<strong>Jerzy Gołowanow</strong>

Historia Scholii I. Od pojawienia pierwszych państw na terenie Scholii do końca panowania dynastii Radgarów.

Pierwsze organizmy państwowe na terenie Scholii są datowane na przełom VII/VIII ww. n. e. Ze względu na swoje geograficzne ukształtowanie, Scholia dzieli się zasadniczo na cztery regiony: Scholie Zachodnią (z centrum w Liceas Veta), Scholię Północną (Wyżyna Scholijska), Scholię Wschodnią (Nizina Scholijska z centrum w Porta Regni) i na Scholię Południową (z centrum w Scholopolis). Powstały więc tam cztery państwa, z których największe znaczenie posiadała od samego początku Scholia Południowa, albowiem mimo najmniejszego terenu posiadała najwięcej ludności i najbardziej rozwinięta kulturę. Od samego początku wyżej wymienione państwa walczyły ze sobą i z sąsiadami, a zatem ten okres można scharakteryzować jako „czasy królestw walczących”. Nie posiadamy niestety z tamtego okresu w zasadzie żadnych źródeł pisanych z powodu zbyt niskiej kultury i z powodu ciągłych wojen, które systematycznie niszczyły zabytki kultury, również pisane.

Początki tendencji do zjednoczenia Scholii są datowane na koniec IX w. n. e. Właśnie wtedy do władzy w Scholopolis doszła dynastia królów z rodziny Radgar[1]. Potęga i władza królów z dynastii Radgar wiązała się z centralnym usytuowaniem Scholopolis, które w tamtych czasach stanowiło w zasadzie jedyny ośrodek miejski na terenie Scholii. Dogodne drogi handlowe uczyniły ze Scholopolis bogate i ludne miasto, co sprzyjało ekspansji władców Scholopolis, tym bardziej, że mieszkańcy Scholii stanowili dosyć spójną grupę etniczną, łączyła ich wspólna kultura i język.

W roku 922 n. e. Król Radgar I rozpoczął działania, zmierzające do zjednoczenia Scholii. Mimo wielkiego wysiłku dyplomatycznego nie udało się zjednoczyć Scholii w sposób pokojowy. Walki trwały aż do śmierci króla w roku 930, gdy dowódca wojska królewskiego imieniem Targoll podbił Scholię Północną i w ten sposób zlikwidował ostatni ośrodek oporu przeciwko Królom Scholii. Syn Radgara I, który przyjął imię Radgara II nie posiadał niestety ani zdolności, ani energii swojego ojca i pozwolił arystokracji Scholopolis, którą jego ojciec wyznaczył na rządców prowincji królestwa na niemal całkowite uniezależnienie się od władzy centralnej. Wśród lokalnych władców – hrabiego Thalmara (namiestnika Scholii Wschodniej), Margrafa Mindora (namiestnika Scholii Zachodniej) i Księcia Targolla (namiestnika Scholii Północnej – potomka dowódcy wojsk scholijskich za Radgara I) szerzyło się niezadowolenie z powodu nierozważnej polityki Radgara II. Wysokie podatki, nieprzemyślane decyzje administracyjne i spóźniona próba kontroli namiestników doprowadziła za kolejnego władcę dynastii – Radgara III do otwartego buntu namiestników. Udało się jednak zniszczyć rebelię bez rozlewu krwi. Wykorzystując ambicje i lęki przywódców buntu Król spowodował odejście z Liceas Veta do Scholopolis wojsk Thalmara i Targolla, którzy otrzymali przebaczenie i połączyli swoje wojska z wojskiem królewskim. Gdy Mindor znalazł się w izolacji, nie zaryzykował konfrontacji i przybył do Scholopolis, aby prosić o przebaczenie. Zgodnie z decyzją Króla namiestnictwo w Prowincjach objęli urzędnicy, nie związani z arystokracja Scholopolis. Król zobowiązał wszystkich przedstawicieli szlachty wyższej i arystokracji do zamieszkania w Scholopolis i porzucenia prowincji. Każdy z nich otrzymał urząd dworski (przykładowo Książe Targoll został dowódcą wojska królewskiego, natomiast hrabiego Thalmara mianował Król skarbnikiem królewskim). Zamki szlachty zniszczono, przebywających w Scholopolis natomiast objęto ścisłą kontrola ze strony administracji królewskiej.

