Internet i jego wpływ na rozwój osobowości młodzieży w aspekcie wychowania religijnego
Barbara Drążkowska

I. Ogólna charakterystyka środowiska Internet i jego zastosowania w dziedzinie edukacji.

U schyłku XX wieku dzięki pojawieniu się komputerów wytworzony został nowy wirtualny świat, który coraz trudniej odróżnić od realiów normalnego życia. W obecnych czasach dostęp do informacji płynących z całego świata został znacznie ułatwiony.

Nauka prowadzona przy pomocy komputerów przyniosła o wiele lepsze rezultaty niż tradycyjne formy kształcenia. Efektywność nauczania znacznie wzrosła. Poza tym pozwoliły one na stworzenie uczniowi indywidualnej drogi poznania [1]. Ponieważ we współczesnym świecie oczekuje się od człowieka posiadania licznych wiadomości i umiejętności, musi on charakteryzować się znacznymi możliwościami intelektualnymi i funkcjonować w oparciu o wartości ogólnoludzkie, a jego naczelną cechą ma się stać twórcze myślenie i aktywne działanie. Wszystko to sprawia, iż edukacja wymaga wielu zmian [2]. W ich obliczu przeobrażeniom ulec musi także edukacja chrześcijańska. W przeciwnym razie stanie się ona zbyt mało atrakcyjna dla współczesnej młodzieży, co spowoduje odejście wielu młodych ludzi od Kościoła, gdyż nie będą oni w stanie zrozumieć głoszonych przez Niego prawd. W takiej sytuacji komputer podłączony do internetu staje się wspaniałym narzędziem, które także w edukacji chrześcijańskiej może przynieść wiele korzyści. Nie oznacza to oczywiście, że komputer zastąpi kadrę pedagogiczną, ale, że nauczyciel będzie uczył nawigowania po wiedzy, a także ułatwi uczniowi wartościowanie wiadomości i kształtowanie sfery duchowej [3].

W obecnym świecie, w którym komputer stał się nieodzownym źródłem poszerzania własnej wiedzy, pozyskiwania coraz to nowszych wiadomości i narzędziem komunikacji, Kościół nie może stać z boku i przyglądać się, jak jego autorytet maleje, a informacje o nim zepchnięte zostają na dalszy plan, z powodu braku szerokiego do nich dostępu. Dlatego obecnie w internecie funkcjonuje kilka serwerów katolickich i protestanckich, które zawierają szereg informacji dotyczących religii, ważnych wydarzeń z życia Kościoła, modlitwy, Biblii, itd. Dzięki nim osoba wierząca w Boga, lub ta, która próbuje Go dopiero odnaleźć może zgromadzić wiele wiadomości, na interesujące ją tematy. 

II. Pozytywny wpływ komputerów i internetu na rozwój osobowości młodzieży.

Obecnie musimy zapomnieć o nauczycielu religii, który posługując się jedynie katechizmem uczył dzieci i młodzież przykazań, przekazywał wiedzę na temat tajemnicy zbawienia, tłumaczył naukę Kościoła posługując się tylko słowem pisanym. Wejście w erę komputerów wymaga bowiem, by wszyscy nauczyciele, w tym także ci zaangażowani w edukację chrześcijańską, korzystali z wszystkich dostępnych im źródeł informacji, tak by zapewnić podopiecznym jak najbardziej optymalny dostęp do wiedzy i pełny rozwój osobowości.

Czy komputer zastąpi nauczyciela w edukacji chrześcijańskiej? Z całą pewnością nie, ale może stać się wspaniałym narzędziem ułatwiającym mu pracę, zapewniającym lepszy kontakt z dziećmi i młodzieżą, która żyje obecnie bardziej w świecie obrazu i dźwięku, niż słowa pisanego. Edukacja chrześcijańska posiada bowiem tę specyficzną własność, że wymaga współpracy z nauczycielem, który staje się jakby przewodnikiem po świecie chrześcijańskim. Wiara i rozum są bowiem dwoma darami, z których jeden wspomaga drugi. I tak by móc uwierzyć trzeba najpierw pewne zagadnienia zrozumieć [4].

Kościół domaga się codziennej lektury Pisma Świętego, lecz zabrania samodzielnej jego interpretacji. Natomiast dzięki sieci Internet możemy nie tylko dotrzeć do Biblii na, ale także do wielu poglądów Kościoła, które pozwalają uczniom zrozumieć prawdy objawione w Piśmie Świętym. Dzięki temu młodzież może z powodzeniem dokonywać codziennej lektury Biblii bez narażanie się na błędne zinterpretowanie słów autora, piszącego pod natchnieniem Ducha Świętego. Młodzież może sięgać do katechez, encyklik, przemówień i homilii papieskich, dokumentacji pielgrzymek, historii pontyfikatu Ojca Świętego, nie korzystając z bibliotek, lecz jedynie z materiałów zgromadzonych stronach www [5]. Może ponadto poznać historię dialogu Kościoła z wielkimi religiami świata. Ponadto nauczyciele mogą zainspirować uczniów do samodzielnej pracy z internetem, w celu pozyskania nowych informacji na zadany temat. W ten sposób uczniowie sami zaczynają poszukiwać wiadomości o świętych, dziejach Kościoła, wielkich religiach świata, itd. kształtując własną osobowość na ich podobieństwo. Ponadto internet pozwala na poruszanie problematyki wychowania do dialogu i tolerancji. Przy czym tolerancji nie traktuje się jako tolerowanie kogoś, ale najwyższym jej wymiarem staje się miłość.

Na stronach www prowadzonych przez Kościół można zapoznać się również z wzajemnym oddziaływaniem na siebie nauki i chrześcijaństwa i zwrócić uwagę na fakt, iż czas bezkrytycznego zachwytu nad nauką należy już do przeszłości. Jednak nie można powątpiewać, iż myślenie współczesnego człowieka i jego obraz świata, zostały w dużej mierze ukształtowane przez nauki przyrodnicze. Można także zaryzykować stwierdzenie, że nauka oddziaływała również na samą religię.

Strony internetowe prowadzone przez instytucje kościelne gromadzą także szereg pogadanek biblijnych; wiadomości o codziennej lekturze Pisma Świętego [6]. Pomagają tym samym zrozumieć, iż natura człowieka jest dotknięta słabością. Opis upadku jest bowiem dalszym ciągiem opisu stworzenia. Pomaga to uczniom kształtować właściwy obraz człowieka

Na stronach www można również odnaleźć pytania o wiarę, dokumenty i encykliki papieskie, pieśni, informacje o osobach tworzących serwer i możliwościach nawiązania z nimi kontaktu. W ten sposób sami uczniowie mogą bezpośrednio zwracać się do autorów interesujących ich artykułów, osób, które zaintrygowały je swoimi poglądami, lub tych, które wydały im się szczególnie znaczące. W tym przypadku internet staje się więc narzędziem komunikacji, która niemożliwa byłaby do przeprowadzenia, stosując tradycyjne metody nauczania.

Ponadto należy pamiętać, że wykorzystując w nauczaniu obok tekstu także obraz, poszerzamy możliwości dopływu informacji do mózgu. Tym samym wielokanałowość dopływu wiadomości stwarza lepsze warunki do ich przetwarzania i usprawnia myślenie [7]. Poza tym język obrazowy umożliwia znacznie szybsze rozkodowanie przekazywanych przy jego pomocy informacji [8]. W ten sposób wzrasta efektywność kształcenia. Komputer spełnia także wszystkie dotychczasowe funkcje środków wzrokowo - słuchowych i posiada szereg funkcji dodatkowych, takich jak interakcyjność. Wszystko to powoduje, że jego znaczenie w edukacji, także chrześcijańskiej, znacznie wzrasta. 

