Podstawy Prawa

Źródła prawa materialnego Królestwa Scholandii

Pojęcie źródeł prawa rozumieć należy dwojako: materialnie i formalnie. Prawo materialne to nic innego niż akty prawne, które tworzą określony porządek prawny. Mówiąc językiem potocznym: to przepisy do których należy się stosować. W znaczeniu formalnym źródło prawa Scholandii oznacza organy tworzące prawo czyli mające prawo stanowić te przepisy. Są to w pierwszym rzędzie Parlament, który jest głównym prawodawcą scholandzkim oraz Król. Oprócz wymienionych funkcje prawodawcze pełnią też w ograniczonym zakresie Rząd (jako całość) oraz poszczególni jego członkowie a także kierownicy urzędów centralnych: np. Prezes Narodowego Banku Scholandii, prefekci oraz burmistrzowie. W szczególnym - wąskim - zakresie źródłem prawa jest też Królewski Sąd Scholandii.
Prawo materialne - hierarchia

Prawo materialne w sensie pozytywnym to zespół norm nakazujących pewne postępowanie i przyznający pewne prawa (prawa obywatelskie w Konstytucji bądź np. kompetencje ministra w rozporządzeniu Premiera ) lub nakładający obowiązki (analogicznie - obowiązki obywateli w Konstytucji lub konkretnych ministrów w rozporządzeniu Premiera) a także reguły działań, jakich należy się trzymać w przypadku zajścia określonych okoliczności (np. sposób wyliczenia i płacenia podatków w przypadku zaistnienia okoliczności uzależniający powstanie takiego obowiązku). W sensie negatywnym prawo materialne zakazuje pewnych działań stając w obronie określonych wartości bądź norm. Najlepszym przykładem takiego rodzaju prawa jest "Kodeks karny" Scholandii oraz przepisy prawne ustanawiające sankcje za przekroczenie lub złamanie zakazów określonych w akcie prawnym.

Wszelkie akty prawne Królestwa Scholandii są uszeregowane, tworząc szczególnego rodzaju piramidę. Takie ułożenie - swoista hierarchizacja poszczególnych źródeł (aktów) prawa - ma na celu ułatwienie korzystanie z niego, odnalezienie się w strukturach prawa, a także zrozumienie celu dla którego normy powstały i powinny być z całą surowością i pilnością przestrzegane.

Konstytucja - ustawa zasadnicza

Na szczycie piramidy żrodeł prawa materialnego znajduje się Konstytucji Scholandii, która sama w rozdziale III art. 71 określa się jako źródło i szereguje tak wysoko, wymieniając dalej ustawy, dekrety królewskie, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia Premiera i poszczególnych ministrów. W punkcie 2 tego art. wspomina także, że istnieje jeszcze prawo miejscowe jednak
obowiązuje tylko na obszarach działania organów, które je ustanowił. Źródłami prawa niewymienionymi w Konstytucji są kierownicy urzędów centralnych: w szczególności. Prezes Narodowego Banku Scholandii jako jedyny wymieniony w niej expresis verbis.

