Jerzy Gołowanow

Liturgia ordynacji prezbiterów i biskupów w Chrześcijańskim Kościele Scholandii.
Przebieg, rys historyczny, teologia.

Chrześcijański Kościół Scholandii posiada własną liturgię ordynacji prezbiterów i biskupów, których powołuje do służby Ludowi Bożemu w Kościołach lokalnych. Liturgia ordynacji jest prosta, a nawet ascetyczna, albowiem Chrześcijański Kościół Scholandii ze względu na swoją specyfikę unika raczej długich i pompatycznych obrzędów, stawiając raczej na bogactwo Słowa Bożego, niż symboliki i gestów. Poniżej przedstawiamy ryt ordynacji biskupów, praktykowany w obecnych czasach w ChKS.

Liturgia ordynacji prezbitera (biskupa) w Chrześcijańskim Kościele Scholandii

1.

Obrzędy wprowadzające:

Przewodniczący: Łaska i pokój Boga Ojca naszego i Pana Jezusa Chrystusa niech będzie z wami.

Wierni: Amen

P: Umiłowani Siostry i Bracia! W czasie obecnego nabożeństwa nasz(a) Brat (Siostra) w wierze (Imię i Nazwisko) zostanie uroczyście ordynowany(a) na Prezbitera (Biskupa) Gminy (Diecezji) (Nazwa kościoła lokalnego). Pragniemy teraz wspólnie wprowadzić go(ją) na Urząd Prezbitera (Biskupa), modląc się za niego(nią) i słuchając Słowa Bożego. Prosimy Boga, aby Duch Święty był teraz przy nas.

2.

Liturgia Słowa:

P: Wysłuchajmy teraz Słowa Bożego:

Czytanie: Tekst o Pasterzach Kościoła z Nowego Testamentu

Homilia (Wygłasza Przewodniczący Liturgii)

3.

Obrzędy ordynacyjne:

P: Bracie (Siostro) Umiłowany(a), czy jesteś gotów(gotowa) przyjąć Urząd Prezbitera(Biskupa) i działać zgodnie z obowiązkami, które należą do Pasterza Owczarni Bożej?

Ordynowany(a) Prezbiter(Biskup): Tak, z Bożą pomocą.

P: Módlmy się tak, jak nas nauczył nasz Pan:

Ojcze nasz, który jesteś w niebiosach, niech będzie uświęcone imię Twoje, niech nadejdzie królowanie Twoje, niech spełni się wola Twoja jak w niebiosach tak i na ziemi. Chleba, który jest nam potrzebny, daj nam dzisiaj. I uwolnij nas od długów naszych jak i my uwalniamy dłużników naszych. I nie wystawiaj nas na próbę, lecz uratuj nas od zła.

W: Amen

P: Miłosierny Boże i Ojcze, któryś zdecydował, aby zbawić przez głoszenie Krzyża Twojego wszystkich, którzy Ci ufają. Prosimy Cię: obdarz naszego Brata (naszą Siostrę) Duchem Świętym, aby potrafił(a) godnie wypełniać swoje obowiązki. Wzmocnij go(ją) Twoją mocą i uzbrój go(ją) Twoim Słowem. Spraw, aby przez jego(jej) posługę Twoja wspólnota lokalna stała się na tym świecie świadkiem Twojego Świętego Imienia. Przez Jezusa Chrystusa Pana naszego.

W: Amen.

P: Umiłowany(a) Bracie(Siostro)! W posłuszeństwie zapowiedziom, które Pan nasz dał swojemu Kościołowi i ufając Jego Słowu wprowadzam Cię teraz na Urząd Prezbitera(Biskupa) (nazwa wspólnoty lokalnej). Spełniaj swoje obowiązki w miłości bliźniego i w wierności Słowu Bożemu. Niech Pan cię błogosławi we wszystkich działaniach, które ci powierzył.

O: Amen

4.

Obrzędy końcowe:

P: Siostry i Bracia! Proszę was o modlitwę i czynne wsparcie waszego Biskupa. Pamiętajcie, że wszyscy jesteście powołani na Świadków Miłości Bożej na tym świecie. Niech Bóg Pokoju uczyni was gorliwymi w czynieniu Dobra, abyśmy w ten sposób wypełniali Jego wolę. On sam uczyni w nas to, co jest zgodne z Jego upodobaniem. Niech będzie Bogu chwała przez Jezusa Chrystusa na wieki wieków.

W: Amen.

Instytucja prezbiterów i biskupów sięga czasów Nowego Testamentu, a właściwie nawet jeszcze wcześniejszego okresu, gdy powstały formy kierowania wspólnotą religijną, zapożyczone później przez chrześcijan. Po raz pierwszy spotykamy pojęcie „biskup” i „prezbiter” w odniesieniu do wspólnoty chrześcijańskiej w Dziejach Apostolskich:

„Uważajcie na samych siebie i na całe stado, nad którym Duch Święty ustanowił was biskupami (gr. „episkopos” – „dozorca, pilnujący, stróż”), abyście kierowali Kościołem Boga, który On nabył własną krwią” (Dz 20,28).

