Mecenat Literatury Cesarstwa Leblandii - klasTuwim.html

Julian Tuwim

    "Do krytyków"

    A w maju
    Zwykłem jeździć, szanowni panowie,
    Na przedniej platformie tramwaju!
    Miasto na wskroś mnie przeszywa!
    Co się tam dzieje w mej głowie:
    Pędy, zapędy, ognie, ogniwa,
    Wesoło w czubie i w piętach,
    A najweselej na skrętach!
    Na skrętach-koliście
    Zagarniam zachwytem ramienia,
    A drzewa w porywie natchnienia
    Szaleją wiosenną wonią,
    Z radości pęka pąkowie,
    Ulice na alarm dzwonią,
    Maju, maju!--
    Tak to jadę na przedniej platformie tramwaju,
    Wielce szanowni panowie!...

    "Sitowie"

    Wonna mięta nad wodą pachniała,
    Kołysały się kępki sitowia,
    Brzask różowiał i woda wiała,
    Wiew sitowie i miętę owiał.

    Nie widziałem wtedy, że te zioła
    Będą w wierszach słowami po latach
    I że kwiaty z daleka po imieniu przywołam
    Zamiast leżeć zwyczajnie nad wodą w kwiatach.

    Nie wiedziałem, że się będę tak męczył,
    Słów szukając dla żywego świata,
    Nie wiedziałem, że gdy się tak nad wodą klęczy,
    To potem trzeba cierpieć długie lata.

    Wiedziałem tylko, że w sitowiu
    Są prężne, wiotkie i długie włókienka,
    Że z nich splotę siatkę leciutką i cienką,
    Którą nic nie będę łowił.

    Boże dobry moich lat chłopięcych,
    Moich jasnych światów Boże święty!
    Czy już w życiu nie będzie więcej
    Pachnącej nad stawem mięty?

    Czy to już tak zawsze ze wszystkiego
    Będę słowa wyrywał w rozpaczy,
    I sitowia, sitowia zwyczajnego
    Nigdy już zwyczajnie nie zobaczę?

    "Zapach szczęścia"

    Wtedy paloną kawą pachniało w kredensie,
    A zimne, świeże mleko, jak lody, wanilią.
    Kiedy się, mrużąc oczy, orzeszynę trzęsie,
    Po gałęziach w olśnieniu pędzi liści milion.

    Żywiołem zachłyśnięty, zziajany w rozpędzie,
    Ileś pokrzyw posiekał, ile traw stratował!
    A kijem obtłukując szyszki i żołędzie
    Ileżeś mil po drzewach małpio przecwałował!

    I wszystko to w ognistej pamięci dziś błyska.
    Ciska się małe, szybkie, gorąco, daleko...
    I szczęście pachnie kawą. I chłoniesz je z bliska.
    A chłód w pokoju sączy waniliowe mleko.

    "Słowosień"

    W białodrzewiu jaśnie dźni słoneczno,
    Miodzie złoci białopałem żyśnie,
    Drzewia pełni pszczelą i pasieczną,
    A przez liście kraśnie pęk słowiśnie.

    A gdy sierpiec na niebłoczu łyście,
    W cieniem ciemnie jeno niedośpiewy:
    W białodrzewiu ćwirnie i srebliście
    Słodzik słowi słowisieńskie ciewy.

    "Litania"

    Modlę się, Boże, żarliwie,
    Modlę się, Boże, serdecznie:
    Za krzywdę upokorzonych,
    Za drżenie oczekujących,
    Za wieczny niepowrót zmarłych,
    Za konających bezsilność,
    Za smutek niezrozumianych,
    Za beznadziejnie proszących,
    Za obrażonych, wyśmianych,
    Za głupich, złych i maluczkich,
    Za tych, co biegną zdyszani
    Do najbliższego doktora,
    Za tych, co z miasta wracają
    Z bijącym sercem do domu,
    Za potrąconych grubiańsko,
    Za wygwizdanych w teatrze,
    Za nudnych, brzydkich, niezdarnych,
    Za słabych, bitych, gnebionych,
    Za tych, co usnąć nie mogą,
    Za tych, co śmiercią się boją,
    Za czekających w aptekach
    I za spóźnionych na pociąg,
    -ZA WSZYSTKICH MIESZKAŃCÓW ŚWIATA,
    Za ich kłopoty, frasunki,
    Troski, przykrości, zmartwienia,
    Za niepokoje i bóle,
    Tęsknoty, niepowodzenia,
    Za każde drgnienie najmniejsze,
    Co nie jest szczęściem, radością,
    Która niech ludziom tym wiecznie
    Przyświeca jeno życzliwie-
    Modlę się, Boże, serdecznie,
    Modlę się, Boże, żarliwie!