Można powiedzieć, że traktując Konstytucje w znaczeniu formalnym, czyli jako akt zajmujący szczególne miejsce i treść, sposób uchwalania , zmieniania, uchylania i szczególną moc obowiązywania te poczesne miejsce jest jak najbardziej odpowiednie. W znaczeniu materialnym znaczenie Konstytucji nie jest aż tak wyraziste, gdyż po pojęciem materialnym jest to całokształt obowiązujących w państwie norm, nie jest tu jednak ważna forma aktu. Konstytucja określana jest jako ustawa zasadnicza, gdyż określa on wielce poważne materie tj.:
-symbole państwowości (godło, flaga,);
-zasady ustrojowe;
-zasady podziału terytorium państwa;
-prawa i obowiązki obywateli;
-prawo wyborcze;
-wejście jej samej w życie, zmiana i uchylenia
-kompetencje i stosunki między najwyższymi organami państwa;
Ustawa ta zawiera także preambułę -szczególny rodzaj wstępu niedostrzegalny w innych ustawach, odwołujący się do historii, zamierzeń, chęci twórców. Innym wyróżnikiem jest sama nazwa od łac.'constituere' - uporządkowany, urządzony. Jedynymi, którzy mogą wnioskować jej zmianę to Król lub conajmniej dwóch posłów (art. 179 p.1), a dokonuje się jej w drodze ustawy uchwalonej przez Parlament (większością kwalifikowaną) i za zgodą Króla wyrażoną poprzez podpisanie tejże. Wszelkie treści dotyczące praw i obowiązków obywateli, czy samej procedury zmiany konstytucji (I, II i IX rozdział) może wymagać dodatkowo zatwierdzenia w referendum z udziałem wszystkich obywateli.

Konstytucja spełnia najważniejsze dla kraju funkcje:

-prawną -jako wzór i odnośnik dla innych aktów prawa, a także wyznaczając następne źródła prawa wyznaczając je w sensie materialnym (art. 71) lub wręcz wskazując inne źródła prawa przy szczegółowym stosowaniu jej zapisów (np. art 171 p 6: "organizację i zasady działania Centralnego Banku Scholandii określa ustawa"). W tym miejscu dodać należy, że w scholandzkim systemie prawnym w tej materii istnieje wiele luk - akty prawne, do których odsyła lub odwołuje się ustawa zasadnicza po prostu nie istnieją (podobnie rzecz ma się w przypadku ustaw i rozporządzeń);

- programową - wizja rozwoju państwa na najbliższe lata;

-wychowawcza - ma uczyć społeczeństwo jako suwerena wszelkich praw a także wpływać na jego respektowanie;

-integracyjną - skupia państwo wokół siebie, czyli Konstytucji;

-organizacyjną - organizuje ustrój państwa w terenie jak i centralnie;

Dla hierarchiczności źródeł prawa, w Konstytucji najistotniejsze jest jednak to, że istnieje obowiązek, by wszelkie akty prawne w państwie były z nią zgodne. Konstytucja jest podstawą stanowienia wszystkich innych ustaw zwykłych. Wszelkie inne akty normatywne nie mogą stać w sprzeczności z Konstytucją, bo chwieje to "drabiną" źródeł prawa. Poszczególne szczeble muszą ze sobą współgrać, a jest to jedynie wtedy możliwe, gdy uznaje się, że wszystkie respektują to co zawarte jest w ustawie zasadniczej. Sprzeczność taka może mieć różny charakter:
-normy są tak ukształtowane że w zgodzie z Konstytucją nie jest możliwe ich zastosowanie;
-norma została wydana w sposób sprzeczny z zasadami zawartymi w Konstytucji;
-organ nieuprawniony w Konstytucji wydał daną normę;

Spójność oznacza również; że to co zostało zrębowo określone w Konstytucji musi zostać późnej bardziej uszczegółowione w innych ustawach, ale musi to być zrobione tak, aby jak najpełniej odnieść się do regulacji Konstytucji i zachować jak najwierniej charakter tej regulacji. Jeśli chodzi o współgranie Konstytucji z prawem naturalnym czy zasadami prawa międzynarodowego to jest tu pewnego rodzaju przenikanie, którego nie zaznacza się gdyż jest to lepiej rozumiane intuicyjnie i nie wymaga skonkretyzowania w przepisach.

