Rzeczpospolita Sclavińska

[Wieniawa]

Odcinek IV: Pecunia una regimen est rerum omnium.

11 Sierpnia 1645 roku zmarł król Polski Zygmunt III Waza. Jego następcą został syn dawnego króla Władysław IV Waza. Oto skład najważniejszych urzędników nowego króla:
- Marszałek Wielki Koronny – Aleksander Sołtanowicz (bez zmian)
- Marszałek Dworu – Bolesław Zamoyski (poprzednik: Konstanty Czartoryski)
- Kanclerz – Józef Lubomirski (bez zmian)
- Podskarbi – Ignacy Potocki (poprzednik: Jan Korecki)
- Biografista Królewski – Konstanty Czartoryski (nowe stanowisko)
- Hetman Wielki Koronny – Emilian Radziwiłł
- Hetman Wielki Litewski –Ignacy Sołtanowicz




Ustrój Rzeczypospolitej


Tolerancja Religijna w Rzeczypospolitej

2 Sierpnia 1645 roku zmarł Wielki Kniaź Rosyjski Michał I Romanow. Jego następcą został 16 letni Aleksy I Romanow. 9 Sierpnia koronowany został w obecności Namiestnika Wlk. Ks. Rosyjskiego Maurycego Lubomirskiego, któremu złożył pokłony.


Gospodarka
Gospodarka Polski była typową gospodarką agrarną. Poza nielicznymi ośrodkami drobnoprzemysłowymi w większych aglomeracjach miejskich kraj prawie w całości utrzymywał się z produkcji eksportowanych później nadwyżek zboża. Mimo, iż eksport płodów rolnych do prężnie rozwijających się państw Europy Zachodniej stale rósł i zapewniał Rzeczypospolitej względny dobrobyt- to jednak napływ tanich produktów (sukno, srebro itp.) oraz towarów luksusowych z Zachodu (miasta holenderskie, Anglia etc.) czy też zamorskich kolonii hamowały rozwój większości dziedzin gospodarczych w Polsce, i tym samym- doprowadzał do upadku klasy średniej i mieszczaństwa. Analogicznie: Rzeczpospolita z braku rodzimych- konkurencyjnych dla europejskich, producentów artykułów przemysłowych uzależniona została od Europy. Lokalne zasoby surowców mineralnych, za wyjątkiem małopolskiej soli, drewna oraz bydła (eksportowanego drogą lądową przez Śląsk do Rzeszy), nie zaspokajały potrzeb kraju- ze Skandynawii zwyczajowo sprowadzano żelazo w zamian za zboże; srebro i złoto (to ostatnie w celach rzemieślniczych; nie używano go bowiem bezpośrednio do bicia monety) za pośrednictwem hiszpańskim- z Ameryki Środkowej.

Handel Rzeczypospolitej z głównymi ośrodkami kupieckimi w Europie odbywał się za pośrednictwem niemieckich miast nadbałtyckich podporządkowanych Polsce i Litwie. Najpoważniejszymi takimi portami, z racji potencjału przeładunkowego, były Gdańsk oraz Ryga- w regionie do miana ich konkurenta pretendował również Królewiec w Prusach Książęcych. Artykuły rolne oraz drewno spławiane były z miejsc produkcji silnie rozwiniętym systemem flisackim na Wiśle etc. Towary docierające do portu przeważnie były sprzedawane prywatnym właścicielom okrętów przebywających w mieście lub też kapitanom statków. Nie rzadko też zawierano bezpośrednie, długotrwałe umowy między producentem (właścicielem ziemskim) a dystrybutorem, który, kupiwszy określoną ilość zboża, przewoził ją i sprzedawał z zyskiem w np. Amsterdamie lub Antwerpii skąd wracał z ładownią pełną niderlandzkiego sukna lub wyrobów szklanych na sprzedaż. Przy następnych żniwach kupiec nabywał czekające już na niego płody rolne kontrahenta, i tak „w koło Macieju”. Oprócz oszczędności czasu- układ ten dawał pewność producentowi, że sprzeda swoje zboże, co nie było bez znaczenia.

