WPROWADZENIE DO WIRTUALNEGO STUDIUM TEOLOGII

1. BÓG, RELIGIA, TEOLOGIE 

Bogiem lub bogami, religią, sensem ludzkiego życia w świetle Objawienia zajmowali się mądrzy ludzie już od początków ludzkości. Najpierw tworzyli oni i przekazywali młodym ustnie mity, zawierające opis własnych przeżyć religijnych lub samą choćby refleksję na religijne tematy. Mity te zbierane były w zbiory, i tak powstawały ustne tradycje. PóĽniej były one spisywane w świętych księgach, które powołują się niemal wszystkie na bezpośrednie (np. za pomocą wizji lub konkretnego działania) albo pośrednie (za pośrednictwem proroków i "oświeconych" ludzi) objawienia Bóstwa, leżące u podstaw świętych mitów. Księgi święte stanowiły także zapis osobistego przeżycia religijnego ich autorów, dlatego też ich autorstwo było jakby podwójne: ludzki autor bowiem wskazuje w nich na Bóstwo jako na głównego Autora Objawienia, które spisał on sam.  Powstałe w ten sposób religie rozwijały swoją systematyczną refleksję nad istnieniem i istotą Bóstwa i Jego stosunkiem do świata i człowieka, w oparciu o uznawane przez siebie za prawdziwe Objawienie. Stopniowo także określały swoje zasady kultu i życia, mające swoje Ľródło w Objawieniu. Taką refleksję nazywamy teologią, (po grecku: nauka o Bogu lub bogach), ma ona charakter zarówno opisowy (interpretacja treści objawienia) jak i normatywny (bazujące na tej interpretacji przykazania, regulujące kult i życie wyznawców). Ponieważ każde niemal znane święte Objawienie, a tym bardziej każda święta księga doczekała się swojej, dokonanej w duchu wiary, interpretacji, istnieją dziś różne teologie. Jest więc teologia islamska, hinduistyczna, chrześcijańska, a w ich obrębie, w zależności od przyjętych tradycji, metod i uznawanych Ľródeł czy autorytetów na przykład teologia prawosławna, ewangelicka czy katolicka, szyicka czy sunnicka. Mówić więc o teologii ogólnie, jako o powszechnej nauce, w takim rozumieniu, jak na przykład o biologii lub fizyce, po prostu się nie da. Ponieważ teologia jest naukową refleksją nad objawieniem właśnie, zatem oczywistym jest wniosek, że tyle będzie teologii, ile jest religii, a nawet ile jest ich odłamów, tradycji, wyznań. Żeby jakoś uporządkować nasz zakres badań musimy na samym już początku określić, co będziemy nazywali teologią: otóż teologią będzie dla nas refleksja nad Objawieniem uznawanym przez nas za prawdziwe, pochodzące od Boga, w którego wierzymy. Wszystkie inne myśli i interpretacje, albo będące dziełem innych wierzących, albo też pochodzące od ateistów, nie uznające naszego Objawienia za swoje, nazwiemy na potrzeby naszego wykładu Religioznawstwem. Nie idzie tu oczywiście o chęć ich lekceważenia czy deprecjonowania, ale o systematykę i jasność wykładu. Jest to potrzebne także dla samo-określenia się naszych studentów, z których niektórzy mogą być zainteresowani właśnie poznawaniem innych religii i tradycji teologicznych. Stwarzamy im na naszym Wydziale taką szansę. Za teologię uważać będziemy natomiast, i tak właśnie nazywać naukową refleksję nad żydowskim i chrześcijańskim Objawieniem Starego i Nowego Testamentu, czyli nad Biblią, refleksję nad wiarą, kultem i życiem chrześcijańskim oraz  wszelkie wynikające z tej refleksji dalej idące nauki. Za teologię uznajemy więc zarówno myśl i dzieła teologów katolickich, prawosławnych jak i protestanckich. Jednak będą one dla nas tylko odniesieniami, czasem punktem wyjścia, pożytecznym wsparciem i ewentualnym Ľródłem inspiracji w naszych samodzielnych badaniach. Nie uzależniamy się więc od żadnej z tych teologii, przyjmujemy tylko te same, co one Ľródła, ponieważ Kościół nasz pozostaje w nurcie chrześcijańskiej wiary i tradycji.

2. POTRZEBA NOWEJ REFLEKSJI TEOLOGICZNEJ

Istnieje kilka powodów, dla których Kościół Scholandzki, autokefaliczny (samodzielny) Kościół wirtualny decyduje się na własne studium teologii.