Ustawy - znaczenie i legislacja

Drugie miejsce w hierarchii scholandzkich źródeł prawa stanowią ustawy. W zwyczajnym (realnym) systemie prawnym są to "akty normatywne" czyli tworzące normy o ogólnym (częściej) lub szczególnym (rzadziej) charakterze. W scholandzkim prawodawstwie ustawy mają jednak szczególny charakter głównie ze względu na specyficzną społeczność wirtualnego państwa nie składającego się z tak licznych podmiotów (obywateli, instytucji, osób prawnych) jak w skomplikowanym systemie prawnym tworzącym realne organizacje państwowe i społeczne. Cechą wspólną ustawy wirtualnej i realnej jest jej charakter: abstrakcyjny i uniwersalny. Ustawa adresowana jest bowiem do ogólnie określonego kręgu adresatów i można nią regulować wszelkie materie np. gospodarcze, ustrojowe, społeczne. Ustawa powinna być mniej generalna niż konstytucyjny zapis, ale może (i często tak się dzieje) zawierać upoważnienie dla ministra, który wydając rozporządzenie na podstawie tejże ustawy zawęzi (uszczegółowi) wszelkie kręgi regulacji (konkretyzuje normę). Ustawa lakonicznie tłumaczy sposób stosowania normy, której zręb miał swe ziarno, czy podstawę w Konstytucji. Kompetentnym do uchwalenia ustawy jest tylko Parlament.

Sposób legislacji - czyli tworzenia ustawy przez Parlament - reguluje w Scholandii "Regulamin parlamentu". "Regulamin" to szczególne źródło prawa przyjęte prawdopodobnie w formie uchwały. Powodem takiego twierdzenia jest fakt, że podpisane zostało jedynie przez organ wewnętrzny Parlamentu: Marszałka, podczas, gdy ustawę podpisać - pod groźbą nieważności - musi również Król. W tym jednak przypadku wewnętrzne prawo Parlamentu dotyczące pracy posłów ma charakter źródła prawa ogólnego o zasadniczym znaczeniu dla systemu prawnego. Określa bowiem sposób powstawania ustawy - źródła prawa materialnego, którym reguluje się większość elementów systemu prawno-społecznego państwowości.

Inicjatywa ustawodawcza - czyli prawo zaproponowania meritum ustawy przysługuje jedynie Królowi, poszczególnym Posłom oraz Rządowi jako całości. Wnioskować zatem z tego należy, że prawo zgłoszenia projektu ustawy nie przysługuje wewnętrznym organom Rządu czyli poszczególnym Ministrom oraz Premierowi. Parlament uchwala ustawę zwyczajną większością głosów przekazując ją Królowi do podpisania, któremu przysługuje prawo veta czyli odrzucenia ustawy. Veto może przełamać Parlament kwalifikowaną większością głosów. Głowa państwa ma prawo zakwestionować ustawę i poddać ją pod rozwagę Sądowi Królewskiemu, który stoi na straży spójności i hierarchii prawa. Sąd pełni szczególną rolę w prawodawstwie rozpatrując prawo pod kątem zgodności z Konstytucją zaskarżanych ustaw (prawo takiej skargi ma także Marszałek Parlamentu, Premier, poseł, sędziowie sądów, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego oraz kościoły i inne związki wyznaniowe - art. 155). To właśnie szczególna rola Sądu Królewskiego jako formalnego źródła prawa, która daje mu możliwość interwencji w przypadku uzasadnionego i zgłoszonego podejrzenia (wątpliwości) co do zgodności i spójności przepisów prawa Scholandii. Sąd nie stanowi prawa sensu stricte ale posiada szerokie możliwości kształtowania obowiązującego prawa - także poprzez jego stosowanie w postaci orzeczeń sądowych i oceniania zaskarżanych decyzji organów administracyjnych powstałych na podstawie praktycznego stosowania norm prawnych. Mówiąc językiem potocznym: Sąd Królewski ma prawo uchylić każdy zaskarżony akt prawny - od rangi ustawy począwszy - niezgodny ze scholandzkim systemem prawnym, a także korygować wszelkie złe stosowanie prawa czyli konkretne decyzje instytucji stosujących prawa (np. zarządzenie Prezesa NBS o natychmiastowym przejęciu majątku kredytobiorcy przed czasem wymagalności kredytu czyli upływem terminu spłaty długu lub decyzję Ministra Finansów naliczającą nienależny podatek). Konstytucja w art. 156 daje dodatkową możliwość Sądowi Królewskiemu uchylenia normy prawnej na wniosek "każdej osoby lub organu urzędowego" jeśli jest z nią niezgodna. Warunkiem tej quasi (jakby) "skargi konstytucyjnej" zwanej w Konstytucji "pytaniem prawnym" jest, by dotyczyła sprawy toczącej się przed sądem. Te wszystkie procedury mają na celu ustrzeżenie się przed brakiem piramidowej struktury i spójności.