Handel ze Wschodem przybierał inne oblicze- towary sprowadzane z Orientu- z Indii za pośrednictwem perskim czy też z Turcji miały charakter czysto luksusowy. Na drogie i rzadkie tkaniny, kunsztowną i bogato zdobioną broń, wykwintne przyprawy stać było tylko najbogatszych mieszkańców Rzeczypospolitej. Tradycyjnie- od kosztownych artykułów, sprowadzanych m.in. ze Wschodu, uzależniony był prestiż i pozycja społeczna ich posiadacza, toteż cieszyły się popularnością wśród Szlachty (często skłonnej do bizantynizmu i przepychu) i patrycjatu miast nadbałtyckich. Dobra te były nabywane dzięki dobrej koniunkturze zbożowej- w przypadkach klęsk naturalnych- susz, ulewnych deszczy niszczących płody rolne, czy też epidemii dziesiątkujących siłę roboczą na wsi; słowem: w czasach wymuszających ostrożność i oszczędność- handel artykułami orientalnymi prawie całkowicie zamierał. Oprócz funkcji reprezentacyjnej- skarby owe w „chudych latach” były dla biedniejszych warstw Szlachty rezerwą pieniężną na czarną godzinę- w okolicznościach wymagających zastawu wcześniej zgromadzonych kosztowności traciły dramatycznie na wartości, toteż nie były to najlepsze metody lokowania nagromadzonych nakładów finansowych.

Polski król wydał 19 sierpnia dekret, na mocy którego wysłano do Gdańska dodatkowych kupców. Przynosili oni wielkie zyski a przez pewien czas mieli nawet monopol na niektóre towary. Polska zawarła także porozumienia handlowe z Rosją, Szkocją, Anglią i Francją.


Gospodarka Polski z 5 Października 1645


Gospodarka Polski z 1 czerwca 1646 r.

Kolonie Polskie
Rzeczpospolita zaczęła budować punkty handlowe i kolonie na terenie Rosji.


Trzy faktorie Polskie. W dwóch z nich jest produkcja ryb (Dżugdżur i Ochock) a w jednej złota (Enkan).

Administracja po roku 1617

Reformy państwowej administracji, podjęte na Sejmie w latach 1617-1626 wyraźnie poprawiły sytuację Rzeczypospolitej. W większości województw powołano stałe urzędy odpowiedzialne za ściąganie podatków; zwiększono znaczenie armii zawodowej, oraz przekazano władzy królewskiej dużo większe pełnomocnictwa od Sejmu (od tego czasu król podczas wojny miał prawo zażądać specjalnego podatku bez pytanie Szlachty o zgodę.

Dodatkowe opodatkowanie majątków szlacheckich w Koronie i na Litwie w 1619 roku- mimo, iż był to krok ogromnie niepopularny i budzący niechęć do władcy (Zygmunta III), wydatnie zwiększyło dochody państwa i umożliwiło wprowadzenie kolejnej reformy- monetarnej, przeprowadzanej stopniowo przez prawie całą I połowę XVII wieku.

Pod koniec swego panowania Zygmunt III Waza Edyktem Warszawskim uniezależnił Politykę zagraniczną (prócz wojen) od zgody Sejmu i Senatu a także król mógł zwołać pospolite ruszenie. Oto tekst traktatu:

Cytat:

Edykt Warszawski Edykt ten uchwalony został 29 lipca 1645 roku przez Zygmunta III Wazę. Dotyczy on ratyfikacyji przywilejów szlacheckich. Artykuł I (O Edykcie) § 1. Edykt ten uchwalony został za zgodą Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. § 2. Jest on prawomocnie działającym prawem na terenie Rzeczypospolitej. Artykuł II (Postanowienia Edyktu) § 1. Król ma prawo samodzielnie stanowić o polityce zagranicznej Rzeczypospoliltej. § 2. Król nie może wypowiedzieć wojny bez zgody Senatu. § 3. Król może zwołać pospolite ruszenie tylko gdy wybuchnie wojna Polski, Litwy, Rosji bądź Kurlandii z innym krajem. W innych przypadkach konieczna jest do tego zgoda Sejmu i Senatu. § 4. Król może sam stanowić o biciu monety. § 5. Z całej wioski co dwa lata może wyjechać jeden chłop, chyba, że jego pan postanowi inaczej. Edykt podpisali (-)Król Polski i Wielki Książę Litewski; Senior Prus, Kurlandii i Rosji Władysław III Waza (-) Marszałek Wielki Koronny Aleksander Sołtanowicz (-) Marszałek Dworu Konstanty Czartoryski (-) Kanclerz Józef Lubomirski (-) Podskarbi Jan Korecki

Handel

Najważniejszym portem Rzeczypospolitej był Gdańsk. Nowy król Zygmunt IV zaczął wydawać dużo pieniędzy na rozwój tamtejszego portu. Wydał także burmistrzowi Gdańska przywilej wydawania listów kaperskich.
Podporządkowanie Moskwy Rzeczypospolitej po dwóch wyprawach rosyjskich zaowocowało otwarciem rynków wschodnich dla polsko-litewskich kupców. Traktat Moskiewski gwarantował im ogromną swobodę i przywileje w państwie Wielkoruskim. Potajemnie zmuszono również Rosjan do zerwania jakichkolwiek stosunków handlowych z Zachodem (przede wszystkim Anglią) wykluczających Rzeczpospolitą, która od tej pory kontrolowała ogromny przepływ towarów europejskich do Rosji. Pogorszyło to nieco dyplomatyczne stosunki Polski z zagranicą, ostro protestował w Warszawie delegat angielski, jednak korzyści płynące z pośrednictwa handlowego rekompensowały wszelkie straty moralne.




Sprawa Krymu



Fragment rozmowy króla z marszałkiem Sołtanowiczem:
Król: Gdzie Twoim zdaniem powinniśmy uderzyć?
Marszałek: Moim zdaniem –pochyla się nad mapą - mądrym wyjściem byłby atak na Krym. Imperium Osmańskie zostało mocno osłabione w trakcie ostatnich wojen, a Krym zapewniłby nam porty na morzu czarnym. Atak moglibyśmy poprzedzić wydaniem listów kaperskich piratom, którzy zaatakowaliby ich flotę i zablokowali porty.
Król: Racja. Już wkrótce obrady Sejmu i Senatu. Przedstawię im tę propozycję.
Marszałek: Tak. Sądzę, że się zgodzą… w końcu szlachcice mogą zdobyć pokaźne łupy wojenne…. He He He…

W listopadzie 1645 r. kilkunastu piratów otrzymało polskie listy kaperskie.
W styczniu 1646 r. Polska rozpoczęła przygotowania do wojny. Wiele rodów szlacheckich wystawiło część własnych armii. Ponadto chęć wzięcia udziału w wojnie wyraziło niezwykle wielu Kozaków. Ściągnięto także zawodową piechotę, kawalerię i artylerię. W Warszawie protestował przeciwko temu poseł turecki Ibrahim ibn-Mustafa.



Polskie wojska na granicy z Turcją

1 czerwca 1646 r. Rzeczpospolita wypowiedziała wojnę Imperium Osmańskiemu. Oto skład wszystkich armii Polskich na granicy z Turcją:

Armia Krakowska; dowódca: Potocki; stacjonuje: Małopolska; skład Armii: Piechota – 20 000, kawaleria – 5 500; artyleria – 10

Guenthers Band; dowódca: Narewski; stacjonuje: Galicja; skład Armii: Piechota – 7 000, kawaleria – 2500; artyleria – 0