Ponadto komputer stwarza możliwości regulowania tempa uczenia się w zależności od indywidualnych predyspozycji uczniów i zezwala na interesujący sposób przekazu treści dzięki technice multimedialnej. Stwarza także możliwość samodzielnego pogłębiania wiedzy podczas pracy w domu i przyczynia się do połączenia myślenia krytycznego z twórczym, sprawiając w ten sposób, że myślenie krytyczne może być konstruktywne. Przy użyciu komputera można dochodzić do nowych pomysłów i porównywać je z dotychczasowymi. Możliwe jest to dzięki grupowaniu, segregowaniu wiadomości i wytwarzaniu nowych. Kształcenie konstruktywnego myślenia krytycznego, prowadzonego przy udziale komputera, ma także znacznie szerszy wymiar, bowiem człowiek charakteryzujący się takim myśleniem wykazuje znaczną tolerancję, posiada umiejętność rozwiązywania konfliktów, ogranicza własną agresywność [9]. W ten sposób kształtują się więc pozytywne z punktu widzenia edukacji chrześcijańskiej cechy osobowości.

Powszechna dostępność do dóbr kultury sprzyja powstawaniu coraz to nowszych pomysłów. Pojawia się także możliwość szybkiego otrzymania informacji zwrotnej, możliwość porównywania wielkiej ilości wiadomości właśnie za pomocą komputera. Dzięki temu dzisiejsza kultura cyberprzestrzeni staje się systemem otwartym właśnie dlatego, że ma charakter interdyscypilnarny. W takim układzie stwarza się człowiekowi możliwość konstruowania własnej wizji w przestrzeni wirtualnej, wykorzystując do tego obraz, dźwięk, animację i ruch. Pozwala mu się także na ingerowanie w istniejącą rzeczywistość. W ten sposób stwarza się człowiekowi możliwość płynnego interpretowania treści, a także poznania wielowarstwowego i interdyscyplinarnego, jak w programach hipermedialnych [10]. Ponadto interdyscyplinarne ujęcie prezentowanych wiadomości stwarza możliwość:

Poza tym komputer pozwala wykonać dane zadanie szybciej, wydajniej i efektywniej, a pełnienie przez niego funkcji narzędziowej pomaga przy organizacji nauczania, konstrukcji tekstów i ocenianiu [12]. 

Lepsze efekty nauczania, przy zastosowaniu komputera uzyskuje się także dlatego, że wzrasta w ostatnich latach ekspansja obrazu połączonego z dźwiękiem. W porównaniu z nauczaniem tradycyjnym:

Już dawno podczas procesu komputeryzacji, wiele organizacji zauważyło, że ludzie, a nie maszyny są dla nich najcenniejsi i że najlepsze efekty można uzyskać dzięki współpracy ludzi i technologii [13]. Jest to bardzo ważny aspekt dla edukacji chrześcijańskiej, w którym podkreśla się, iż nawet w obecnym uprzemysłowionym świecie człowiek jest niezwykle ważny. Wskazując tym samym na ogromną wartość jaką stanowi istota ludzka w oczach Boga.

"Człowiek jest tylko trzciną, najwątlejszą w przyrodzie, ale trzciną myślącą. Nie potrzeba, by cały wszechświat uzbroił się, aby go zmiażdżyć; mgła, kropla wody wystarcza aby go zabić (...). Ale gdyby nawet wszechświat go zmiażdżył, człowiek byłby i tak czymś szlachetniejszym niż to, co go zabija, ponieważ wie, że umiera i zna przewagę, którą wszechświat ma nad nim, wszechświat nie wie nic o tym." [14]

III. Negatywny wpływ środowiska Internet na rozwój osobowości młodzieży.

Internet może być nie tylko narzędziem służącym szerzeniu wiary i wiedzy religijnej, ale także poważnym zagrożeniem dla edukacji chrześcijańskiej. Informacje, które nietrudno znaleźć na stronach www, oferty zachęcające do wstąpienia do sekt i innych grup żądających całkowitego posłuszeństwa od swoich członków, poglądy niezgodne z nauką Kościoła, nasycone przemocą gry komputerowe, pogłębiający się dystans między uczniami posiadającymi sprzęt komputerowy i tymi, na których go nie stać, to tylko niektóre wady komputerów, które mogą zniweczyć wysiłek katechetów i księży pragnących wychować młodych chrześcijan.