Ustawa budżetowa

Szczególnym rodzajem ustawy jest "ustawa budżetowa", która ma specyficzny - szczególny - charakter legislacji (stanowienia). Powodem jest jej szczególny dla istnienia państwa charakter - kluczowy dla finansów publicznych i działalności państwa i jego organów. Jej nieuchwalenie może skutkować poważnymi konsekwencjami dla państwa. Ustawa budżetowa - w przeciwieństwie do innych źródeł prawa mających zazwyczaj charakter bezterminowy i stały - obowiązuje w określonym terminie roku scholandzkiego czyli realnego miesiąca. Jej nieuchwalenie w określonym terminie może spowodować rozwiązanie organu ją stanowiącego - czyli Parlamentu. Ustawa budżetowa jest jednym z nielicznych źródeł prawa wydawanym okresowo i regularnie, którego nieuchwalenie grozi sankcjami prawodawcom.

Dekrety królewskie

Trzecim w hierarchii źródłem prawa materialnego jest dekret królewski. Prawo stanowienia go ma tylko i wyłącznie Król Scholandii (lub w razie jego nieobecności Regent). Ma one szczególny charakter, a sprawy których dotyczy są powiązane z uprawnieniami monarchy. i wymienione w art. 102-112. Te akty urzędowe - dekrety - Króla Scholandii wymagają dla swojej ważności podpisu Premiera, lub właściwego ministra, który przez podpisanie aktu przyjmuje odpowiedzialność przed Parlamentem. Dekrety królewskie, które nie wymagają kontrasygnaty (dodatkowego podpisu innej osoby) są enumeratywnie (konkretnie) wyliczone w art. 113 ust. 3 Konstytucji. Zwyczajowo przyjęte jest jednak, że podpisuje je - poza monarchą - Szef Kancelarii Koronnej. On też ogłasza je zazwyczaj wpisując tym samym do systemu prawnego Scholandii.

Umowy międzynarodowe ratyfikowane w drodze ustaw

Kolejnym w hierarchii ważności prawa scholandzkiego źródłem prawa są ratyfikowane umowy międzynarodowe. Do ratyfikacji (inaczej mówiąc potwierdzenia, przez uprawniony do tego organ) potrzebna jest zgoda Parlamentu w formie ustawy, co wymaga przeprowadzenia całego procesu legislacyjnego. Umowy, które wymagają tego rodzaju ratyfikacji są szczegółowo wymienione w art. 73 Konstytucji i dotyczą głównie stanowienia sojuszy, układów politycznych, wojskowych; regulują prawa i wolności obywateli i ludzi; członkostwa Królestwa w układach i organizacjach międzynarodowych; możliwość wydatkowania istotnych sum z budżetu i innej problematyki, którą w Scholandii kształtują ustawy (np. stosunek państwa do kościoła, związków wyznaniowych, nowe podatki). Muszą one stać poniżej Konstytucji, gdyż nie jest dopuszczalne aby ratyfikować coś co nie zgadza się z zasadami wyrażonymi w konstytucji i ustawie zwykłej. Generalnie scholandzki system prawny w tej kwestii różni się od systemów prawnych świata realnego zdecydowanie stawiających ratyfikowane umowy międzynarodowe ponad ustawą czyli prawem krajowym. Wyjątkiem jest tu jednak umowa międzynarodowe przyjęta w formie ustawy. W takim przypadku Konstytucja w art. 74 ust. 2 i 3 - uznaje wyższość takiej umowy. Dyskutować tu można czy umowa taka staje się częścią prawa scholandzkiego jako ustawa - a więc jednak stoi przez to wyżej od umowy międzynarodowej - czy też jest ważniejsza od samego początku a ratyfikacja tylko ten fakt potwierdza. Autor skłania się jednak do pierwszej tezy przedkładając wyższość prawa krajowego nad międzynarodowym, co spowodowane jest znacznie większym zorganizowaniem prawnym państw wirtualnych od wirtualnego ładu międzynarodowego.

Umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Króla

Niektóre umowy międzynarodowe - o mniejszym znaczeniu w roli źródeł prawa - nie wymagają ratyfikacji w formie ustawy i te zdecydowanie stoją w hierarchii niżej od ustawy. Nie oznacza to jednak, że nie wymagają ratyfikacji w ogóle. Prawo ratyfikacji takiej umowy zawsze przysługuje Królowi. Treść umowy stanowią podmioty prawa międzynarodowego: państwa, instytucje międzynarodowe (federacje, związki międzynarodowe - w świecie realnym np. ONZ lub UE) a w szczególności działające w ich imieniu organy i przedstawiciele, którymi najczęściej są ministrowie spraw zagranicznych. W Scholandii prawo negocjowania umów przysługuje MSZ, a treść umowy przyjmuje potem Rząd. Następnie umowa taka - o ile nie podlega ona "ratyfikacji ustawowej" - przedkładana jest Królowi do zatwierdzenia (ratyfikacji). Premier powiadamia o jej treści Parlament zanim wejdzie ona w życie.

Rozporządzenia

Poniżej w hierarchii źródeł prawa są rozporządzenia Premiera lub poszczególnych Ministrów. Zawsze mają swoje źródło ma w aktach wyższego rzędu: Konstytucji, ustawie, dekrecie bądź umowie międzynarodowej. Najczęściej ich treść jest ukształtowana w ustawie. Głównym powodem określenia delegacji (upoważnienia do wydania rozporządzenia) jest obawa, by minister nie pozwolił sobie na dowolność i nie wyszedł poza zręby wyższego rzędu uregulowań. Ustawa (umowa, dekret) powinny zawierać szczegółowo kto, jak i co ma szczegółowo regulować. Dla zachowania hierarchiczności - bardziej na pokaz - istnieje zasada, że rozporządzenie wchodzi w życie w dniu wejścia ustawy, albo później. Prawodawstwo choruje, gdy rozporządzenie wchodzi przed ustawą lub - co gorsza - powstaje bez delegacji. Jeszcze gorzej jest gdy do ustawy brakuje rozporządzenia - tworzy się wówczas luka prawna pozostawiająca ogromną dowolność w stosowaniu prawa.

Rozporządzenie nie jest samoistnym źródłem prawa, wydać można je tylko na podstawie delegacji ustawowej lub Konstytucyjnej. Bez tego rozporządzenie nie ma samoistnego prawa bytu. Przykładem jest chociażby "ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 31 grudnia 2003 O WYNAGRODZENIACH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH", którego delegacja istnieje expresis verbis w art. 20 "Ustawy o Królewskim Rządzie Scholandii...".