Pierwszy z tych powodów to jego odrębność właśnie: ponieważ Kościół w swym wyznaniu wiary przyjął za podstawę to, co łączy wszystkie wielkie odłamy chrześcijaństwa, nie wiąże się zaś z tym wszystkim, co stanowi różnice pomiędzy nimi, nie przyjmuje on za obowiązującą podstawę swej teologii ani postanowień Soborów czy rozstrzygnięć zwierzchników poszczególnych światowych Kościołów, ani tradycji narodowych lub regionalnych w zakresie kultu czy norm przyjętych przez prawodawstwo lub teologie praktyczne poszczególnych Kościołów w odniesieniu do konkretnych zasad postępowania. Teologia scholandzka, stojąc na bazie Objawienia biblijnego chce samodzielnie dokonać refleksji nad nim, korzystając chętnie i wdzięcznie tam, gdzie uzna to za pożyteczne, z wyników badań naukowych i refleksji innych chrześcijańskich teologów. Tam jednak, gdzie widzi potrzebę powtórnego, nie skrępowanego obowiązującą wykładnią czy tradycją powrotu do Ľródeł Objawienia, uczyni to suwerennie, gdyż obowiązkiem chrześcijanina, tym bardziej zaś teologa, jest (osobista) znajomość Pisma i (osobiste) rozmyślanie nad Prawem Pańskim i Jego Drogami (Ps 119).

Inną przyczyną nowego spojrzenia na teologię jest pragnienie, aby ją uczynić zrozumiałą i ciekawą dla współczesnego człowieka, człowieka czasów komputera, lotów kosmicznych i Internetu. To w teologii nic nowego - takim pragnieniem kierowali się liczni teologowie w każdej kolejnej epoce, rozumiejąc, że Jeden Bóg i Jego wieczne Objawienie musi być interpretowane wciąż na nowo i głoszone wciąż nowym, współczesnym językiem. Musi być zawsze głoszone tak, by człowiek każdych czasów Boga potrafił dostrzec, zrozumieć Jego orędzie i pokochać Go,  swoje zaś życie uporządkować w świetle Jego hierarchii wartości a ostatecznie skierować ku Niemu, jako Wartości Ostatecznej, jako Spełnieniu i wiecznemu Życiu. Teologia jednak w wielu Kościołach tak dalece stała się elementem kościelnej dyscypliny wiary, że uzależniona od czcigodnych lub narzuconych formuł nie może się spod nich wydobyć. Jest często niestety raczej narzędziem religijnego szkolenia niż nauką, która stale z nowym zainteresowaniem i nowym "zadziwieniem" ogląda swój przedmiot, usiłując wydobyć z niego nowy blask, nową korzyść, w przypadku zaś tego Przedmiotu, jaki ma teologia: nowe przesłanie, nowe wskazówki dla życia współczesnego człowieka.  Dlatego teologia scholandzka raz na zawsze wyrzeka się ustanawiania obowiązujących dogmatów, które w przyszłości mogłyby ją spętać i uniemożliwić jej dalszy rozwój, a człowiekowi narzucić jednostronne widzenie Boskich Prawd. Stojąc na stanowisku Prawd najważniejszych, konstytuujących chrześcijaństwo, czyli wyznania wiary tak, jak je wszystkie wielkie Kościoły przejęły z pierwszych wieków (por. Confessio Scholopoliana) , Kościół Scholandzki pozostawia swoim teologom i swoim wiernym prawo do ich własnej, zgodnej z Biblią, a zwłaszcza Ewangelią Jezusa  i z własnym sumieniem interpretacji wszelkich innych kwestii i problemów nauki, życia i indywidualnego postępowania. Z pewnością ta stara-nowa wolność i zachęta do poważnej  refleksji biblijnej odkryje przed nami nowe skarby, zawarte w Świętych Księgach chrześcijaństwa.

3. ŹRÓDŁA TEOLOGII SCHOLANDZKIEJ

Są nimi oczywiście na pierwszym miejscu Księgi Święte Starego i Nowego Testamentu, wśród których na pierwszym miejscu stawiamy Ewangelie, jako bezpośrednie i ostateczne słowo Boga do człowieka. Przez Jezusa z Nazaretu, człowieka, a jednocześnie Syna Bożego i żywy Obraz Boga samego On objawił człowiekowi swoją kochającą Istotę.

Następnie Ľródłem naukowej refleksji będą starożytne wyznania wiary chrześcijan, od najstarszych symboli wiary, zawartych w samych księgach Nowego Testamentu (w tzw. homologiach i hymnach), poprzez tzw. Skład Apostolski i Credo Atanazjańskie, do tych, które ustaliły w imieniu całego chrześcijaństwa i w szerokim konsensie dwa wielkie Sobory: W Nicei (325) i W Konstantynopolu (381). Te teksty wyznania wiary zasługują na szacunek i uwagę w naszym wykładzie, gdyż do dziś łączą chrześcijan wszystkich wielkich Kościołów.

