Język suahili, także: swahili (kiswahili) – język z rodziny bantu używany w Afryce Środkowej i Wschodniej (Tanzania, Kenia, Demokratyczna Republika Konga, Uganda), gdzie pełni funkcję języka kontaktowego. Zapisywany zarówno alfabetem łacińskim (obecnie), jak i arabskim (dawniej). Składa się z około 20 dialektów (kiamu, kimwita, kingwana i inne). Najczęściej używanym (tzw. standard swahili) jest dialekt unguja wywodzący się z Zanzibaru. Językiem suahili jako ojczystym posługuje się około 800 tysięcy ludzi.
Źródło: Wikipedia
Powitania i zwroty grzecznościowe najczęściej słyszane. Jambo- cześć odp.: Jambo Karibu- witam, zapraszam lub proszę wejdź odp.: Asante Pełniejsze formy: Hujambo?- jak się masz odp.: Sijambo- dobrze Habari?- jak się masz? co słychać? odp.: Nzuri/salama- dobrze Na wewe?- a co u ciebie? Shikamoo- przywitanie/pozdrowienie starszej osoby odp.: Marahaba
W pozdrowieniach między młodymi osobami można usłyszeć nieco inne zwroty: mambo- jak sprawy?’ (trochę żargonowe, jak nasze „siema”) vipi- co słychać? sema- co powiesz?- Odpowiedzi to np. poa i safi oznaczające "w porządku".
W suahili nie występuje klasyczne "dzień dobry" – w tej roli możemy użyć wyrażeń z habari- wiadomości: habari za leo- co dzisiaj słychać habari za asubuhi- jak się masz z rana habari za jioni- jak się masz wieczorem
odpowiadamy- nzuri/salama.
Chcąc wejść do czyjegoś domu zawołamy: hodi- czy mogę wejść?
w odpowiedzi usłyszymy karibu!- zapraszam, proszę wejdź.
Pożegnamy się takimi zwrotami: Kwa heri- do widzenia Tutakutana kesho- do jutra Usiku mwema- dobrej nocy Lala salama- śpij dobrze.
Jedzenie/restauracja. Nina njaa- Jestem głodny. Nina kiu- Jestem spragniony. Utapenda kunywa nini?- Czego się pan / pani napije? Nitakunywa maji tu- Napiję się tylko wody. Ninataka...- Chcę... Ninaomba...- Chciałbym... Inatosha- Wystarczy. Nimeshiba- Jestem najedzony. Ufurahie chakula chako!- Smacznego! (mówiąc do jednej osoby) Furahieni chakula chenu!- Smacznego! (mówiąc do kilku osób) Maisha marefu!/ Afya!/ Vifijo!- Na zdrowie! (toast), chakula- jedzenie kahawa- kawa chai- herbata tembo/ pombe - piwo nyama- mięso kuku- kurczak samaki- ryba mkate- chleb wali- ryż siagi- masło sukari- cukier mboga- warzywa matunda- owoce maji- woda maziwa- mleko chumvi- sól pilipili- pieprz tamutamu- deser kijiko/vijiko - łyżka/łyżki kisu/ visu - nóż/noże kikombe/vikombe - kubek/kubki OKOLICZNOŚCIOWE: Nakutakia mema kwa siku yako ya kuzaliwa!- Wszystkiego najlepszego z okazji urodzin! Hakuna matata!- „nie martw się”, „bez obaw”, „nie ma problemu”. To także wyraz radości.