Były to słowa, które Apostoł Paweł skierował do „Starszych Kościoła” (gr. „presbiteroj („presbiteros” – „starszy, starzec, przedstawiciel starszyzny”) tes ekklesias”) w Efezie (por. Dz 20,17). Oznacza to, że na początku wspólnota chrześcijańska używała zamiennie pojęcia „biskup” i „prezbiter”. W Liście św. Pawła do Tytusa czytamy, że biskup jest przede wszystkim „Koordynatorem (skarbnikiem, menedżerem) Bożym” (ojkonomos tu theu”). Oznacza to w sensie teologicznym, że rolą biskupa jest kierowanie wspólnotą i koordynowanie jej działaniem. Szybko jednak pojęcia „prezbiter” i „biskup” zaczęły posiadać odmienny sens. Nie chodziło bynajmniej o hierarchiczny stopień, tylko o sposób kierowania wspólnotą. Wspólnoty, wywodzące się z judaizmu były kierowane, podobnie jak wspólnoty synagogalne, przez Kolegium Prezbiterów (starszych). Byli to ludzie starsi wiekiem, doświadczeni życiowo, u których w kulturze żydowskiej tradycyjnie szukano rady przy podejmowaniu wszystkich ważnych decyzji. Natomiast w przypadku wspólnot, wywodzących się ze środowiska greckiego istniała instytucja „nadzorcy” (biskupa), który był wybierany wśród członków wspólnoty na wzór licznych wspólnot religijno-branżowych, istniejących od dawna w Grecji niechrześcijańskiej. Gdy w okresie późniejszego Cesarstwa Rzymskiego upaństwowiono Kościół, utworzono hierarchię, wzorowaną na strukturze starych kultów rzymskich, wtedy też zaczęto nazywać prezbiterów i biskupów chrześcijańskich „kapłanami”, które to miano zostało odrzucone przez Reformatorów XII i XVI wieku.

Historia powstania obecnego obrzędu ordynacji duchownych w ChKS sięga czasów Reformacji, przyniesioną do Scholii w drugiej połowie XVI wieku przez Duńczyków, którzy za czasów Króla Danii Chrystiana III licznie przybyli do Scholii. Wprawdzie już od XIII wieku za czasów Króla Tannegarda II Kościół Scholijski stał się niezależny od Rzymu, jego obrzędowość i teologia niewiele się różniły od przyjętych w Kościele Rzymsko-Katolickim. Owszem, w kaznodziejstwie były wyraźnie odczuwalne wpływy Waldensów, natomiast w liturgii liczne były elementy wschodnie. Nie posiadał jednak Kościół Scholijski swojej charakterystycznej obrzędowości. Tannegard III był inicjatorem opracowania nauki Kościoła Scholijskiego w postaci słynnej „Księgi Zgody”, w której znalazły się zarówno nauki katolickie, jak też teologia „ruchów oczyszczających”, które były popularne w XIII wieku, wśród których na największą uwagę zasługują Waldensi, którzy w okresie panowania Tannegarda II licznie przybyli do Scholii, chroniąc się przed prześladowaniami, które dotknęły ich w północnych Włoszech, kraju pochodzenia. „Księga Zgody” jednak niewiele zmieniła w obrzędach ordynacji, które przypominali mieszankę zwyczajów liturgicznych wschodnich i zachodnich kościołów. Przełom nastąpił za czasów panowania Ratramnusa II, gdy do Scholii dotarli pierwsi Duńczycy wyznania ewangelicko-aursburskiego. Ich zapał do szerzenia Reformacji spowodował przyjęcie przez Kościół Scholijski podstawowych założeń Konfesji Augsburskiej, która w naszych czasach (w nieco zmienionej postaci) nosi miano „Confessio Scholopoliana”. Luteranie duńscy przynieśli ze sobą również liczne formy liturgiczne, które obecnie są rozpowszechnione w kościołach ewangelickich w Niemczech. W Scholii te obrzędy uległy dalszemu uproszczeniu pod wpływem miejscowych kaznodziejów, którzy akcentowali głoszenie Słowa Bożego jako centralny punkt każdego nabożeństwa i dbali o umiarkowanie w stosowaniu symboliki i elementów obrzędowych.

Uważny czytelnik od razu zwróci uwagę na to, że w rycie ordynacji brakuje obrzędu nakładania rąk. Usunięcie tego obrzędu z liturgii było związane z tym, że w starym kościele scholijskim nakładanie rąk było tak mocno kojarzone z wyświęceniem kapłanów katolickich, że zdecydowano na jego usunięcie. Pozostałością tego obrzędu są słowa Przewodniczącego Liturgii:

„Niech Pan cię błogosławi we wszystkich działaniach, które ci powierzył”.

