Samolot myśliwsko-szturmowy pionowego startu i lądowania AS-4
Początki powstania samolotu pionowego startu i lądowania były związane z poszukiwaniem samolotu wielozadaniowego, który podobnie jak śmigłowce nie potrzebowałby pasów startowych (które w czasie działań wojennych mogą być niszczone), a jednocześnie dysponowałby znacznie większymi niż śmigłowce możliwościami bojowymi, szczególnie prędkością lotu. Miało to umożliwić nie tylko atakowanie celów naziemnych, ale nawiązanie walki z samolotami przeciwnika - miał to być samolot frontowy, bazujący w miejscach skąd mógłby szybko wejść do walki.
Podstawowym problemem do rozwiązania przez firmę RAT, która podjęła się skonstruowania takiego samolotu było zapewnienie siły nośnej przewyższającej o co najmniej 20% masę samolotu, gdyż w przypadku pionowego startu i lądowania siły nośnej nie wytwarzają powierzchnie płatów. Kolejnym problemem było sterowanie w fazie lotu pionowego i przechodzenia do lotu poziomego, kiedy to niewielka prędkość powoduje, że powierzchnie sterowe, które podczas loty poziomego odpowiadają za zmianę kierunku lotu są bezużyteczne.
W nowo powstałym samolocie zastosowano dwuprzepływowy silnik odrzutowy o ciągu 96 kN, który został zaopatrzony w cztery dysze wylotowe. Są one umieszczone parami po obu stronach kadłuba i mogą obracać się od położenia poziomego do pionowego, a nawet zostać obrócone do przodu o kąt 8,5 stopnia. Daje to możliwość pionowego startu w przypadku masy startowej samolotu wynoszącej 8,7 tony oraz startu krótkiego (około 400m) w przypadku masy samolotu wynoszącej 14 ton. Jednak obrotowe dysze służą nie tylko do startu i lądowania, ale także mogą być kierowane w dół podczas lotu poziomego co umożliwia wykonywanie ciasnych zakrętów w czasie walki powietrznej. Można dysze skierować pod pewnym kątem do przodu co powoduje szybkie wyhamowanie samolotu. Samolot AS-4 jest samolotem przydźwiękowym i pod tym względem ustępuje klasycznym wielozadaniowym samolotom myśliwskim, ale unikalne możliwości powodują, że jest bardzo groźnym przeciwnikiem w walce manewrowej.
AS-4A z dyszami ustawionymi pod kątem w przód, co pozwala na szybkie zmniejszenie prędkości samolotu.Ruchome dysze wylotowe kierujące pionowo w dół gazy wylotowe wymusiły zastosowanie w samolocie nietypowego podwozia, gdyż klasyczne umieszczenia kół naraziło by je na działanie gorących gazów. Zastosowano więc podwozie jednotorowe umieszczone centralnie pod kadłubem, gdzie na przedniej goleni znajduje się jedno koło (kierowane do kołowania), a na tylnej goleni umieszczono dwa koła obok siebie - podwozie główne chowane jest do kadłuba. Aby przy tym układzie zapewnić stabilność w połowie długości skrzydeł umieszczono podwozie pomocnicze, które jest chowane przy złożeniu do owiewek w skrzydłach.
Pomimo pomyślnych wyników testów prototypów samolotu Siły Powietrzne nie zdecydowały się na jego wprowadzenie do uzbrojenia, gdyż zrezygnowały z koncepcji samolotów pionowego startu na rzecz rozbudowy infrastruktury lotniskowej dla samolotów startujących klasycznie. Prototypami zainteresowała się jednak Marynarka Wojenna widząc szansę na posiadanie okrętów lotniczych, znacznie mniejszych i tańszych niż klasyczne lotniskowce, na które rozwijające się państwo nie mogło sobie pozwolić finansowo.
