Rzeczpospolita Sclavińska

[Wieniawa]

Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców



Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (skr. "Królestwo SHS"; serb.-chorw. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca) – państwo europejskie powstałe 1 grudnia 1918 po zakończeniu I wojny światowej i po rozpadzie Austro-Węgier. W 1929 przemianowane na Jugosławię.

W skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców weszły niepodległe dotychczas Królestwo Serbii i Królestwo Czarnogóry oraz należące do Austro-Węgier Bośnia i Hercegowina, austriackie Królestwo Dalmacji, Księstwo Krainy, południowa Styria, węgierskie Królestwo Chorwacji-Slawonii i południowe skrawki Królestwa Węgier (Prekmurje, Medimurje, południowa Baranja, Baczka i zachodni Banat). Dalmacja, Chorwacja-Slawonia, Bośnia, Hercegowina i tereny zamieszkane przez Słoweńców tworzyły wcześniej efemeryczne Państwo Słoweńców, Chorwatów i Serbów (28 października – 1 grudnia 1918).

Stolicą Królestwa SHS został Belgrad – wcześniej stolica Królestwa Serbii.

Powstanie Królestwa SHS było efektem dążenia południowych Słowian – Słoweńców, Chorwatów i Serbów do zjednoczenia w jednym państwie. W 1915 zwolennicy zjednoczenia utworzyli Komitet Jugosłowiański (Jugoslovenski odbor) z siedzibą w Londynie. Przewodniczącym komitetu został polityk chorwacki Ante Trumbić (1864–1938). Działacze Komitetu (poddani Austrii), poza zwalczaniem propagandy austriackiej, podjęli rokowania z rządem serbskim o utworzenie zjednoczonej Jugosławii.

W 1917 Ante Trumbić i premier Serbii Nikola Pašić (1845–1926), podpisali na wyspie Korfu deklarację o zjednoczeniu Słowian południowych w niezależnym królestwie pod panowaniem dynastii Karadziordziewiciów.

Pod koniec I wojny światowej, w październiku 1918, powstała w Zagrzebiu Rada Narodowa Słoweńców, Chorwatów i Serbów, której zadaniem było reprezentowanie Słowian południowych z Austro-Węgier. Po proklamowaniu 31 października 1918 Państwa Słoweńców, Chorwatów i Serbów. Komitet Jugosłowiański stał się jego reprezentacją w Paryżu.

W listopadzie 1918 deklaracje o zjednoczeniu z Serbią złożyły Wojwodina i Czarnogóra (nie wszyscy mieszkańcy Czarnogóry zaakceptowali ten fakt; w 1919 wybuchło powstanie niepodległościowe, stłumione ostatecznie w 1924), a zagrzebska Rada Narodowa uchwaliła zjednoczenie ziem Słowian południowych w jedno państwo.

1 grudnia 1918 proklamowano zjednoczone Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (SHS) pod berłem regenta Serbii – Aleksandra I Karadziordziewicia. Komitet Jugosłowiański zaprzestał działalności.

W latach 1918–1919, po klęsce Austrii w I wojnie światowej, prowadzone są bezskuteczne wysiłki opanowania Karyntii przez Królestwo SHS. W 1919 Słowenia otrzymała niewielką część Karyntii. Południowy, również niewielki skrawek, uzyskały Włochy, pozostała część na mocy plebiscytu w 1920, wcielona została do Austrii. W 1919 Rijeka została przyznana Królestwu SHS.

W 1920 na mocy Traktatu w Rapallo między Królestwem SHS a Włochami uregulowano częściowo spory terytorialne. Włochy zrzekły się pretensji do Dalmacji, otrzymując prawie całą Istrię z Triestem, pas wybrzeża łączący Włochy z Fiume, miasto Zara (Zadar) i kilka wysp u wybrzeża Dalmacji. Oba państwa zobowiązały się przeciwdziałać restauracji Habsburgów na Węgrzech i w Austrii. Rijeka uznana została wolnym miastem (od 1924 należy do Włoch).

W latach 1920-1921 Królestwo SHS utworzyło wraz z Czechosłowacją i Rumunią Małą Ententę w celu wspólnego przeciwstawiania się terytorialnym roszczeniom Węgier. Ten system wzajemnych sojuszy trwał aż do 1938.

