanej kultury jest wzrost napięć w stosunkach z plemionami zamieszkującymi tereny Elfidy, Faerie i Darei. W owym czasie Scholią rządzi król Vladarg III. Prowadzi on ekspansywną politykę, której rezultatem jest cykl wojen, także religijnych (Vladarg III był bowiem zarówno świeckim władcą, jak i duchowym przywódcą, podporządkował on sobie Kościół scholijski). Pod płaszczem szerzenia wiary próbowano dokonać podboju sąsiednich terenów. Po początkowych sukcesach (zajęcie Tomaspola, anektowanie części Wyżyny Faerie, ok. 1801) Vladarg III stanął jednak naprzeciw potężnej koalicji króla Elfidy, plemion bergijskich i potężnego mieszczaństwa Internetii. Z drugiej flanki uderzyli na państwo Scholijskie Darejczycy, oblegając Scholopolis. Jednocześnie wybuchło powstanie na niedawno podporządkowanej Wyżynie Faerie. Bitwa pod Czarną Górą w Faerie, rozegrana prawdopodobnie w paĽdzierniku 1803, została sromotnie przegrana przez Scholijczyków. Stanowi ona ostatnią cezurę w ich dziejach. Vladarg III musiał po tej klęsce opuścić zbuntowany kraj, na jego tronie zasiadł wybrany król Adamast. 

    Upadek Vladarga i jego dynastii kończy cykl wojen międzypaństwowych i religijnych na kontynencie. Dla Scholii jednak kończy się także okres mocarstwowości i rozpoczyna powolny zmierzch całej kultury prescholijskiej. Ostatnie dwieście lat Prescholii (tzw. Nowy Okres) upłynęło w zewnętrznym pokoju, niemniej państwo, pozbawione Ľródeł najpotrzebniejszych surowców i blokowane ekonomicznie (z lepszym lub gorszym skutkiem) przez konkurentów z Inselii i Internetii, nie było w stanie rozwijać się we właściwym tempie. Osłabienie władzy centralnej, spowodowane między innymi elekcja królów przez możnowładców i przedstawicieli miast, konflikty pomiędzy tymi właśnie dwoma najsilniejszymi uczestnikami życia politycznego (miasta i arystokracja Królestwa) oraz ekonomiczna stagnacja nie pozwalają na dynamiczny rozwój cywilizacyjny. Dodatkowo od polowy XVIII wieku nie mamy już żadnych śladów przybycia jakiejkolwiek grupy imigrantów z realnego świata, która być może, jak poprzednio, przyniosłaby ze sobą nowe techniki czy nową wiedzę teoretyczną. Na ten okres, aż do końca XX wieku nie przypadają także żadne wielkie wynalazki czy odkrycia, z wyjątkiem odkrycia technologii gazowego oświetlenia.
Wielka Katastrofa roku 2001 zaciążyła na losach Prescholii, podobnie jak na całym kontynencie: W niewyjaśniony sposób i nagle wyginęła cała jej ludność, dzieje państwa zostały przerwane. Szczęśliwym zrządzeniem losu 14 paĽdziernika 2002, około dwieście lat po bitwie pod Czarną Górą, na terenach państwa scholijskiego (na plażach Porta Regni) pojawiła się już wyprawa księcia Armina Frederika a wraz z nią nowy rozdział historii. Tereny państwa Prescholijskiego stały się sercem Królestwa Scholandii, a jego dawna stolica: centrum politycznym i kulturowym nowego państwa.