Figura toruńskiej Pięknej Madonny z Dzieciątkiem Jezus z kościoła św. Janów, pochodząca z początku XV wieku, zaliczana jest do najwspanialszych dzieł z kręgu nieznanego mistrza, "Pięknych Madonn". Należy ona do grupy rzeźb wykonanych w kamieniu wapiennym. Rzeźby te pojawiały się na początku XV w. w wielu miastach środkowej Europy i przynosiły ze sobą zupełnie nową formę rzeźbiarską.
W sztuce wczesnego średniowiecza siedziała Madonna z godnością, lecz sztywno na tronie. W XII w. przedstawiano Matkę Boską bardziej realnie przypominającą kobietę, ale zawsze w majestacie Matki Najświętszej. Dopiero w XIV i początku XV w. przedstawia się Marię bardziej jako kobietę-matkę. Mały Jezusek nie był już przedstawiany dogmatycznie jako dodatek, lecz jako prawdziwe dziecko, które bierze jabłko z ręki matki symbolizujące płodność lub króla i świata. Nowy sposób przedstawiania Matki Boskiej różnił się przede wszystkim jej pięknem, które miało zwrócić uwagę wiernych. Rzeźby tego typu są rozsiane po całej Europie od Francji po Polskę, zwłaszcza w dawniejszym państwie zakonu krzyżackiego, tj. w Toruniu, Malborku czy Gdańsku. Przedstawiają one Madonny bardzo delikatne i pełne serdeczności, przeważnie poniżej naturalnego wzrostu człowieka (Toruń 1,16 m). Rzeźbiarze wypracowali bogato układające się szaty Madonny, tworząc liczne duże i małe festony oraz fałdy spadające od bioder do stóp w kształcie agrafy. Takim to sposobem ginęła "Królowa Niebios", która zmieniała się w dziewczęcą, delikatną dziewicę z bawiącym się wesoło, obnażonym dzieckiem na ręku. Jej wzrok nie był skierowany na dziecko, lecz biegł nad główką Dzieciątka w wielkiej zadumie.
Skąd pochodzi toruńska "Piękna Madonna"? Gdzie jest jej źródło powstania oraz gdzie powstały podobne do niej figury, np. w Gdańsku, Krużlowej, Wrocławiu, Bonn, Lubece, Stralshundzie lub Berlinie?
Ich powstania należy szukać na południu Europy, Czechy, Śląsk, może południowe Niemcy. Sztuka sakralna średniowiecza szczególnie aktywnie i postępowo rozwinęła się na Śląsku. Madonny powstawały u mistrzów w różnych ośrodkach, warsztatach i miastach. Miały różne kształty i rysy równie piękne, jednak nie piękniejsze od toruńskiej.
Toruńska "Piękna Madonna" jest z całą pewnością wyjątkowym dziełem plastycznym. Do chwili obecnej zaliczana jest przez historyków sztuki do najpiękniejszych, zachwycających swoim wdziękiem. Niestety oryginał został przez Niemców wywieziony w 1944 r. Obecna figura jest kopią wykonaną w kamieniu wapiennym przez Witolda Marciniaka z Torunia po II wojnie światowej.