Obecnie dzieci i młodzież dorastają w świecie, w którym obraz jest znacznie ważniejszy niż słowo, w świecie, w którym komputer stał się obecny niemal w każdym domu. Często stanowi on jedyną rozrywkę, a nawet zastępuje przyjaciół czy rodziców. Pozwala na tworzenie wyimaginowanej rzeczywistości, w którą wnika młody człowiek, stając się w ten sposób zamknięty na wszelkie wartości chrześcijańskie. Zagłębianie się w świat wykreowany przez komputer sprawia, że dzieci i młodzież zaczynają tworzyć swój osobliwy kosmos, w którym zarówno wyobraźnia jak i rzeczywistość stają się jednym. W przypadku nieustającego kontaktu z technologią informacyjną, świat kreowany staje się z czasem światem wirtualnym całkowicie zastępującym rzeczywistość, co nie pozostaje bez znaczenia dla modelowania określonej osobowości, nie zawsze oczekiwanej przez społeczeństwo [15], a tym bardziej przez edukację chrześcijańską, która opowiada się przeciwko wszelkim formom przemocy. Pojawienie się komputerów spowodowało więc z jednej strony wzrost możliwości pracy intelektualnej, stymulując zmiany kulturowe i społeczne, ale z drugiej strony wytworzyło sztuczny, wirtualny świat, który coraz trudniej odróżnić od rzeczywistości [16].

Zastosowanie internetu w edukacji przyczynia się także do zagubienia, nawet w środowisku szkolnym i domowym, prywatności ucznia. Coraz częściej młodzi ludzie próbują zamknąć się w czterech ścianach własnego pokoju, łudząc się, że w ten sposób znajdą choć chwilę dla siebie. 

Tym czasem podłączenie komputera do sieci, sprawia, że coraz trudniej jest zachować anonimowość i spędzić chwilę w samotności, przeznaczając czas na modlitwę, czy rozważanie Pisma Świętego. Kontakt z rówieśnikami, rodzicami, czy nauczycielami coraz częściej ograniczony zostaje do minimum, gdyż młodzi ludzie wolą przeznaczyć czas na przesiadywanie przed ekranem monitora.

Tym czasem życie w świecie, w którym nie można stracić nawet chwili czasu, w świecie mnogości informacji, dostępnych właśnie dzięki komputerom powoduje, że bardzo często uczeń nie zaznajomiony ze sposobami poruszania się w owym gąszczu informacyjnym po prostu gubi się. Problemem staje się więc wybór między tym, co pożądane, niezbędne, a tym co niepotrzebne lub wręcz szkodliwe.

Dostępność do ogromnej ilości wiadomości powoduje, że zmianie ulega także optyka widzenia ucznia i oceniania go przez innych, oraz optyka samego siebie. 

Krytykę skierowaną przeciwko zastosowaniu komputerów w edukacji można sprowadzić do poniższych zarzutów:

Obok wielu wiadomości, które mogą być z powodzeniem wykorzystywane w edukacji chrześcijańskiej, w internecie można odnaleźć także wiele informacji zagrażających nauce Kościoła. Na stronach www funkcjonuje bowiem wiele treści poświęconych zagadnieniom satanizmu, zachęcających do przyłączenia się do sekty, uprawiania pogańskich rytuałów, itd.

Nietrudno znaleźć w sieci poglądy głoszące, iż wszystkie książki o diable napisane zostały przez pośredników Boga, dzięki czemu znaczna ilość czcicieli szatana narodziła się dzięki inwencji teologów [18]. Osoby szerzące tego typu poglądy starają się przekonać dzieci i młodzież, że miłość do pieniądza nie jest niczym złym, bo w przeciwnym razie najpotężniejsi ludzie na ziemi, tacy jak papieże, poeci, itd. byliby najbardziej satanistyczni ze wszystkich istot ludzkich. Przekonuje się również, że szatan zawsze panował i będzie panował na ziemi, bez względu na to jakie nada mu się imię [19].