Ada ya mja hunena, mungwana ni kitendo.- Zwyczajem obcego jest mówienie, a dżentelmena działanie. Adabisha mtoto awapo mdogo.- Ucz dziecka dobrych manier, gdy jest małe. Bahati mbaya haiji peke yake.- Nieszczęście nie przychodzi samo. Nieszczęścia chodzą parami. Bora kilema kuliko mfu.- Lepiej być upośledzonym niż martwym. Śmierci nie da się odwrócić ani wyleczyć. Chombo cha kuzama hakina usukani.- Tonący statek nie potrzebuje steru. Dalili ya mvua ni mawingu.-Chmury są zwiastunem burzy. Damu ni damu si kitarasa.- Krew to krew, nie banan dający czerwony sok. Rodzina jest ważniejsza niż przyjaciele. Damu ni nzito kuliko maji.- Krew jest gęstsza od wody. Najważniejsze są więzy rodzinne, nie można ich zignorować ani przerwać. Dawa ya moto ni moto.- Lekarstwem na ogień jest ogień. Zwalczaj ogień ogniem. Ciężkie sytuacje wymagają trudnych, stanowczych decyzji. Embe dodo sawa sawa na kisukari.- Embe dodo (rodzaj mango) jest tak samo dobre jak kisukari (odmiana banana). Lepszy rydz niż nic. Fimbo ya mbali haiui nyoka.- Kijek, który jest daleko, nie zabije węża. Fuata nyuki ule asali.- Podążaj za pszczołami a znajdziesz miód. Haba na haba hujaza kibaba.- Niewielkie ilości wypełnią pojemnik. Ziarnko do ziarnka, a zbierze się miarka. Hapana marefu yasiyo na mwisho.-Nie ma takiej odległości, która nie miałaby końca. Każda rzecz ma swój kres. Hapana siri ya watu wawili.- Nie ma sekretu między dwojgiem ludzi. Haraka haraka haina baraka.-Pośpiech nie ma błogosławieństwa. Pośpiech jest złym doradcą. Hasira hasara.-Złość jest szkodą. Podejmowanie decyzji pod wpływem złości przynosi złe rezultaty. Kawia ufike.- Spóźnij się a dotrzyj. Lepiej późno niż wcale. Kichwa cha kuku hakihimili kilemba.- Głowa kurczaka nie uniesie turbanu. Nie powinno się dawać odpowiedzialności w ręce nieodpowiedniego człowieka. Kieleacho huzama.- Co unosi się na wodzie, utonie. Kila jambo na wakati wake.- Każda sprawa ma swój czas. Nie powinno się robić wszystkiego na raz, na wszystko przychodzi odpowiednia pora. Kila mlango kwa ufunguo wake.-Każde drzwi można otworzyć pasującym do nich kluczem. Nie ma sytuacji bez wyjścia. Kimya kingi kina mshindo mkuu.- Długa cisza ma głośny wybuch. Kuishi kwingi ni kuona mengi.- Żyć długo znaczy dużo zobaczyć. Doświadczenie przychodzi z wiekiem. Kujikwa si kuanguka, bali ni kwenda mbele.- Potknąć się to nie upaść a iść do przodu. Kukopa harusi kulipa matanga.- Pożyczanie jest jak wesele, spłacanie jak pogrzeb. Kumkaanga mtu na mafuta yake.- Usmażyć człowieka w jego własnym tłuszczu. Wykorzystywać czyjąś uprzejmość i szczodrość. Kupotea njia ndiko kujua njia.- Zgubienie drogi jest właśnie poznaniem drogi. Leo ni leo, asemaye kesho ni mwongo.- Dziś to dziś, ten kto mówi, że jutro, jest kłamcą. Nie odkładaj do jutra tego, co masz zrobić dziś. Lia na tabia yako usilaumu wenzako.- Obwiniaj swój charakter, a nie swoich towarzyszy. Szukaj winy w sobie. Manahodha wengi chombo huenda mrama.- Gdy jest wielu kapitanów, łódź płynie w złym kierunku. Gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść. Maneno makali hayavunji mfupa.- Ostre słowa nie łamią kości. Co cię nie zabije, to cię wzmocni. Mcheka kilema hafi bila kumpata.