Klasztor oo. Franciszkanów
Klasztor franciszkanów z kościołem św. Jerzego zlokalizowany w Rynku na rogu ulic Wielkiej i świętojezierskiej założony został w roku 1260. Szybko wybudowany i wykończony ( w ciągu 16 lat, co było swoistym rekordem jak na tamte czasy), dzięki hojnemu wsparciu miejscowego mieszczaństwa i szlachty. W 1277 roku odbył się tu synod biskupi, na którym dokonano podziału terytorium książąt trzyczaszkowskich, statuując biskupstwo północne, ze stolicą w Grodzisku i biskupstwo południowe, z siedzibą w Trzyczaszkowie.
Klasztor szybko stał się głównym miejscem kultu w Grodzisku a także ośrodkiem intelektualnym. Prace ojców franciszkanów doprowadziły do spisania historii Grodziska, niestety jedyny rękopis spłonął w pożarze w 1484 roku (treść zachowała się jedynie w przekazach ustnych i sporządzonych na ich podstawie streszczeniach). Ponadto klasztor przyciągał do Grodziska wielu twórców, dzięki mecenatowi franciszkanów.
Dobroczynny wpływ na rozwój miasta miała również szkoła prowadzona przy klasztorze, z która umożliwiła wzrost poziomu wykształcenia mieszkańców (głównie z warstwy mieszczańskiej) a co korzystnie odbiło się na rozwoju gospodarczym i intelektualnym Grodziska.
Znaczenie klasztoru jako centralnego ośrodka nauki, kultury i sztuki zmalało po upadku pozycji Grodziska, pozbawionego przywilejów w odwecie za poparcie udzielone wojskom Brzetysława w trakcie walk, jakie miały miejsce w XVIII w. Franciszkanie nigdy już nie odzyskali dawnej pozycji, zwłaszcza, że po odrodzeniu siły miasta w XIX wieku, role centralną zajęły ośrodki świeckie (np. Grodziskie Towarzystwo Naukowe).
Swój obecny kształt architektoniczny klasztor otrzymał w latach 1486–1498 w trakcie odbudowy po pożarze, który strawił tę część rynku w 1484 roku.
Klasztor jest przykładem wspaniałej starogotyckiej budowli, od wschodu prezbiterium jest zwieńczone pięknym manierystycznym, bogatym szczytem. Nieco głębiej widać wieżę oraz długie skrzydło klasztoru; od południa zaś bryła całego zespołu rysuje się najwspanialej, utwierdzając w przekonaniu, że w przeszłości Klasztor pełnił rolę warowni i był bardzo ważnym elementem systemu obronnego miasta. Oryginalnymi i zarazem bardzo cennymi reliktami architektury militarnej z tamtych czasów są : odcinek murów obronnych, baszta (obecnie dzwonnica) oraz dwa skrzydła klasztoru wschodnie i południowe.
W kościele znajduje się zespół ołtarzy w stylu rokokowym. Wszystkie one, a także meble wykonano z drewna dębowego o naturalnej barwie, zdobionego złoconymi ornamentami.
W ołtarzu głównym elementem centralnym jest rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego. Poniżej, po bokach są postacie: św. Franciszka, Matki Boskiej, św. Jana i Piotra z Alkantary. Całość kompozycji wieńczy tronujący wśród obłoków Bóg Ojciec w otoczeniu aniołów, poniżej Duch święty w postaci gołębicy. W ołtarzu bocznym p.w. św. Antoniego, obraz w centralnej części przedstawia postać świętego z ukazującym się nad księgą Dzieciątkiem. Część środkową zwieńczenia zajmuje obraz przedstawiający św. Barbarę. Centralną część ołtarza p.w. Zwiastowania Pańskiego stanowi obraz przedstawiający tę tajemnicę, w górnej części ołtarza jest wizerunek św. Klary. W lewej nawie kościoła wmurowane są tablice nagrobne wielu znamienitych mieszkańców Grodziska, głównie darczyńców Kościoła (m.in. kilku członków rodziny Herstów).
Wewnątrz można podziwiać także wspaniałe i olśniewające przepychem przedmioty kultu wykonane na przestrzeni dziejów przez najznamienitszych grodziskich mistrzów jubilerskich. Imponuje również bogata kolekcja malowideł o tematyce sakralnej, wśród których znaleźć można dzieła największych mistrzów (m.in. Demencjana). W zabudowaniach klasztornych — niedostępnych dla zwiedzających — również znajduje się wiele arcydzieł malarstwa, rzeźby i jubilerstwa.
Najznamienitsze z nich podziwiać można w przyklasztornym muzeum (otwarte od poniedziałku do soboty w g. 10–18. Ceny biletów: młodzież szkolna i studenci 1 lt, pozostali 2 lt. W poniedziałki wstęp bezpłatny. Zwiedzanie tylko po wcześniejszej rezerwacji).
Wojciech „Hagakure” Ratymirski, Stowarzyszenie Sarmatów Zaangażowanych
