Opinia doradcza

z dnia 26 października 2011 roku

w sprawie wykładni art. 20 ust. 4 Karty Organizacji Polskich Mikronacji

OD-01/2011

Na wniosek: Sekretarza Generalnego Organizacji Polskich Mikronacji
złożony w dniu 21 września 2011 roku

Trybunał Sprawiedliwości Organizacji Polskich Mikronacji

w pełnym składzie:
(1) Sędzia TS Franciszek Ferdynand I von Habsburg-Lothringen-Radziwill (przewodniczący);
(2) Prezes TS Edward Artur (sprawozdawca);
(3) Wiceprezes TS Victorio Mortuus (członek);
(4) Sędzia TS Kryspin Lichtenstein (członek).

stosownie do art. 19 pkt. 2 Karty OPM

po rozpoznaniu na rozprawie
w dniach 27.09 - 01.10 2011 roku
wniosku o rozstrzygnięcie wątpliwości prawnej

wydaje następującą opinię doradczą:

większością głosów:
I. Art. 20 ust. 4 Karty OPM w zakresie, w jakim nie dozwala, by w skład Trybunału wchodził więcej niż jeden sędzia "z tego samego kraju", ma przede wszystkim charakter restrykcji uniemożliwiającej powołanie w skład Trybunału Sprawiedliwości dwóch sędziów zgłoszonych przez jedno Państwo Członkowskie. Nie wyklucza to jednakże zastosowania kryterium przynależności państwowej przy ocenie zgłoszonych kandydatur.

jednomyślnie:
II. Odwołanie sędziego Trybunału możliwe jest wyłącznie w trybie art. 20 ust. 3 Karty. Trybunał ocenia swobodnie okoliczności przemawiające za wyrażeniem zgody na odwołanie sędziego, w tym, choć nie wyłącznie, związane z jego przynależnością państwową.

W PRZEDMIOCIE DOPUSZCZALNOŚCI

Wstępnej kontroli wniosku dokonał Prezes Trybunału Sprawiedliwości OPM, w dniu 27 września 2011 roku uznając wniosek za dopuszczalny i kierując na rozprawę.

Zgodnie z art. 19 pkt. 2 Karty OPM Trybunał Sprawiedliwości rozstrzyga wątpliwości prawne związane z interpretowaniem i stosowaniem prawa międzynarodowego.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 Statutu Trybunału legitymację dla złożenia wniosku o rozstrzygnięcie wątpliwości prawnej posiadają nie tylko Państwo Członkowskie, ale również Sekretarz Generalny Organizacji Polskich Mikronacji.

W obliczu powyższego Trybunał uznaje przedmiotowy wniosek za dopuszczalny.

UZASADNIENIE

(1)
Zapis rozprawy dostępny jest publicznie (http://gmach.opm.org.pl/thread-730.html).

(2)
Art. 20 ust. 4 Karty OPM ("W skład Trybunału nie może wchodzić dwóch sędziów z tego samego kraju") jest niewątpliwie wyrazem troski Państw-Sygnatariuszy Karty o niezależność Trybunału, jako jedynego organu sądowego Organizacji. Dla właściwego realizowania swoich zadań Trybunał i jego sędziowie muszą niezbędnie zachować pozycję wolną od wpływu Państw Członkowskich na swoje czynności urzędowe.
Jednoznacznie negatywnie należałoby ocenić zatem nie tylko wpływ Państwa Członkowskiego na sędziego w zakresie jego czynności urzędowych, ale tym bardziej wpływ Państwa Członkowskiego na dwóch lub więcej sędziów. Dla zapobieżenia takim praktykom, Państwa-Sygnatariusze Karty ustanowiły art. 20 ust. 4 Karty - nie dopuszczający, by "w skład Trybunału wchodziło dwóch sędziów z tego samego kraju". Przepisu tego nie można odczytywać w oderwaniu od wartości (niezależność Trybunału i sędziów), jakie za nim stoją.

(3)
W przedmiocie pytania pierwszego:

(3.A)
Przedmiotowy art. 20 ust. 4 Karty należy zatem rozumieć przynajmniej jako restrykcję uniemożliwiającą powołanie w skład Trybunału Sprawiedliwości dwóch sędziów zgłoszonych przez jedno Państwo Członkowskie. Państwo Członkowskie zgłaszające kandydata deklaruje tym samym, że pokłada w kandydacie zaufanie, i ręczy, że spełnia on wymagania określone w art. 20 ust. 1 Karty. Można zatem domniemywać, że Państwo Członkowskie i kandydata łączą jakiegoś rodzaju relacje - niezależnie od jego faktycznej przynależności państwowej. Powołanie w skład Trybunału więcej niż jednego sędziego zgłoszonego przez to samo Państwo Członkowskie mogłoby zatem prowadzić do faktycznego zaburzenia niezależności Trybunału, nie mówiąc już o wzbudzeniu wątpliwości, które mogłyby negatywnie odbić się na autorytecie Trybunału.
Wskazany wyżej restrykcyjny charakter art. 20 ust. 4 Karty wynika nie tylko z wykładni funkcjonalnej tego przepisu, ale również z brzmienia innych przepisów, przede wszystkim art. 5 ust. 2 Statutu Trybunału ("Członek Organizacji Polskich Mikronacji (dalej: Organizacji) może zgłosić kandydata na sędziego..."). Skoro przepis dla obu nazw (Członek OPM i kandydat) posługuje się liczbą pojedynczą, to już pobieżna analiza wskazuje, że nie jest możliwe nie tylko powołanie więcej niż jednego sędziego zgłoszonego przez jedno Państwo Członkowskie, ale również samo zgłoszenie więcej niż jednego kandydata - na przykład w celu pozostawienia Sekretarzowi Generalnemu OPM swobody w dokonaniu wyboru i powołaniu jednego z nich.

(3.B)
Znaczenie art. 20 ust. 4 Karty z pewnością nie ogranicza się jednak do zakresu powyżej wskazanego. Należy bowiem uznać, że przepis ten dotyczy nie tylko procedury zgłaszania kandydatów, ale również składu Trybunału ustalonego już po powołaniu sędziów. W tym zakresie Trybunał uważa, że dokonanie wykładni art. 20 ust. 4 Karty w taki sposób, by ustalić jedną i wykluczyć z góry każdą inną interpretację, jest niemożliwe.

(4)
W przedmiocie pytania drugiego:

(4.A)
Odwołanie sędziego przed upływem kadencji możliwe jest wyłącznie za zgodą samego Trybunału (art. 20 ust. 3 Karty). Nie jest to zatem uznaniowa decyzja Sekretarza Generalnego czy Państw Członkowskich, ale decyzja, która wymaga zgody organu sądowego. Powody tego odwołania mogą oczywiście odnosić się również do art. 20 ust. 4 Karty - a więc także przynależności państwowej sędziego, jeśli wzbudza ona uzasadnione wątpliwości. Trybunał zwraca przy tym uwagę, że termin "przynależność państwowa" należy rozumieć szeroko - nie tylko jako obywatelstwo lub statusy będące de facto obywatelstwem, ale również, jeśli to uzasadnione, wprowadzane niekiedy przez różne Państwa Członkowskie statusy wiążące jednostkę z państwem słabiej (pod różnymi nazwami, np. status mieszkańca, obserwatora, prawo stałego pobytu), funkcjonujące obok obywatelstwa.

(4.B)
Każdy wniosek złożony Trybunałowi w trybie art. 20 ust. 3 Karty musi być prawidłowo uzasadniony, co oznacza, że powinien wskazywać okoliczności uzasadniające - zdaniem wnioskodawcy - odwołanie sędziego. Okoliczności te, jak wskazano wyżej, mogą być oczywiście związane również z przynależnością państwową sędziego.
Trybunał w ramach postępowania w trybie art. 20 ust. 3 Karty ocenia okoliczności swobodnie - w świetle konieczności zachowania niezawisłości i niezależności sędziego oraz Trybunału od Państw Członkowskich. Okoliczności te każdorazowo podlegają zatem wszechstronnej ocenie w konkretnej sprawie i w stosunku do konkretnego sędziego. Z pewnością w innej sytuacji byłby sędzia posiadający kilka różnych obywatelstw, w tym będące przedmiotem sporu, w innej natomiast ten, który posiada tylko to jedno; w innej sytuacji byłby sędzia zajmujący wysokie stanowiska publiczne w państwie, którego obywatelstwo jest przedmiotem sporu, a w innej taki, który nie tylko nie pełni takich funkcji, ale nawet nigdy nie zabrał głosu na liście dyskusyjnej czy forum tego państwa, pozostając wyłącznie obserwatorem.
Posiadanie przez kilku sędziów obywatelstwa jednego Państwa Członkowskiego nie może być zatem traktowane jako samoistna okoliczność uzasadniająca odwołanie sędziego w trybie art. 20 ust. 3 Karty. Poza stwierdzeniem tych okoliczności, niezbędne jest również uprawdopodobnienie, że okoliczności te negatywnie wpływają na niezależność sędziego.

(5)
Trybunał nie może jednocześnie nie zauważyć, że w pewnych okolicznościach niezbędne może okazać się sięgnięcie do prawa krajowego poszczególnych Państw Członkowskich. Może okazać się to zasadne na przykład w okolicznościach wskazanych w pkt. 4.A niniejszego uzasadnienia lub wówczas, gdy z jakichś innych względów prawna sytuacja sędziego w jednym lub kilku Państwach Członkowskich pozostaje niepewna.

(6)
Z powyższych względów Trybunał Sprawiedliwości orzekł jak w sentencji.