- Ten, kto śmieje się z upośledzonego, nim umrze sam się nim stanie. Nie śmiej się dziadku z cudzego przypadku. Mchele mmoja, mapishi mengi.- Jeden ryż, wiele sposobów jego przyrządzenia. Istnieje wiele dróg, prowadzących do celu. Mchimba kisima, huingia mwenyewe.- Ten, który kopie studnię, pierwszy do niej wchodzi. Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada. Mpanda ovyo, hula ovyo.- Kto niedbale sieje, będzie źle jadł. Jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz. Mpende akupandaye.-Kochaj tego, kto ciebie kocha. Miłość bez wzajemności jest jak pytanie bez odpowiedzi. Msasi haogopi miba.- Myśliwy nie boi się kolców. Msema pweke hakosi.-Ten, kto mówi ma rację. Trzeba wysłuchać obu stron. Mstahimilivu hula mbivu.-Cierpliwy je dojrzałe owoce. Cierpliwość popłaca. Mtaka yote, hukosa yote.- Kto chce wszystkiego, wszystko straci. Mtoto ni kito, mzigo mzito.- Dziecko to drogocenny kamień, ale i ciężkie brzemię. Wychowanie dziecka jest radością, ale i trudnym obowiązkiem. Mtoto wa nyoka ni nyoka.- Dziecko węża jest wężem. Jaki ojciec, taki syn. Jesteśmy tacy, jak nasi rodzice. Mwenye kelele hana maneno.- Ten, kto robi dużo hałasu nie ma nic do powiedzenia. Pies, co bardzo szczeka, nie bardzo kąsa. Krowa, która dużo ryczy, mało mleka daje. Panapofuka moshi pana moto.- Kiedy unosi się dym jest tam też ogień. Nie ma dymu bez ognia. Penye nia pana njia.- Gdzie jest cel, tam znajdzie się do niego droga. Dla chcącego nic trudnego. Radhi ni bora kuliko mali.- Błogosławieństwo jest lepsze niż bogactwo. Pieniądze szczęścia nie dają. Siku za mwizi ni arobaini.- Dni złodzieja jest czterdzieści. Dni złodzieja są policzone. Kłamstwo ma krótkie nogi. Subira huvuta heri.- Cierpliwość przyciąga szczęście. Cierpliwość popłaca. Subira ni ufunguo wa faraja.- Cierpliwość jest kluczem do spokoju. Tabia ni ngozi.-Przyzwyczajenie to skóra. Przyzwyczajenie jest drugą naturą człowieka. Tisa karibu na kumi.- Dziewiątka jest blisko dziesiątki. Nie można się poddawać, kiedy już prawie jesteśmy u celu. Ukitaja nyoka, shika fimbo mkononi.- Wspominając węża trzymaj kij w ręku. Bądź przygotowany na konsekwencje swoich czynów. Ukitaka cha mvunguni sharti uiname.- Chcąc coś z podłogi, musisz się schylić. Aby coś uzyskać, musisz włożyć w to wysiłek. Ulipendalo hupati, hupata ujaliwalo.- To, czego pragniesz, nie będzie ci dane, dostaniesz to, co jest ci przyznane przez Boga. Ulivyoligema utalinywa.- To co nawarzyłeś wypijesz. Ponoś konsekwencje swoich czynów. Umoja ni nguvu.- Jedność to siła. W jedności siła. Usijifanye kuku mweupe.- Nie udawaj białej kury. Nie udawaj kogoś kim nie jesteś. Usinivishe kilemba cha ukoka.- Nie ubieraj mnie w turban z trawy. Nie pochlebiaj mi. Usipoziba ufa utajenga ukuta.-Jeśli nie zatkasz dziury, zbudujesz ścianę. Szybka reakcja na problem oszczędza większych kłopotów w przyszłości. Usisafiriye na nyota ya mwenzio.- Nie podróżuj z gwiazdą przyjaciela. Nie polegaj na szczęściu innych. Usisahau ubaharia kwa sababu ya unahodha.- Nie zapominaj jak to jest być żeglarzem, gdy jesteś kapitanem. Zapomniał wół, jak cielęciem był. Usiyavuke maji usiyoweza kuyaoga.- Nie przekraczaj wody nie umiejąc pływać. Nie podejmuj się wykonania rzeczy, których nie potrafisz.