Mimo zdławienia rebelii kraj wymagał reform. Wybrzeże było regularnie niszczone przez piratów, a z północy ciągle atakowali Deltyjczycy w ramach akcji odwetowych, spowodowanych nierozważna polityką Radgara II, który preferował ekspansję na północ. Po reformie administracyjnej, zgodnie z która kraj został podzielony na części, granicy których nie odpowiadały podziałom etnicznym i geograficznym, tylko były jednostkami, porównywalnymi względem liczby ludności i wysokości płaconych podatków. Początkowo kraj został podzielony na dwanaście prowincji, później (z powodu ekspansji Scholii) doszło jeszcze czternaście. Król powołał do istnienia stałą armię (zamiast typowego dla Scholijczyków pospolitego ruszenia), większość z której stanowili wolni chłopi z terenów południowych. W okresie późniejszym jednak Król zdecydował się na stworzenie armii, złożonej z najemników, pochodzących spoza Scholii. A więc dopiero w latach 50-ch X w. można mówić o stworzeniu podwalin pod silne państwo na terenie Scholii.

Kultura Scholii za wczesnych Radgarów była pod przemożnym wpływem kultury elfickiej (północno-zachodnia część) i kultury rzymskiej, która opanowała większą część Scholii za pośrednictwem Rzymian, którzy się osiedlili na terenie Inselii już w II-III ww. n. e. Z powodu licznych kontaktów handlowych i kulturalnych z Inselią, państwo scholijskie zapożyczyło większość cech kultury rzymskiej. Wyraźnie to widać szczególnie w pozostałościach architektury w Scholopolis, w obyczajowości, wojskowości i w religii.

Życie religijne w Scholii od dawna koncentrowało się w lokalnych sanktuariach, które posiadała każda niemal wioska. Czczono przede wszystkim bóstwa płodności i zjawisk atmosferycznych (ze względu na rolniczy charakter królestwa). Wraz ze wpływami kultury rzymskiej, rozpowszechnił się kult herosów, wśród których najważniejsze miejsce zajmował kult rodziny królewskiej. Zwyczajowo po śmierci króla deifikowano i powstawały liczne świątynie, w których czczono zmarłych i ubóstwionych królów Scholii. Kult króla był tolerancyjny i nie wykluczał istnienia innych religii. Za Radgara IV (959–990) kult króla był już obowiązkowy dla wszystkich mieszkańców Scholii, albowiem składanie ofiar przed posągiem króla było traktowano jako akt lojalności obywatelskiej i w zasadzie miało niewiele wspólnego z religią, czy też z duchowością. Skutkiem wprowadzenia kultu króla była konsolidacja społeczeństwa i wzrost świadomości obywatelskiej. Nadal jednak wszyscy Scholijczycy czcili własne rodowe bóstwa (sam Król nie był w tym wyjątkiem).

Znaczącą reformę w dziedzinie wojskowości przeprowadził Radgar V (990–1015). Przy pomocy doradców rzymskich z Inselii wojsko Scholii zostało podzielone na legiony, wprowadzono rzymskie uzbrojenie, rynsztunek i taktykę. Dzięki tym reformom Scholia była w stanie rozpocząć politykę ekspansji. W latach panowania Radgara VI (1015–1038) scholijskie „żelazne legiony” podbiły całą niemal Scholandię, za wyjątkiem Elfidy (która pozostała niemal pusta), Inselii, nielicznych wolnych miast Arden i Delty Zachodniej. Na podbitych terenach tworzono administrację i zakładano miasta, w których osiedlano obywateli Scholii. Królowie Scholii szczególnie dbali o rozwój infrastruktury, budowali drogi i niemal całkowicie zlikwidowali piractwo.