Zarządzenia i decyzje

Najmniej ważkie są akty prawa wewnątrzobowiązującego (uchwały i zarządzenia Rządu, zarządzenia ministra, zarządzenia prezesa NBS, prezesa Sądu Królewskiego). Są to uszczegółowione rozporządzenia czyli bardzo konkretne rozwiązania dotyczące poszczególnych spraw - niekiedy o charakterze bardzo rzeczowym. Takim quasi zarządzeniem może być np. uznanie, że szeregowy sędzia scholandzki w wymienionym powyżej "rozporządzeniu ministra finansów..." nie wymieniony w nim konkretnie stoi na jakimś szczeblu hierarchii urzędników państwowych, a w związku z tym przysługuje mu takie a nie inne wynagrodzenie. Realne wykonanie takiego zarządzenie jest już decyzją administracyjną polegającą np. na przelaniu na konto sędziego konkretnej sumy. Decyzja stoi najniżej w hierarchii źródeł prawa i zawsze jest konkretnym zastosowaniem normy prawnej do danej sytuacji. Inaczej mówiąc jest fizycznym zastosowaniem prawa wobec konkretnej osoby. W formie decyzji np. rozstrzygane są np. kwestie przyznania lub odmowy kredytu przez NBS czy też przyznania lub odmowy pomocy finansowej przedsiębiorcom na podstawie "Ustawy o wspieraniu nowych inwestycji z dnia 17 marca 2004 roku". Minister właściwy do spraw gospodarki rozstrzyga o zasadach kryteriów przyznawania pomocy finansowej przedsiębiorcom w drodze rozporządzenia, ale przyznanie jej obywatelowi X z firmy Y przyznaje już na podstawie konkretnej decyzji. Na tym przykładzie można dostrzec hierarchiczność źródła prawa: ustawa - rozporządzenie - decyzja.

Zarządzenia ministrów bądź kierowników urzędów centralnych mogą stanowić wewnętrzne prawo urzędów zobowiązujące urzędników, pracowników bądź petentów do przestrzegania konkretnych zasad postępowania. Przykład takiej sytuacji to "Zarządzenie Prezesa NBS dotyczące składania wniosków kredytowych" opierające się na podstawie :"Rozporządzenia Ministra Finansów z dn. 25. listopada", które to z kolei oparte jest na normach konstytucyjnych przyznających NBS prawo kształtowania polityki pieniężnej a Rządowi (Ministrowi Finansów) decydowaniu o wydatkach państwa. Zarządzenia takie nie powtarzają treści wyższych rangą przepisów, ale muszą one mieć spójną podstawę w nich zawartą.

Prawo lokalne i miejscowe

Na równi z zarządzeniami, a wyżej od decyzji, znajduje się tzw. prawo miejscowe. Szczegółowość tematyczna łączy się tu z szczegółowością miejsca, na którym przepis obowiązuje. Tu mamy zatem prefekta, który może wydać rozporządzenie porządkowe, ale tylko gdy jest to niezbędne dla ochrony bezpieczeństwa publicznego, porządku, zdrowia i zachowania mienia. Premier lub właściwy minister może w każdej chwili usunąć rozporządzenie jako hierarchicznie wyższy nad prefektem. Drugi rodzaj zarządzenia burmistrza lub prefekta. Te przepisy nie mają takiej doniosłości jak wcześniej wspominane, ale muszą mieć oparcie w całym systemie i nie mogą być z nim sprzeczne. Mogą być to np. zarządzenia dotyczące funkcjonowania poszczególnych forów dyskusyjnych prowincji lub miast. Muszą być zgodne przede wszystkim z konstytucyjnymi prawami i wolnościami obywatelskimi, potem zapisami ustawy dotyczącej forum listy dyskusyjnej Scholandii, kodeksu karnego i ustaw a także duchem szczegółowych rozporządzeń w tej sprawie. Mogą jednak zawierać lokalne rozwiązania np. zakaz dyskutowania na tematy niezwiązane z prowincją bądź miasta. Prawo lokalne może w niektórych przypadkach - wymienionych w ustawie znajdować się na równi z rozporządzeniami ministrów lub Premiera. Dzieje się to wtedy, kiedy ustawa wprost wskazuje prawo miejscowe jako źródło szczegółowych rozwiązań zastrzeżonych dla rozporządzeń wykonawczych do ustawy. Najlepszym przykładem tej sytuacji jest art.8 "Ustawy administracyjnej": Prefekt prowincji może wydać regulamin prowincji i inne przepisy porządkowe, zgodne z niniejszą Ustawą lub ją uzupełniające. Może także powoływać i odwoływać urzędników prowincji oraz szefów agend i instytucji, należących do prowincji. Wyznacza im warunki pracy, kompetencje i określa wynagrodzenie.