Teologowie ChKS wyjaśniają, że jest to moment „duchowego nakładania rąk”, albowiem jest to gest, związany z błogosławieństwem. Biblijne oparcie dla tego gestu znajduje się w 1 Tym 4,14 („Nie zaniedbuj w sobie charyzmatu, który został ci dany za sprawą proroctwa i przez włożenie rąk kolegium prezbiterów”); 1 Tym 5,22 („Na nikogo rąk pospiesznie nie wkładaj ani nie bierz udziału w grzechach cudzych”) oraz w 2 Tym 1,6 („Z tej właśnie przyczyny przypominam ci, abyś rozpalił na nowo charyzmat Boży, który jest w tobie przez nałożenie moich rąk”).

Brak widocznego znaku nakładania rąk miał uzmysłowić innym członkom Gminy, że prezbiter, czy też biskup jest takim samym chrześcijaninem jak oni i wyłącznie spełnia swoją rolę koordynatora życia religijnego Gminy oraz doradcy duchowego. Było to również symboliczną wskazówką na słynne zdanie reformatorów: „Alle Christen sind Priester” (wszyscy chrześcijanie są kapłanami). Widać to również w modlitwie wprowadzającej, w której słyszymy:

Pragniemy teraz wspólnie wprowadzić go(ją) na Urząd Prezbitera (Biskupa), modląc się za niego(nią) i słuchając Słowa Bożego.

Wspólne wprowadzenie nowego Pasterza oznacza współodpowiedzialność wszystkich członków gminy za posługę swojego biskupa albo prezbitera. Obecność biskupa z innej wspólnoty, który dokonuje obrzędu podkreśla łączność duchową wszystkich wspólnot kościoła, które wspólnie się modlą za nowego przywódcę Gminy.

Najważniejszą częścią liturgii, która ma swoje korzenie w Reformacji, jest czytanie Słowa Bożego i homilia, która stanowi komentarz do czytania. Podobnie też w obrzędzie ordynacji, stosowanym w ChKS Słowo Boże jest na pierwszym miejscu, jest niejako „sercem” nabożeństwa. W Chrześcijańskim Kościele Scholandii głoszenie Słowa Bożego stanowi świadectwo wiary w Boga, który objawia się w swoim Słowie i które stanowi jedyne źródło wiedzy o Nim zgodnie z zasadą Reformacji „Sola Scriptura” („Samo Pismo”). Motyw wierności nowego Pasterza Słowu Bożemu powtarza się kilkakrotnie w liturgii ordynacji:

„Pragniemy teraz wspólnie wprowadzić go(ją) na Urząd Prezbitera (Biskupa), modląc się za niego(nią) i słuchając Słowa Bożego”

„Wzmocnij go(ją) Twoją mocą i uzbrój go(ją) Twoim Słowem”

„W posłuszeństwie zapowiedziom, które Pan nasz dał swojemu Kościołowi i w ufając Jego Słowu wprowadzam Cię teraz na Urząd Prezbitera(Biskupa)”

„Spełniaj swoje obowiązki w miłości bliźniego i w wierności Słowu Bożemu”

Widać więc wyraźnie, że to właśnie Słowo Boże ma stanowić podstawę działania nowego Pasterza. Właśnie głoszeniu tego Słowa i jego wyjaśnianiu ma przede wszystkim poświęcić nowy prezbiter albo biskup.

Kolejnym ciekawym elementem tej liturgii jest scholijska wersja modlitwy „Ojcze nasz”, która stanowi bezpośrednie tłumaczenie z języka greckiego fragmentu Ewangelii Mateusza 6,9-13. Cechą charakterystyczną liturgii ChKS jest wykorzystanie tekstów biblijnych, tłumaczonych od razu z języków oryginalnych przez teologów. Podobnie się dzieje często również w przypadku głoszenia homilii, gdy każdy kaznodzieja przedstawia własne tłumaczenie odpowiedniego fragmentu Biblii. Owszem, w obecnych czasach coraz częściej są używane tłumaczenia Biblii, przyjęte w świecie realnym, lecz co niektórzy kaznodzieje „starej daty” nadal tłumaczą każdorazowo teksty biblijne z greckiego albo hebrajskiego języka. Istnieje jednak wyraźna tendencja do opracowania własnej wersji Nowego Testamentu, która być może zostanie w najbliższym czasie częściowo zrealizowana.

Obrzęd ordynacji biskupów i prezbiterów w ChKS ma swoje korzenie w obrzędach europejskich kościołów ewangelickich, został jednak uproszczony i dostosowany do realiów scholandzkich.