Rafałowo jest najstarszą i równocześnie najmniejszą z trzech tradycyjnych dzielnic Żelaźna. Leży na Wyspie Św. Rafała Archanioła na rzece Czarnej. Po utworzeniu miasta Żelaźno w XVIII wieku w tym arcyspokojnym zakątku zaczął rozwijać się przemysł. Jako pierwsza stanęła tu cegielnia, fundacji ówczesnego króla. Budowa rozpoczęła się w 1724 i trwała trzy lata. Do lokalizacji przyczyniła się wyjątkowo duża (nawet jak na standardy tej rzeki) ilość gliny na brzegach wyspy. Zakład był głównym miejscem pracy rafałowian, tradycyjnie bardzo mocno zasiedziałych, przez dłuższy czas. Jego dynamiczny rozwój przypada na pierwszą połowę XIX wieku, kiedy to na niewielki obszar Rafałowa zjeżdżały tłumy ludzi w związku z tzw. krwawiącym skrzydłem na pomniku Rafała Archanioła. Ponieważ wielu z nich nie było stać na powrót (gdyż zostali oszukani przez organizatorów pielgrzymki), zostali na miejscu, tworząc miejski plebs, generujący słabo wykwalifikowanych pracowników miejskich hut. Najwięcej z nich jako miejsce pracy wybierało właśnie cegielnię. Ksenofobia tubylców dawała jednak o sobie znać, dlatego też gdy z inicjatywy WBPS w cegielni przybysze zorganizowali strajk, tradycyjni rafałowianie ich zlinczowali (13 ofiar śmiertelnych). Zbrodnia ta odeszła w zapomnienie na długi czas. Wybudowany w 1986 wbrew woli tradycyjnych tubylców pomnik ofiar został zniszczony już pięciokrotnie. Cegielnia upadła podczas Wojny Mikronacyjnej, kiedy to większość jej pracowników zginęła na froncie. Dziś jest zabytkiem, mieści się w niej Muzeum Cegielnictwa.