Za czasów Radgara VII (1038–1069) i Radgara VIII (1069–1095) nastąpił okres, znany z Kronik Scholii pod nazwą „Pax Radgariana”. Kwitł handel, zwiększał się dobrobyt mieszkańców, granice były doskonale zabezpieczone szeregiem twierdz, natomiast konsolidacja społeczeństwa była wysoka jak nigdy. Nie prowadzono żadnych wojen, natomiast bunty w prowincjach były rzadkie. Pewnym problemem było rosnące bezrobocie (szczególnie w stolicy), zubożenie drobnych rolników (wraz ze wzrostem latyfundiów) i zmniejszający się przyrost naturalny. Wzrastała biurokracja, sprawność administracji malała, wśród arystokracji wzrastały nastroje dekadenckie.

Ustrój polityczny monarchii Radgarów nie był absolutyzmem w ścisłym znaczeniu tego słowa. Wielkie znaczenie posiadała Rada Królewska, w posiedzeniach której uczestniczyli urzędnicy i doradcy mianowani przez Króla. Ich decyzje były traktowane na równie z dekretami królewskimi, tym bardziej, że zgodnie z prawem Scholii grono doradców mogło być zmieniane jedynie za zgodą większości jego członków. Decyzje Króla i Rady miały być spójne, czuwała nad tym specjalna Komisja Zgody (wcześniej – Rada Starszych), która się składała z byłych członków Rady Królewskiej (najczęściej – emerytowanych). Współpraca tych trzech organów władzy układała się najczęściej harmonijnie ze względu na zgodność interesów i na scholijską mentalność, którą cechowała rozwaga i szacunek dla doradców.

Od roku 1095 do Scholii zaczęło przenikać chrześcijaństwo za sprawą mnichów iroszkockich[2]. Popularność chrześcijaństwa była szczególnie wysoka wśród biedoty miejskiej, chociaż zdarzało się również, że chrześcijanami zostawali przedstawiciele arystokracji. Radgar IX (1095–1117) usiłował zwalczać chrześcijaństwo, w którym upatrywał czynnik, niszczący społeczeństwo scholijskie. Prawodawstwo jednak antychrześcijańskie nie było ani w pełni konsekwentne, ani sprawnie wykonywane. Było to związane też z kłopotami państwa innego rodzaju. Najazdy dzikich plemion górskich z zachodu i piratów ze wschodu absorbowały niemal całą uwagę administracji i osobiście króla. Stopniowo stracono podbitą część Delty, prowincje Arden, Darea i Faerie. Ciągłe powstania w prowincjach powodowały konieczność przesuwania granic, które za Radgara X (1117–1140) odpowiadały generalnie aktualnym granicom prowincji Scholia. Radgar X pogodził się z chrześcijaństwem, a nawet uznał je za religię państwową Scholii. Za czasów tego króla rozpoczęło się masowe budownictwo kościołów, niektóre z nich istnieją nadal w Scholopolis.

Radgar XI (1140–1155) zmarł bez potomka i pozostawił kraj w sytuacji głębokiego kryzysu gospodarczego. Społeczeństwo Scholii nie mogło się pogodzić z klęską i ze stratą wszystkich nabytków terytorialnych. Piractwo spowodowało niemal całkowite urwanie się kontaktów z Inselią, natomiast odcięcie Scholii od północnych złóż kruszców spowodowało upadek rzemiosła.

Trwająca 20 lat anarchia, spowodowana m. in. najazdami Darejczyków i mieszkańców Faerie zakończyła się w roku 1175 wraz z dojściem do władzy w Scholii Abogarda, wodza Scholijczyków zachodnich.

[1] Inna wymowa – Ragdar. Por. J. Loba, A. Bartkiewicz, Zarys dziejów kultury prescholijskiej, Wykład na Wydziale Historii KUS; http://republika.pl/…wyklad_1.htm

[2] Por. J. Loba, A. Bartkiewicz, Zarys dziejów kultury prescholijskiej, Wykład na Wydziale Historii KUS; http://republika.pl/…wyklad_1.htm