Czekany - Rys historyczny

Pierwsze wzmianki o Czekanach znajdują się w kronikach zakonu medardystów w Athos. W nich to w Roku Pańskim 1326 pojawiają się słowa o wiosce leżącej nad rzeką Narwią, na drodze pomiędzy Grodziskiem i Acjo, wokół której znajdowały się żyzne pola i lasy pełne zwierzyny. Lud jaki zamieszkiwał te okolice słynął z pracowitości i rzetelności, więc nie było dziwnym, że wkrótce wyroby z tej wioski zaczęły słynąć na całą okolicę. Najsłynniejsze były wina z miejscowych winnic i miody pitne produkowane na bazie tutejszych miodów z leśnych barci. Także na rok 1326 datuje się akt lokacyjny Czekan na prawie trzyczaszkowskim.

W drugiej połowie XIV wieku został wybudowany kościół św. Roberta i wraz z jego rozbudową w późniejszych wiekach powstał klasztor zakonu cystersów. Zakon swój największy rozkwit przeżywał do połowy XVII wieku, kiedy to kompletnie spłonął. Wtedy też odbudowano tylko sam kościół, który najmniej ucierpiał w wyniku pożaru. W pożodze została zniszczona prawie cała biblioteka klasztoru, która wtedy liczyło około 600 woluminów, ocalały tylko te pozycje, które znajdowały się wtedy na wypożyczeniu w dworku rodu Czekańskich, a także kilkanaście annałów kronik zakonu, które zostały schowane pod posadzką kościoła, a które zostały odkryte podczas ostatnich badań archeologicznych. Roczniki te znajdują się obecnie na wydziale konserwatorskim Akademii Sarmackiej, gdzie zaopiekowali się nim naukowcy. Już wstępna analiza tekstów zapowiada kilka rewelacji dotyczących historii zarówno okolic, jak i Księstwa Sarmacji, na razie jednak badacze milczą, gdyż chcą poczekać z wnioskami do przeanalizowania całości dokumentów.

W XVIII wieku posiadłość familii Czekańskich została poddana znacznej przebudowie i osiągnęła dzisiejszy stan. Wiek XVIII to wiek zmian na wyspie, znaczne wpływy osiągnęło wtedy państwo trzyczaszkowskie. Miało to także odbicie w historii Czekan kiedy to ówczesny rezydent, Janusz Czekański, otrzymał od Księcia Trzyczaszkowskiego Lazarusa w nadaniu tę wieś, za wierną służbę u jego boku. Niestety wojny prowadzone w tym czasie wywarły swoje piętno na wsi, która w tym czasie zaczęła przeżywać swój upadek. Osada odżyła dopiero na przełomie XIX - XX wieku, kiedy to napływali nowi osadnicy. W ostatnich latach ponownie zaczęli napływać nowi mieszkańcy, dlatego też przed wybudowaniem nowych domostw zostały przeprowadzone gruntowne badania archeologiczne, w trakcie których okazało się, że w tym samym miejscu znajdowała się osada z czasów paleolitu, zaś pod kościołem św. Roberta - miejsce kultu, a w lasku nieopodal wieży strażniczej odkryto starożytny cmentarz, lecz niestety z powodu niewyjaśnionych zjawisk nie udało się przeprowadzić pełnej eksploracji tego stanowiska...