Historia Marchii Trzyczaszkowskiej

Rozdział III

Jeden z hrabiów książąt trzyczaszkowskich, posiadał jako lenno niemal całe północne wybrzeże Sarmacji. Na początku wieku XV zbuntował się przeciw władzy książąt, odmawiając uiszczania powinności lennych. Przy pomocy swoich baronów opanował w ciągu kilku miesięcy północną i środkową część wyspy, zatrzymując się na linii Gór Czarnych.

Hrabia Unisław swoją stolicą ustanowił Grodzisk. Dzięki złagodzeniu ucisku podatkowego miasto rozpoczęło się szybko rozwijać. Na drugim brzegu Narwi rozwinęła się osada przemysłowa z hutą miedzi, tartakiem, młynami zbożowymi, młynem kaszowym, młynem prochowym, młotem mechanicznym do kucia żelaza i papiernią. Mieszczanie zaczęli upiększać swoje miasto. Kamienice otrzymały renesansowe elewacje, ratusz został znacznie rozbudowany, by swoim wyglądem głosić potęgę miasta.

Unisław zreformował system sprawowania władzy w podległej mu części wyspy. Ogłosił się księciem, któremu podległych było dwunastu baronów, zarządzających poszczególnymi regionami jego państwa. Nadał Grodziskowi przywilej posiadania własnego samorządu w sprawach gospodarki i sądownictwa oraz prawo składu. Zmarł w roku 1431, pozostawiając po sobie sprawnie funkcjonujące państwo i wdzięczność poddanych.

Ostatni potomek hrabiego Unisława - Brzetysław objął tron w młodym wieku w roku 1699. W przeciwieństwie do swych ojców, dziadów i prawdziadów, charakteryzował się słabym charakterem, nad sprawy państwa przedkładał polowania i uczty na dworze. Nie był tyranem, nie przyczynił się też jednak do rozwoju państwa, czerpiąc jedynie z powierzonego mu dziedzictwa.

W tym samym czasie coraz silniejsze stawało się, na powrót zjednoczone, państwo trzyczaszkowskie. Nowi władcy pamiętali o latach świetności swego kraju i za wszelką cenę dążyli do podboju całej wyspy - raz na zawsze scalając ją pod swoim panowaniem. Proces scalania kraju rozpoczął ostatni Książę Trzyczaszkowski - Leszek Czerwony. Jednak podobnie jak jego przodkowie był on władcą słabym i krótkowzrocznym. W dziesięć lat po objęciu przez siebie tronu, w roku 1684, pod namową swego wuja, wojewody gniewskiego, Zbigniewa z Gniewu, powołał na najwyższy urząd w państwie - kanclerza - kasztelana gniewskiego, Lazarusa. Lazarus w sposób przebiegły podporządkował sobie wszystkich wojewodów trzyczaskowskich, tworząc z Leszka Czerwonego marionetkę w swoich rękach.

W otoczeniu Leszka Czerwonego pojawił się w roku 1701 jezuita z Furlandii, Bernard de Oeuf. Przekonał on Leszka, iż powinien on wziąć sprawy państwa w swoje ręce i przepędzić Lazarusa. Leszek postanowił zwołać na dzień 1 maja 1701 r. wiec możnych i ogłosić im swoją decyzję. Jak obiecał, tak zrobił. Tego samego dnia wieczorem został brutalnie zasztyletowany, a władzę przejął przy wsparciu możnych Lazarus. Bernard de Oeuf został powieszony na murach zamku trzyczaszkowskiego.

Czas ostatecznej rozgrywki pomiędzy dwoma państwami nastał w 1702 roku. Na nieprzygotowanego i nic nie podejrzewającego Brzetysława spadła cała potęga odrodzonego państwa Trzyczaszkowskiego. W ciągu kilkunastu miesięcy chorągwie trzyczaszkowskie podbiły całe terytorium państwa Brzetysława, za wyjątkiem Grodziska, który stawiał opór. Atakujące wojska kanclerza Lazarusa przeciągnęły przez Zatokę Północną żelazny łańcuch, aby uniemożliwić broniącemu się miastu uzupełnienie zapasów. Przez cały okres oblężenia miasto było wielokrotnie szturmowane, a huk artylerii nie umilkł nawet na jeden dzień. Wreszcie, w Wielkanoc roku 1704 wycieńczony Grodzisk poddał się.