AS-4F w barwach lotnictwa NUPIA gotowy do startu.Powstała więc odmiana morska oparta na konstrukcji samolotu myśliwsko-szturmowego, z którego zrezygnowały siły powietrzne. Po przeprowadzeniu pomyślnych prób na lądzie, przystąpiono do budowy lekkiego lotniskowca (nazwanego później "Rewolucja Marcowa") i firma RAT otrzymała pierwsze zamówienia na samolot oznaczony AS-4A. Opracowując koncepcję lotniskowca lekkiego znaleziono sposób na zwiększenie możliwej masy startowej samolotu, który do startu z pełnym obciążeniem potrzebował 400m pasa startowego. Na dziobie okrętu umieszczono rampę, która w ostatniej fazie startu powoduje, że samolot odrywa się od pokładu będą skierowanym kilkanaście stopni w górę - pozwala to na znaczne skrócenie startu samolotu obciążonego uzbrojeniem i paliwem i operowanie z pokładu lotniczego o długości 175m.
AS-4F lotnictwa NUPIA podczas pionowego startu.Pierwsze zamówienie było niewielkie, ponieważ Marynarka Wojenna RB zaplanowała zbudowanie tylko jednego okrętu lotniczego, na którym mogło maksymalnie bazować 28 samolotów oraz śmigłowców i to przy założeniu, że część z nich znajduje się cały czas na pokładzie startowym. Firma RAT zaczęła więc poszukiwać kontrahentów zagranicznych i dość szybko znalazła odbiorcę w NUPIA, gdzie również planowano wprowadzić do służby okręt lotniczy wymagający samolotów STOL. Był to okręt desantowo-lotniczy, gdzie samoloty AS-4 miały pełnić rolę wsparcia przewożonego desantu oraz obrony powietrznej sił desantowych.
Samolot AS-4A w barwach lotnictwa NUPIA w locie nad morzem.Wkrótce po zakończeniu dostaw dla NUPIA (samoloty były montowane w zakładzie produkcyjnym RAT w NUPIA) podobny okręt desantowo-lotniczy wprowadziła Marynarka Wojenna Republiki Bialeńskiej i firma RAT otrzymała kolejne zamówienia na samoloty typu AS-4. Tym razem jednak Marynarka Wojenna zażądała modyfikacji samolotu pod kątem zwiększenia możliwości walki powietrznej - chcąc zapewnić okrętom floty osłonę lotniczą podczas działań poza zasięgiem lotnictwa bazującego na lądzie. W odpowiedzi na to wymaganie powstałą wersja oznaczona AS-4F, w której zastosowano rozbudowane systemy elektroniczne i odpowiednią dla wykrywania celów powietrznych stację radiolokacyjną. Obie odmiany czyli AS-4A i AS-4F są eksploatowane równolegle przez Marynarkę Wojenną, choć nowe samoloty produkowane są już tylko w wersji AS-4F.
AS-4F Marynarki Wojennej RB - odmiana samolotu o zwiększonych możliwościach walki powietrznej.Samolot AS-4 ma uzbrojenie lufowe zamontowane w dwóch gondolach podkadłubowych - w każdej znajduje się działko kalibru 25mm z zapasem amunicji wynoszącym po 100 sztuk naboi. Natomiast uzbrojenie podwieszane na węzłach podskrzydłowych składać może z bomb klasycznych i kasetowych, zasobników z niekierowanymi pociskami rakietowymi lub z pocisków powietrze-powietrze bliskiego zasięgu. Na węzłach podwieszeń (wewnętrznych) można umieszczać również dodatkowe zbiorniki paliwa. Udźwig uzbrojenia wynosi maksymalnie 4890kg, ale startu pionowego musi być znacznie mniejsza - jest to uzależnione od zabieranego zapasu paliwa.
Samolot jest aktualnie produkowany i rozwijany w firmie RAT - ostatnio ze względu na brak lotnisk na Anatolii jest ponownie rozważana przez Siły Powietrzne koncepcja zakupu pewnej ilości AS-4 w najnowszej wersji.
Dane taktyczno-techniczne (AS-4A)Rozpiętość: 9,25m
Długość: 14,35m
Wysokość: 3,55m
Masa własna: 6350 kg
Masa startowa maksymalna:
- do startu krótkiego (400m): 14060kg
- do startu pionowego: 8700kg.
Prędkość maksymalna: 1065 km/h
Pułap: 15250m
Zasięg: 3885 km (maksymalny do przebazowania)
Promień działania: do 1220 km w zależności od konfiguracji uzbrojenia.
Uzbrojenie:
- 2 działka kal. 25mm
- do 4890 kg uzbrojenia podwieszanego
