Archiwum wykładów i artykułów

[Karl von Schwarzengrau]

Wykład 5. - reżim autorytarny

Szanowni Państwo
Dzisiaj piąty wykład. Ostatni był o reżimie demokratycznym. Teraz będzie o reżimie autorytarnym.

Czym jest autorytaryzm można w dużej mierze stwierdzić bazując na samym słowie - jest on ustrojem opierającym się na autorytacie głowy państwa. 

W świecie realnym pojęcie autorytaryzmu zawęża się do niedemokratycznych reżimów powstałych po I wojnie światowej. Profesor Jacek Bartyzel pisze, że za autorytarną można uznać każdą tradycyjną, przedliberalną wspólnotę polityczną.

Przy autorytaryzmie i demokracji, pojawia się problem umieszczenia na osi monarchii. Monarcha absolutny posiada legitymację jaką jest przekonanie o nadaniu władzy przez Boga. Z kolei w przypadku monarchii elekcyjnej, legitymacją monarchy jest wynik głosowania (są też sytuacje gdzie monarchia jest elekcyjna i absolutna zarazem). Poza tym jeszcze dochodzi kwestia kompetencji oraz rola monarchy w monarchii parlamentarnej czy konstytucyjnej. Z reguły jest to rola reprezentacyjna. W związku z tym, jakim autorytetem osobistym cieszy się monarcha? Osobiście nie zaliczam monarchii do reżimów autorytarnych, chyba że mamy do czynienia z monarchią absolutną dziedziczną. Jednakże tutaj pojawia się wyżej wspomniany problem - monarcha taki cieszy się legitymacją tradycyjną (przekonanie o nadaniu władzy przez np. Boga), a nie autorytetem osobistym. 

W autorytaryzmie źródłem władzy jest autorytet osobisty przywódcy. Autorytet osobisty bierze się głównie dzięki zasługom z przeszłości - rola "Ojca Narodu", wygrana wojna, uratowanie przez rozpadem i wiele innych wydarzeń nadających prestiż przywódcy. 

Dla autorytaryzmów charakterystyczny jest antyparlamentaryzm - rola parlamentu jest zredukowana do minimum, a najwyższą rolę władzy naczelnej sprawuje inny organ.

Istotną cechą autorytaryzmów jest to jaką rolę pełnią partie polityczne. W autorytaryzmie nie rządzi partia polityczna. Największa partia stanowi rezerwę kadrową dla kadry sprawującej władzę. Partia ma skupiać w sobie poparcie dla rządzących. Poza partia zrzeszającą zwolenników władzy, istnieją partie pseudo - opozycyjne, zwane inaczej opozycjá kontrolowaną. Ich zadaniem jest udawanie istnienia opozycji dla osób przeciw systemowi, ale w rzeczywistości poparcie dla tej opozycji jest poparciem dla autorytaryzmu. Poza systemem funkcjonują partie pełniące role realnej opozycji, jednakże ponieważ funkcjonują poza systemem, ich wpływ jest znikomu lub zerowy.

Państwo autorytarne charakteryzuje rozrośnięty system biurokratyczny, a społeczeństwo w jest w stanie apatii. Partie, stowarzyszenia, bądź organizacje gwarantują poparcie dla kadry rządzącej, jednakże są one uśpione i służą wręcz braku zaangażowania społeczeństwa i zapobiegają tworzeniu ruchów masowych. Istotna tu jest rola wroga, wynikająca z apatii. Społeczeństwo nie żyje w przekonaniu, że jest osaczone przez wrogów. Panuje przekonanie, że państwo jak i naród zostały już uratowane przed zniszczeniem i za sprawą kadry rządzącej nastąpi stabilizacja.

Autorytaryzm, a totalitaryzm
Totalitaryzm wbrew pozorom, ma mało wspólnego z autorytaryzmem. Reżim totalitarny powstaje na bazie rewolucji i ideologii rewolucyjnej, obalając stary ład i tworząc nowy porządek, nowego człowieka. Społeczeństwo nie jest uśpione - wręcz przeciwnie, istnieje jeden wielki ruch masowy (np. partia), system jest monopartyjny (partia rządząca wraz z funkcjonującymi partiami marionetkowymi), a samo społeczeństwo jest ogarnięte polityczną gnozą - przekonaniu, że żyje się w złym świecie, osaczonym przez wrogów, których trzeba zniszczyć i stworzyć nowy, lepszy świat. Totalitaryzm też nie jest biurokratyczny - zamiast rozbudowanego aparatu państwowego, istnieje aparat partyjno - państwowy, niezbyt skomplikowany, gdzie to funkcje partyjne odpowiadają funkcjom w administracji państwowej.

Tym samym chciałbym zakończyć ten wykład, zadając państwu pytanie - Państwo Suderlandzkie jest reżimem autorytarnym, czy totalitarnym? A może czymś pomiędzy?

Następny wykład będzie o grupach interesu i grupach nacisku.

Wykład wygłoszony przez Karla von Schwarzengrau w dniu 14 kwietnia 2020 roku