Poza tym miłość w koncepcji satanistycznej wygląda zupełnie inaczej niż miłość chrześcijańska, oznacza ona bowiem możliwość dokonania wyboru, czy chce się dochować wierności jednej osobie, czy też pragnie się zaspakajać swe seksualne pragnienia, z taką liczbą osób, jaka jest niezbędna do osiągnięcia satysfakcji. Poza tym satanizm pobłaża każdemu rodzajowi działań seksualnych, czy to będzie heteroseksualizm, homoseksualizm, biseksualizm, czy aseksualizm [20].

Twierdzi się tu, że każdy człowiek jest bogiem, jeśli tylko postanowi się za niego uznać [21]. W ten sposób internet wpływa szkodliwie na rozwijającą się dopiero osobowość dziecka.

W internecie można odnaleźć także wiele ofert zachęcających młodych ludzi do wstąpienia do sekt i innych tajnych organizacji. Mnóstwo jest tu propozycji wyjścia poza religie, podziały narodowościowe, czy rasowe i położenie większego nacisku na pielęgnowanie wartości związanych z życiem rodzinnym.

Innym zagrożeniem dla edukacji chrześcijańskiej i rozwój osobowości młodych ludzi jest powszechnie obecna w internecie informacja o okultyzmie, magii, demonach [22]. A przecież okultyzm posiada różne oblicza. Ma sieć swoich emisariuszy i proroków, a także własną "tajemną moc" [23].

Mnóstwo jest tu również stron o treści pornograficznej, wypaczających pojęcie miłości i kształtujących w młodych ludziach przedmiotowe ujęcie płciowości, a nawet oferujących możliwość zarobkowania, prowadząc pogawędki na IRCU [24]. Pornografia staje się jedną z popularniejszych form aktywności użytkowników sieci komputerowej. Zwolennicy tego typu rozrywek, oczekują coraz nowszych programów i wersji dających większe możliwości [25].

Treści publikowane na stronach www bardzo często zagrażają wartościom propagowanym przez edukację chrześcijańską i prawidłowemu rozwojowi osobowości. Szeroki do nich dostęp stanowi poważne niebezpieczeństwo dla dobra człowieka. Dlatego w niektórych przypadkach dostęp dzieci i młodzieży do sieci powinien zostać ograniczony.

[1] Por. A. Nefalski, Ludzie i komputery, Politechnika Lubelska, Lublin 1990, s. 16 - 17.
[2] Por. B. Siemieniecki, Komputer w edukacji..., dz. cyt., s. 10.
[3] Por. red. B. Siemieniecki, Perspektywa edukacji z komputerem, Toruń - Płock 1995, s. 49.
[4] brak
[5] Por. G. Romano, Multimedialna wersja książki "Przekroczyć próg nadziei", IDG 1996.
[6] Por. Tamże.
[7] Tamże, s. 12.
[8] Tamże, s. 15.
[9] brak
[10] Tamże, s. 73.
[11] B. Siemieniecki, Komputery i hipermedia..., dz. cyt., s. 12.
[12] B. Siemieniecki, Komputery w edukacji..., dz. cyt., s. 86. 
[13] B. Siemieniecki, Komputery w edukacji..., dz. cyt., s. 12. 
[14] B. Pascal, Myśli, Warszawa 1989, nr 264.
[15] Por. B. Siemieniecki, Komputer w edukacji. Podstawowe problemy technologii informacyjnej, Toruń 1997, s. 25.
[16] Por. B. Siemieniecki, Komputery i hipermedia w procesie edukacji dorosłych, Toruń 1995, s. 5.
[17] Por. tamże, s. 44.
[18] Por. http://friko4.onet.pl/po/midgard_msza.htm
[19] Por. tamże.
[20] Por. www.ids.edu.pl/bielsko/users/niki/satanism.htm
[21] Por. tamże.
[22] Por. www.panoramafirm.com.pl/serwisy/religie/okultyzm
[23] Por. Biuletyn Gdańskiego Centrum Informacji o Sektach i Nowych Ruchach Religijnych.
[24] Por. www.ptew.org.pl/~hugo/
[25] Por. Noga H., Antywychowawcze aspekty gier komputerowych, "Pedagogia Christiana" 1999, nr 3, s. 136.