W 1921 nastąpiła koronacja Aleksandera I Karadziordziewica na króla Królestwa SHS. W tym samym roku parlament (Skupsztina) nowego państwa uchwalił demokratyczną konstytucję. Życie polityczne w Królestwie SHS od początku zdominował konflikt między dążącymi do dominacji Serbami a Chorwatami i Macedończykami. Centralistyczny system rządów w nowym państwie, zwłaszcza podział administracyjny likwidujący historyczny obszar Chorwacji, wzbudził niezadowolenie w społeczeństwie chorwackim.

W 1928 poseł z Czarnogóry zastrzelił w Skupsztinie trzech przywódców Chorwackiej Partii Chłopskiej. W zaistniałej po zamachu sytuacji, groźnej dla istnienia państwa, Aleksander I zawiesił w 1929 konstytucję i zdecydował się na rządy osobiste. Zmieniono wówczas nazwę kraju na Królestwo Jugosławii.

Królestwo Jugosławii



Okres międzywojenny

1928 r. - poseł z Czarnogóry zastrzelił w Skupsztinie trzech przywódców Chorwackiej Partii Chłopskiej.

1929 r. - w zaistniałej po zamachu sytuacji, groźnej dla istnienia państwa, Aleksander I zawiesił konstytucję i zdecydował się na rządy osobiste. Zmieniono wówczas nazwę kraju na Królestwo Jugosławii i dokonano podziału kraju na okręgi (zwane: banowiny) znosząc historyczne ukształtowanie krain, z których powstało Królestwo SHS.

1931 r. - król Aleksander I nadał Jugosławii nową konstytucję, wzmacniającą władzę monarchy, ograniczającą prawa i wolności obywatelskie oraz samą demokrację.

1934 r. - Aleksander I zginął w zamachu zorganizowanym przez terrorystów chorwackich i macedońskich. W imieniu następcy tronu, Piotra II Karadziordziewicia, władzę przejęła Rada Regencyjna z uwagi na jego małoletność.

II wojna światowa

6 kwietnia 1941 r. – atak III Rzeszy na Jugosławię. Po dwunastu dniach walk państwo jugosłowiańskie upada, a jego ziemie zostają rozdzielone pomiędzy Niemcy i państwa sojusznicze: Włochy, Węgry i Bułgarię. Z okupantami współpracę podjął ruch ustaszów w celu dokonania secesji Chorwacji od państwa jugosłowiańskiego.

Ważniejsze daty kwietniowe:

* 10 kwietnia - ogłoszenie niepodległości przez Chorwację
* 12 kwietnia - kapitulacja stolicy Jugosławii - Belgradu.
* 13 kwietnia - przystąpienie Węgier do wojny przeciwko Jugosławii.
* 15 kwietnia - Chorwacja przystępując do paktu trzech staje się sojusznikiem III Rzeszy.
* 17 kwietnia - ogłoszenie kapitulacji Jugosławii.
* 1 maja - podział okupowanej Słowenii między Niemcy i Włochy.

1941 – 1945 r. - państwo jugosłowiańskie przestaje istnieć. Część terytorium okupanci włączyli do swoich państw, a z pozostałej części powstały:

* pod protektoratem niemieckim utworzono Niezależne Państwo Chorwackie, a w okrojonej Serbii Niemcy powołali marionetkowy rząd Milana Nedicia.
* Macedonię włączono do Bułgarii,
* Dalmację, Słowenię i Królestwo Czarnogóry oddano pod rządy Włochom.

Walkę przeciwko okupantom podjęli serbscy partyzanci – czetnicy pod dowództwem Dragoljuba Mihailovicia, wierni królowi i rządowi na emigracji oraz komunistyczni partyzanci Josipa Broz Tito. Wojna wyzwoleńcza w Jugosławii stała się wkrótce wojną domową, gdyż po stronie Niemców walczyli chorwaccy ustasze i oddziały gen. Nedicia, a czetnicy i komuniści zwalczali się nawzajem. Pomoc aliantów zostaje skierowana do oddziałów komunistycznych.

maj 1945 r. – koniec II wojny światowej. Do przejęcia władzy w Jugosławii przygotowują się komuniści Josipa Broz – Tito. Komuniści zaczynają rządy od eliminacji ustaszy i czetników.

