Witam w Muzeum Broni Białej, w Trzyczaszkowie
Historia szabli polskiej.
Szabla wykształciła się wśród plemion koczujących na stepach Azji centralnej
najprawdopodobniej pomiędzy IV i VI wiekiem naszej ery. Sądzimy tak, ponieważ plemiona
Hunów podbijające Europę w końcu IV wieku jeszcze jej nie znały, natomiast przybyłe
dwieście lat później plemiona Awarów już ją znały. Znały ją również plemiona węgierskie,
lecz gdy osiedli w swojej naddunajskiej siedzibie porzucając koczowniczy tryb życia
przyjęli również zachodni styl uzbrojenia, jakim w tym czasie był miecz i ciężka
zbroja. Źle się to dla nich skończyło, bo gdy w XIII wieku przyszło im się zmierzyć
z wojskami potomków Gengis-Khana, broń i taktyka zachodnioeuropejska zdecydowanie
przegrały z lekką jazdą uzbrojoną w szable. Podobnie zakończyła się konfrontacja
Polskich wojsk z Mongołami w bitwie pod Legnicą, zakończonej pamiętną klęską.
Jednak te bezpośrednie przykłady wyższości szabli nad mieczem nie skutkowały na zmianą
filozofii wojennej krajów europy środkowej, w tym Polski. Prawdopodobnie dużą rolę
odegrały tu względy religijne, szabla - narzędzie śmierci w rękach Turków i Mongołów
, a od końca XV wieku również Arabów - kojarzona była ze światem pogańskim. Jako
broń "pohańska" nie miała łatwego dostępu do wojsk państw chrześcijańskich.
Jak więc szabla trafiła do polski ? Za sprawą Huzarów. Pod koniec XIV wieku na Węgrzech
powstały odziały lekkie oddziały kawalerii, uzbrojone w kopie, szable i niewielkie
tarcze. Ich przeznaczeniem były ciągłe walki na pograniczu, walka z tureckimi
podjazdami i łupieżcze wyprawy odwetowe na terytorium wroga. Początkowo walczyli w nich
głównie Serbowie, dla tego od serbskiego słowa gusar (zbójnik) zwani byli kawalerią
racką.. Później, gdy tego typu oddziały weszły w skład Polskich wojsk koronnych,
nazwane zostały usarami, a później Huzarami.
Pierwsza bitwa o której wiadomo, że istotne znaczenie odegrały w nich polska Husaria,
była stoczona w 1514 roku z armią moskiewską bitwa pod Orszą. U boku tradycyjnej ciężkiej
kawalerii uzbrojonej w miecze walczyły lekkie odziały z szablami. W pierwszej połowie
XIV wieku te dwa oręża konkurowały ze sobą o pierwszeństwo w użyciu, w końcu
naturalną koleją rzeczy sprawniejsza i lżejsza szabla wyparła nieporęczny miecz. W
drugiej połowie XIV wieku miecz na ziemiach Polskich był już tylko symbolem rycerstwa,
w polu królowała szabla.
Wkrótce z lekkozbrojnej jazdy, husaria przekształciła się w ciężkozbrojne oddziały
kawalerii, do końca jednak podstawowym uzbrojeniem obok długiej kopii pozostała szabla.
Początkowo w prostej, zapożyczonej z Węgier formie, zwanej szablą węgiersko-polską,
z czasem wykształciła swoją własną, unikalną formę:
