Katedra św. Mikołaja
Zlokalizowana między ulicami świętojezierską a Wschodnim Traktem (G0163). Jedna z większych katedr w Grodzisku. Budowę rozpoczęto ok. połowy XIV w. Rozmach i ogrom z jakim zaprojektowano budowlę, w połączeniu z trudnościami finansowymi, sprawił, że budowa ciągnęła się przez niemal 120 lat.
Początkowo planowano, że katedra będzie częścią kompleksu zakonnego karmelitów bosych, jednak wewnętrzne nieporozumienia w Kościele (waśnie z zakonem franciszkanów)sprawiły, iż zakon nie przybył do Grodziska. W związku z tym biskup Klemencjusz podjął decyzję o zmianie przeznaczenia kościoła i przejęciu go pod bezpośredni zarząd kurii.
W roku 1573 miała miejsce katastrofa budowlana w skutek której zapadło się sklepienie lewej nawy kościoła. Brak funduszy na naprawę powodował przedłużający się stan nieużywalności katedry i jej niszczenie. W związku z tym biskup Garmoncjusz podjął decyzję o ześwieczczeniu budowli, chcąc zapobiec bezczeszczeniu miejsca świętego. Dopiero w 1632 roku władze miejskie podjęły decyzję o przekazaniu funduszy na remont kościoła. Prace renowacyjne zakończono w 1654 roku. Katedra ponownie została poświęcona i odzyskała należne miejsce wśród budowli sakralnych Grodziska.
Katedra utrzymana jest w stylu późnego gotyku. Z trzech naw najdłuższa, środkowa, ma 72 metry długości i 26 metrów wysokości. Łącznie wszystkie trzy nawy mają szerokość 28 metrów. Nas prawą (patrząc od strony wejścia) fasadą dominuje, widoczna niemal z każdego punktu Starego Miasta, wysoka wieża. Ma ona 130 m. wysokości, co czyni z niej jeden z najwyższych punktów w Grodzisku. Posiada trzy wspaniałe dzwony, które do dzisiaj ogłaszają najważniejsze święta i wydarzenia. Wewnątrz — w nawach bocznych — znajduje się szereg kaplic. Dobudowywane w różnych okresach są przeważnie poświęcone pamięci fundatorów, co czyni z nich doskonały przegląd najwybitniejszych grodziskich rodzin na przestrzeni wieków.
Prezbiterium i ołtarz główny są mocno wyniesione nad poziom kościoła. Wielkość tego wyniesienia, niespotykana w innych budowlach sakralnych tego typu, była przez lata zagadką dla historyków architektury i znawców. Dopiero niedawne badania, przeprowadzone z użyciem najnowocześniejszych technologii, doprowadziły do odkrycia bezpośrednio pod ołtarzem ukrytej, dwunastobocznej kaplicy. Prawdopodobnie jest ona pozostałością po stojących w tym miejscu wcześniejszych budowlach, a po postawieniu bazyliki służyła za skarbiec i miejsce tajnych spotkań. Jak, że wejście do niej możliwe jest tylko po odsunięciu masywnego ołtarza (dawny mechanizm uległ zniszczeniu) jest ona niedostępna dla zwiedzających — w przedsionku znajduje się dokładna makieta.
Wojciech „Hagakure” Ratymirski Stowarzyszenie Sarmatów Zaangażowanych