listopad 1945 r. - opanowany przez komunistów parlament ustanowił w Jugosławii republikę, pozbawiając Karadziordziewiciów tronu. Utworzono - Socjalistyczną Federalną Republikę Jugosławii złożoną z sześciu republik:

* Serbii ze stolicą w Belgradzie - w skład której wchodziły autonomiczny region Wojwodina oraz mający podobny status okręg Kosowo,
* Chorwacji ze stolicą w Zagrzebiu,
* Macedonii ze stolicą w Skopje,
* Bośni i Hercegowiny ze stolicą w Sarajewie,
* Słowenii ze stolicą w Lublanie,
* Czarnogóry ze stolicą w Podgoricy.

styczeń 1946 r. – parlament (Skupstina) uchwalił konstytucję, która usankcjonowała zniesienie monarchii i przeprowadzoną już wcześniej nacjonalizację przemysłu.

Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii



Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii (maced. Социјалистичка федеративна република Југославија, serb.-chor. Socijalistička federativna republika Jugoslavija, Социјалистичка федеративна република Југославија, słow. Socialistična federativna republika Jugoslavija) – państwo socjalistyczne na Płw. Bałkańskim, istniejące w latach 1945–1991.

Formalnie państwo to zostało proklamowane w 1943 r. jako Demokratyczna Federacyjna Jugosławia. W 1946 r. nazwę oficjalną zmieniono na Federacyjna Ludowa Republika Jugosławii, a w 1963 r. - na Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii. Potocznie była przez mieszkańców niekiedy nazywana "drugą Jugosławią" (dla odróżnienia od "pierwszej", czyli Królestwa Jugosławii) lub - z odcieniem pejoratywnym - "drugą Jugą".

Federalna Republika Jugosławii




Znalezione na: http://www.dookolaswiata..../jugoslawia.htm

Klęska i rozpad Austro-Węgier umożliwiły utworzenie w 1918 Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, obejmującego prócz Serbii Czarnogórę, Słowenię, Chorwację i Bośnię i Hercegowinę. Król Serbów Aleksander I zmienił nazwę kraju na Jugosławia, napotkało to opór wśród Chorwatów i Macedończyków. W 1941 Jugosławię opanowali Niemcy i Włosi, rząd i król emigrowali do Londynu. W 1963 zmieniono nazwę państwa na Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii. W 1991 do rozpadu państwa. 15 stycznia 1992, z chwilą oficjalnego uznania niepodległości Chorwacji i Słowenii przez państwa Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii przestała istnieć. 27 kwietnia Serbia wraz z Czarnogórą ogłosiły powstanie nowej Federalnej Republiki Jugosławii. W maju 1992 Rada Bezpieczeństwa ONZ nałożyła na Jugosławię embargo handlowe, sankcje gospodarcze i kulturalne, które miały zmusić Belgrad do wstrzymania pomocy udzielanej bośniackim Serbom. 21 listopada 1995 przywódcy stron konfliktu bośniackiego, po 3 tygodniach intensywnych negocjacji w Dayton (USA), rozpoczęli rozmowy w sprawie warunków przyszłego układu pokojowego. 22 listopada, w związku z rozpoczęciem rozmów w Dayton, ONZ zawiesiło sankcji wobec Jugosławii. Jesienią 1998 wojska serbskie rozpoczęły pacyfikację Kosowa zamieszkanego w większości przez ludność albańską. 6 II 1999 w podparyskim Rambouillet rozpoczęły się negocjacje pokojowe pomiędzy Serbami i Albańczykami. Rozmowy zakończyły się fiaskiem, plan pokojowy podpisała jedynie delegacja albańska. 24 III 1999 siły NATO rozpoczęły naloty na Jugosławię w celu powstrzymania pacyfikacji albańskich wiosek w Kosowie i przyjęcia przez stronę serbską planu pokojowego dla Kosowa. 124 września 2000 w Jugosławii odbyły się wybory prezydenckie. Opozycja ogłosiła, że rząd sfałszował wyniki i wezwała do strajku generalnego. Wspólnota międzynarodowa poparła opozycję. Pr6 paździrnika w wyniku gwałtownych protestów w całym kraju oraz przejścia wojska i policji na stronę opozycji S. Milošević uznał swoją porażkę. Vojislav Kosztunica został zaprzysiężony na prezydenta Jugosławii 7 października 2000.

1. Status: niepodległe państwo, członek ONZ (Organizacja Narodów Zjednoczonych)

2. Ustrój polityczny: republika

3. Położenie: Europa Południowo-Wschodnia, nad Adriatykiem, pomiędzy Albanią a Bośnią i Hercegowiną

4. Sąsiedzi: Albania 287 km; Bośnia i Hercegowina 527 km; 215 km z Czarnogórą); Bułgaria 318 km (z Serbią); Chorwacja (odcinek północny) 241 km (z Serbią); Chorwacja (odcinek południowy) 25 km (z Czarnogórą); Macedonia 221 km (z Serbią); Rumunia 476 km (z Serbią); Węgry 151 km (z Serbią); granica wewnętrzna pomiędzy Serbią i Czarnogórą 211 km

5. Klimat: na północy umiarkowany kontynentalny (chłodne zimy, gorące, wilgotne lata); w części środkowej śródziemnomorski kontynentalny; na południu na wybrzeżu łagodny śródziemnomorski, w głębi lądu suche lata i jesienie, stosunkowo chłodne zimy

6. Ukształtowanie terenu: bardzo zróżnicowany; na północy żyzne niziny; na wschodzie wapienne pasma i kotliny; na południowym wschodzie góry i pogórza; wybrzeże wyjątkowo wysokie, brak wysp przybrzeżnych

7. Powierzchnia: 102,350 km2

8. Stolica: Belgrad, 1.4 tys. mieszkańców (1994)

9. Podział administracyjny: 2 republiki (republike, l. poj. - republika); and 2 okręgi autonomiczne* (autonomne pokrajine, l. poj. - autonomna pokrajina); Crna Gora (Czarna Góra), Kosovo*, Srbia (Serbia), Vojvodina*

10. Ludność: 10,677,290 mieszkańców (2001)

11. Języki: serbski 95%, albański 5%

12. Religie: prawosławni 65%, muzułmanie 19%, katolicy 4%, protestanci 1%, inni 11%

13. Waluta: 1 nowy dinar jugosłowiański (YD) = 100 para; w Kosowie i Czarnogórze także euro

14. Pismo: bd

(...)


20. Rekomendowane biura podróży w Polsce:

* Czekamy na Wasze rekomendacje!

21. Rekomendowane biura podróży w Jugosławii:

* Czekamy na Wasze rekomendacje!

22. Linie lotnicze:

Nie obejdze się bez przesiadki, gdyż Polska nie ma bezpośrednich połączeń lotniczych z Jugosławią. Najszybsze są połączenia przez Wiedeń, Monachium, Zurych lub Budapeszt.

* JAT Yugoslav Airlines (JU) - www.jat.com (narodowe line lotnicze)
* Macedonia Airways - www.avioimpex.com.mk

* Air France (AF) - www.airfrance.pl
* Alitalia (AZ) - www.alitalia.it
* LOT Polish Airlines (LO) - www.lot.pl
* Lufthansa (LH) - www.lufthansa.pl
* Czekamy na Wasze rekomendacje!

23. Inne środki transportu (pociąg, autobus, statek itp.)

Z Polski do Jugosławii najszybciej jeździ się przez Węgry. Z Warszawy codziennie kursują pociągi do Budapesztu, gdzie trzeba się przesiąść na jeden z trzech bezpośrednich pociągów do Belgradu. Cała podróż zajmuje około 22 godzin.

* Polskie Koleje Państwowe PKP - www.pkp.pl
* Informacja o cenach biletów kolejoeych- (022) 823-33-43
* Informacja o połączeniach (kasy PKP) - (022) 825-60-33

Czekamy na Wasze rekomendacje!

24. Placówki dypolmatyczne Jugosławii w Polsce:

* Ambasada Federalnej Republiki Jugosławii
Al. Ujazdowskie 23/25
00-540 Warszawa
tel. (022) 628-51-61, 625-60-41, 625-60-52; fax 629-71-73
e-mail: [email protected]
Wydział Konsularny
tel. (022) 628-51-61