    "Ranyjulek"

    Powinienem z wiatrami po ulicach się włóczyć,
    W tłoku miast, podchmielony, najradośniej się chwiać,
    Od andrusów, dryndziarzy powinienem się uczyć
    Gwizdać, kląć, pohukiwać na psiakrew i psiamać!

    Od rynsztoka do ściany zygzakami się toczyć,
    Ranyjulek! swobodny, bezpański jak pies!
    Sińce łapać na słupach, w zbiegowiskach się tłoczyć,
    Na parkany wdrapywać się wiosną po bez!

    I kapelusz dziurawy liliowymi kwiatami
    Na swą chwałę ustroić i na chwałę swą chlać,
    I znów w kwiatach się włóczyć po ulicach z wiatrami,
    Podnieść łeb, gwiazdy łykać i na nogach się chwiać!

    "Rzecz Czarnoleska"

    Recz Czarnoleska-przypływa, otacza,
    Nawiedzonego niepokoi dziwem.
    Słowo się z wolna w brzemieniu przeistacza,
    Staje się tem prawdziwem.

    Z chaosu ład się tworzy, ład, konieczność,
    Jedyność chwili, gdy bezmiar tworzywa
    Sam się układa w swoją ostateczność
    I woła, jak się nazywa.

    Głuchy nierozum, ciemny sens człowieczy
    Ostrym promieniem na wskroś prześwietlony,
    Oddechem wielkiej Czarnoleskiej Rzeczy
    Zbudzony i wyzwolony.

    "Mieszkańcy"

    Straszne mieszkania. W strasznych mieszkaniach
    Strasznie mieszkają straszni mieszczanie.
    Pleśnią i kopciem pełznie po ścianach
    Zgroza zimowa, ciemne konanie.

    Od rana bełkot. Bełkocą, bredzą,
    Że deszcz, że drogo, że to, że tamto.
    Trochę pochodzą, trochę posiedzą,
    I wszystko widmo. I wszystko fantom.

    Sprawdzą godzinę, sprawdzą kieszenie,
    Krawacik musną, klapy obciągną
    I godnym krokiem z mieszkań-na ziemię,
    Taką wiadomą, taką okrągłą.

    I oto idą, zapięci szczelnie,
    Patrzą na prawo, patrzą na lewo.
    A patrząc-widzą wszystko oddzielnie:
    Że dom...że Stasiek...że koń...że drzewo...

    Jak ciasto biorą gazety w palce
    I żują, żują na papkę pulchną,
    Aż, papierowym wzdęte zakalcem,
    Wypchane głowy grubo im puchną.

    I znowu mówią, że Ford...że kino...
    Że Bóg...że Rosja...radio, sport, wojna...
    Warstwami rośnie brednia potworna
    I w dżungli zdarzeń widmami płyną.

    Głowę rozdętą i coraz cięższą
    Ku wieczorowi ślepo zwieszają
    Pod łóżka włażą, złodzieja węszą,
    Łbem o nocniki chłodne trącając.

    I znowu sprawdzą kieszonki, kwitki,
    Spodnie na tyłkach zacerowane,
    Własność wielebną, święte nabytki,
    Swoje, wyłączne, zapracowane.

    Potem się modlą:"...od nagłej śmierci...
    ...od wojny...głodu...odpoczywanie"
    I zasypiają z mordą na piersi
    W strasznych mieszkaniach straszni mieszczanie.

    "Nauka"

    Nauczyli mnie mnóstwa mądrości,
    Logarytmów, wzorów i formułek,
    Z kwadracików, trójkącików i kółek
    Nauczyli mnie nieskończoności.

    Rozprawiali o "cudach przyrody",
    Oglądałem różne tajemnice:
    W jednym szkiełku "życie w kropli wody",
    W innym zaś-"kanały na księżycu".

    Mam tej wiedzy zapas nieskończony:
    2piR i H2SO4,
    Jabłka, lampy, Crookesy i Newtony,
    Azot, wodór, zmiany atmosfery.

    Wiem o kuli, napełnionej lodem,
    O bursztynie, gdy się go pociera...
    Wiem, że ciało pogrążone w wodę
    Traci tyle, ile...etcetera.

    Ach, wiem jeszcze, że na drugiej półkuli
    Słońce świeci, gdy u nas jest ciemno!
    Różne rzeczy do głowy mi wkuli,
    Tumanili nauką daremną.

    I nic nie wiem, i nic nie rozumiem,
    I wciąż wierzę biednymi zmysłami,
    Że ci ludzie na drugiej półkuli
    Muszą chodzić do góry nogami.

    I do dziś mam taką szkolną trwogę:
    Bóg mnie wyrwie-a stanę bez słowa!
    -Panie Boże! Odpowiadać nie mogę,
    Ja...wymawiam się, mnie boli głowa...

    Trudna lekcja. Nie mogłem od razu.
    Lecz nauczę się...po pewnym czasie...
    Proszę! Zostaw mnie na drugie życie
    Jak na drugi rok w tej samej klasie.