Prawo zwyczajowe i doktryna prawa

System scholandzkiego prawa nie wymienia nigdzie wprost innych źródeł prawa niż wymienione powyżej. Biorąc jednak pod uwagę ogromną ilość luk prawnych jak również ubogie źródła prawa materialnego, wielkie znaczenie ma w scholandzkim systemie prawnym tzw. prawo zwyczajowe. Rozstrzyga ono w przypadkach nie regulowanych normami prawa materialnego i w sytuacji jego częstego stosowania jest szybko antycypowane (czyli przenoszone) przez prawodawców do ustaw bądź innych źródeł prawa stanowionego. Mówiąc wprost - prawo zwyczajowe w pewnym momencie jest formalizowane w formie ustawy, dekretu bądź uchwały i po niewielkich (czasami wręcz żadnych) retuszach staje się prawem materialnym. Źródłem prawa jest też doktryna prawna czyli inaczej mówiąc zasady prawa. Przykładem takiej zasady jest "lex retro non agit" czyli, zasada, że prawo nie może działać wstecz. W praktyce znaczy to, że żaden zapis nie można zastosować do czasu nim zaczął on obowiązywać. Innym przykładem powszechnej zasady prawnej jest też generalny zwyczaj prawny, że przepisy późniejsze uchylają przepisy wcześniejsze. Zasady prawne obowiązujące w prawie scholandzkim powinna uwzględniać i formułować doktryna prawna. Z braku szczegółowej nauki traktującej o prawie Scholandii do czasu jej powstania i rozwoju decydującą rolę powinna tu odgrywać praktyka stosowania prawa (zwyczaj prawny) i sądownictwo.

Uwagi końcowe

Dla uzupełnienia powyższego wykładu należy dodać jeszcze, że same ustanowione źródła prawa materialne nie stanowią jeszcze norm prawnych. Oprócz wymogu legalności i legitymizacji - czyli ustanowienia prawa przez właściwy do tego organ w sposób przez prawo przewidziany w stosownym czasie i miejscu - niezbędne jest jeszcze jego ogłoszenie. Prawo w Scholandii obowiązuje jedynie wtedy, gdy jest ogłoszone w sposób właściwy. Konstytucja w art. 72 głosi wprost: "Warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie". Sposób ogłoszenia prawa materialnego w niektórych przypadkach jest wskazany wprost przez Konstytucję - vide umowy międzynarodowe w art. 74. Podobnie jest w przypadku ustaw, które - dla ważności - muszą być umieszczone na liście dyskusyjnej Królestwa oraz znaleźć się na stronie internetowej Scholandii w dziale prawo. Podobnie rzecz ma się w kwestii aktów niższego rzędu, zaś w przypadku prawa miejscowego sposób jego ogłoszenia ma regulować ustawa. Przyjmuje się jednak, że musi ono dla ważności być znane powszechnie. Prawo zasadniczo obowiązuje od chwili jego ogłoszenia, chyba że przepisy go wprowadzające uwzględniają tzw. vacatio legis. Wówczas norma taka wchodzi w życie po przekroczeniu jakiegoś terminu (oznaczonego w akcie prawnym dnia lub) lub po upływie jakieś okresu czasu (np. 2 tygodni) od chwili jego ogłoszenia. Zgodnie z doktryną prawną vacatio legis można też uzależnić od powstania jakieś okoliczności bądź wydarzenia. Takie rozwiązanie dotąd jednak nie miało zastosowania w przypadku scholandzkiego systemu prawnego.

Przemysław Sarosiek