Armia Rzymska; dowódca: Wołłowicz; stacjonuje: Podole; skład Armii: Piechota – 14 000, kawaleria – 4000; artyleria – 15

Regiment Lubecki; dowódca: Michalski; stacjonuje: Ukraina; skład Armii: Piechota – 7 000, kawaleria – 1500; artyleria – 5

Pierwsza Armia Polska; dowódca: król Władysław IV; stacjonuje: Krzemieńczuk; skład Armii: Piechota – 17 823, kawaleria – 3266; artyleria – 25

Regiment Holenderski; dowódca: Potocki; stacjonuje: Donieck; skład Armii: Piechota – 9 875, kawaleria – 3 483; artyleria - 25


Front z 15 stycznia 1647


Front z 24 maja 1647

29 maja 1648 r. zmarł król Władysław IV. Jego następcą został Jan Kazimierz.



4 marca 1649 r. Polska podpisała pokój Warnieński. Oto jego treść.

Cytat:

Traktat pokoju między Rzecząpospolitą Obojga Narodów a Imperium Osmańskim Imperium Osmańskie z jednej a Korona Polska i Wielkie Księstwo Litewskie z drugiej strony, powodowane pragnieniem położenia kresu wynikłej między nimi wojnie i dążąc do zawarcia ostatecznego, trwałego, honorowego i na wzajemnym porozumieniu opartego pokoju, postanowiły wszcząć rokowania pokojowe i w tym celu wyznaczyły w charakterze swoich pełnomocników: Ze strony polsko-litewskiej: Rex Poloniae et Grande Dux Lituaniae Jan Kasimirus Ze strony rosyjskiej: Sułtan Turecki Mehmed IV Artykuł I (O Pokoju) §1. Obie Układające się Strony oświadczają, że stan wojny pomiędzy nimi ustaje. §2. Obie Strony na przyszłość wyrzekają się wojny między sobą. Artykuł II (O Granicach) §1. Dotychczasowe granice między Koroną Polski, Wlk. Księstwem Litwy a Imperium Osmańskim Obie Strony uznają za wieczyście trwałe i niezmienne. §2. Turcja zrzeka się na rzecz Rzeczypospolitej następujących ziem: Karpackiej, Ruskiej, Węgierskiej, Siedmiogrodzkiej, Krymskiej i Jedysańskiej. §3. Imperium Osmańskie wyrzeka się swoich roszczeń do wszystkich obecnie prawnie należących do Rzeczypospolitej ziem i nie będzie zabiegać o ich zwrot. §3. Władze Obu Stron gwarantują dotychczasowe granice obu państw. §4. Kupcom obu krajów gwarantuje się bezpieczne i swobodne przekraczanie granicy i pobyt na terenie danego państwa. Artykuł III Traktat niniejszy staje się prawomocny wraz z chwilą jego podpisania. Na dowód czego pełnomocnicy obu układających się stron własnoręcznie podpisali traktat niniejszy i opatrzyli go swymi pieczęciami. Sporządzono i podpisano w Warnie dnia czwartego maja tysiąc sześćset czterdziestego dziewiątego roku.

Granice Rzeczypospolitej po pokoju Warnieńskim

Ludność Rzeczypospolitej Obojga Narodów po pokoju Warnieńskim

Populacja kraju: 8,440,000
Przyrost naturalny: ok. 4,9% rocznie
-Polacy: 45,9%
-Litwini: 12,4%
-Rusini: 12.1%
-Rosjanie: 8.2%
-Węgrzy: 5 %
-Żydzi: 8%
-Niemcy: 3.2%
-Łotysze: 3.2%
-Turcy: 2 %

[Daniel Wiński]

Niesamowite !

Super grafika, gratuluję.

[Guedes de Lima]

Very fajne. Bardzo good.

[A5027]

Ciekawe...

[Jan D-P]

to się nazywa talent :)

[Aaron Niguez]

witam, co.

[AdeX]

Jeśli też grasz w Europę Universalis, to Ciebie baaardzo lubię