Trzecim głównym Ľródłem teologicznym będzie Liturgia pierwszych wieków, sprzed okresu wielkich podziałów. W jej tekstach i rytach odbija się wiara poszczególnych nie podzielonych jeszcze Kościołów, w jej obrzędach ludzie łączyli się z Jezusem tak, jak i my to czynimy. Badanie tego, co wspólne w tradycji liturgicznej jeszcze lepiej uświadamia adeptowi teologii olbrzymią płaszczyznę jedności chrześcijan przy wielkiej jednocześnie różnorodności ich przeżywania i wielości interpretacji zbawczych wydarzeń w różnych regionach i kulturach.

Wreszcie pomocniczym, nie zobowiązującym Ľródłem i wsparciem dla naszej refleksji naukowej będą dokumenty tradycji kościelnych, pisma wielkich teologów starożytności i czasów nowożytnych, wyniki badań innych teologów. Mogą one w znacznym stopniu wspomóc nasze wysiłki, jednak konieczne jest krytyczne do nich podejście, aby uniknąć dogmatyzacji zawartych w nich twierdzeń.

4. KIERUNKI BADAŃ I WYKŁADU TEOLOGII SCHOLANDZKIEJ

Zgodnie z powyżej powiedzianym, w badaniu teologicznym i nauczaniu teologii na Wydziale Teologicznym  Królewskiego Uniwersytetu Scholandzkiego dominująca rolę przyzna się przedmiotom biblijnym, zajmującym się ustaleniem i interpretacją zawartych w Biblii prawd naszej wiary i odczytywaniem ich na nowo. Będą w tej biblijnej refleksji zawarte elementy teologii moralnej, o ile wynikają one z ewangelicznych wskazań, będzie w niej miejsce na uzasadnienie prawd wiary, zawartej w wyznaniu scholopoliańskim, czyli elementy apologetyki. Z drugiej strony, dla potrzeb Kościoła, refleksja teologiczna obejmie także przedmioty praktycznej teologii, jak teologię i praktykę Liturgii czy teorię i metody ewangelizacji. Na pewno potrzebna będzie oparta na Biblii nauka o Kościele jako wspólnocie wokół Jezusa, a zatem eklezjologia, powiązana oczywiście z praktycznym wykładem o strukturach Kościoła Scholandzkiego. Wreszcie znajdzie się miejsce dla wykładu o innych wyznaniach i wzajemnych odnoszeniach z nimi (teologia ekumeniczna) oraz o innych religiach świata realnego i wirtualnego (religioznawstwo). Nauki pomocnicze, potrzebne każdemu teologowi, takie jak psychologia czy socjologia, będą realizowane w powiązaniu z innymi wydziałami KUS, na studiach międzywydziałowych lub w swoich aspektach ściśle religijnych traktowane także jako materiał refleksji teologicznej. Student teologii znajdzie zatem w naszym programie studiów podstawowych następujące przedmioty, których będzie dotyczyła treść wykładów i w których zakresie będzie się mógł póĽniej specjalizować:

- Egzegezę Pisma Świętego Starego i Nowego Testamentu (czyli analizę i krytykę tekstu, interpretację tekstów biblijnych wraz z ich pomocniczymi naukami, takimi jak środowisko biblijne, archeologię biblijną, historię biblijną)

- Teologię Biblijną (integralne spojrzenie na orędzie Biblii, przedstawienie głównych tematów biblijnych, wnioskujące z całości Objawienia i przedstawiające problem w jego rozwoju.

 - Teologię Liturgii (geneza, dzieje i znaczenie Liturgii chrześcijańskiej, świąt, sakramentów, celebracji liturgicznych)

- Teologię Ewangelizacji (podstawy religijne, zasady i metody głoszenia słowa Bożego, misjologię, katechizację)

- Teologię Ekumeniczną (podstawy dialogu międzyreligijnego, wspólne cechy wyznań, możliwości wspólnych działań)

- Religioznawstwo  (wykład o religiach niechrześcijańskich świata realnego i wirtualnego, święte księgi, zasady wiary i życia, struktury wspólnot )

- Nauki pomocnicze (w miarę potrzeb, na przykład: socjologia religii, psychologia rozwojowa człowieka, teodycea (filozofia Boga), historia Kościoła Scholandzkiego).

W powyższych dziedzinach będą publikowane wykłady systematyczne lub monograficzne dla studiów podstawowych. W obrębie specjalizacji w tychże dziedzinach będzie można pisać prace naukowe.

W miarę rozwoju kadry naukowej na naszym Wydziale, zostanie on podzielony na poszczególne katedry. Do istniejących dwóch dojdzie więc na pewno, jako osobna katedra, religioznawstwo. W ten sposób umożliwione będzie studium religii tym, którzy nie czują się związani z Kościołem Scholandzkim ani jego teologią, interesują się jednak religią jako zjawiskiem kulturowym lub religijnymi przeżyciami ludzi.