Wandea Ludu

Bo Steinberg nadepnął był mi na odcisk...

Helmut Walterycz, 29 stycznia 2008

Pewien wirtualny uczeń, zdolna bestia, za końcowych rządów Buzka napisał pracę nt. dowcipów politycznych. Miał 12 lat i wygrał III nagrodę w konkursie dla gimnazjów. Miał również w dupie i wideo musiała mu przywieźć ważna dupa z kuratorium i dowiedzieć się, że dostał poprawne na koniec szkoły. Amen. Przedruk poniżej.

Drogi do niepodległości Polski w XX wieku.
Rola dowcipu politycznego w walce z komunizmem.

Motto: Nieznośnie jest żyć w kraju, w którym nie ma poczucia humoru,
ale jeszcze nieznośniej żyć tam, gdzie poczucie humoru jest do
życia konieczne.
Bertold Brecht.

W latach 1944 ÷ 1990 istniał w Polsce Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk czyli CENZURA. Kontrolowała ona wydawnictwa, widowiska i inne formy literacko-artystyczne ogólnie dostępne. CENZURA istniała od lata 1945 bez żadnej podstawy prawnej, pierwotnie jako część Ministerstwa Bezp. Publicznego, a potem Urzędu Rady Ministrów. Dekret o CENZURZE najpierw ogłoszono w Dzienniku Ustaw, a potem przegłosowano we wrześniu 1946 na posiedzeniu Krajowej Rady Narodowej. Reakcję społeczną na nowy twór władzy doskonale charakteryzuje poniższy dowcip.

Nauczyciel pyta ucznia:
Jaką mamy teraz Polskę?
Ludową.
Jeszcze jaką?
Demokratyczną.
I jeszcze jaką?
Socjalistyczną.
A przed wojna jaka była?
Niepodległa!

CENZURA nie dopuszczała do publikacji żadnej z form twórczości szydzącej z władzy, ponieważ totalitarna władza najbardziej boi się ośmieszenia. Jednak w obiegu było dużo drwiących z niej dowcipów politycznych. Stanowiły one formę oporu, protestu przeciwko władzy, ustrojowi, zafałszowaniu historii w tym okresie. Ci, których przyłapano na opowiadaniu dowcipów politycznych byli skazywani na więzienie. Rozwijało się donosicielstwo, które znalazło odbicie w dość znanych kawałach.

- Za co siedzisz?
Za opieszałość!
Jak to za opieszałość?
A, przyszedł raz do mnie Nowak i opowiadał dowcipy polityczne...
Ty pewnie dołożyłeś kilka!
Skądże, ani słowem się nie odezwałem! Ale jak Nowak poszedł, to zacząłem się zastanawiać - czy to prowokacja, czy nie. Myślałem nawet, czy nie pójść na UB. Jak już się w końcu zdecydowałem, to Nowak właśnie stamtąd wychodził.
Oto inny przykład:

Kto zbudował kanał Wołga-Don?
Ci, którzy opowiadali dowcipy polityczne!
A kto zbudował kanał Białomorski?
Ci, którzy ich słuchali!

Dowcip zmieniał się głównie po zmianie władzy, zmieniał się wtedy cel dowcipu. A wszystko zaczęło się od.....

W 1944 roku na ziemie polskie wkroczyły wojska radzieckie. Władzę objął przybyły z Moskwy Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego – PKWN. Wydał on Manifest, który mówił o potrzebie walki zbrojnej, o kształcie granic. Polaków werbowano do Wojska Polskiego, opornych wywożono na wschód. Z powodu przebiegania frontu przez ziemie polskie i budowy aparatu terroru na terenie Polski lubelskiej opór był bierny.

Pesymiści twierdzą, że wszystkich wywiozą na Syberię. Skrajni pesymiści dodają: nie wywiozą, lecz sami będziemy musieli iść tam na piechotę.

Po wejściu do Polski w 1944 Rosjanie werbują Polaków do Armii Czerwonej, twierdząc że Polacy powinni u ich boku walczyć ze wspólnym wrogiem. Jeden z werbowanych zwraca się do radzieckiego oficera:
Widział kiedyś pan jak dwa psy walczą o kość?
Widziałem.
A czy kość brała czynny udział w tej bójce?

Mimo powstania Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, w którym główne resorty objęli komuniści, sytuacja w kraju nie poprawiła się. Gen. Okulicki rozwiązał Armię Krajową, powstała nowa organizacja >Wolność i Niezawisłość< „WIN”. Urząd Bezpieczeństwa zwany „bezpieką” – czyli milicją polityczną, likwidował polskie podziemie. Nasilał się terror. Oficerami byli zwykle ludzie bez wykształcenia, podporządkowani i posłuszni władzy. W społeczeństwie kształtował się obraz milicjanta - bezmózgowca z nizin społecznych. Potwierdzają to opowiadane powszechnie żarty.

Do UB zgłasza się chłop i koniecznie chce widzieć się z komendantem. Zastępca komendanta tłumaczy chłopu:
Komendanta nie ma. Ja jestem jego zastępcą, więc możecie mnie powiedzieć o co chodzi, co chcecie od komendanta?
Ano, ukradli mi krowę. Znalazła ją milicja, ale nie chce oddać bez dowodu że ona jest moja. No to pomyślałem, że może pan komendant zaświadczy że to moja krowa, bo on ją dobrze zna.
Komendant zna waszą krowę?! Skąd?
Przecie przez dwa lata pasł ją u mnie!.

Do województwa przyjechał chłop ze skargą na powiatowych towarzyszy: u nas w powiatowym komitecie PPR trwa walka klas – między tymi, którzy mają trzy klasy, a tymi, którzy mają cztery.

Do 1948 roku ogłoszono trzy amnestie dla żołnierzy Polski Podziemnej. Do tego czasu istniały: komunistyczna Polska Partia Robotnicza, Polska Partia Socjalistyczna, Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne posłuszne PPR. Opozycyjne Polskie Stronnictwo Ludowe (Mikołajczyka) i Stronnictwo Pracy były szykanowane przez UB i propagandę, chociaż miały poparcie społeczeństwa.

- Co zostanie ze słowa POLSKA po skasowaniu PSL i AK
– „O”

Przyjaźń polsko-radziecka polega na tym, że my ich kochamy za – wzięcie, a oni nas kochają za – żarcie.

W 1948 zjednoczyły się PPR i PPS tworząc Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą. PSL opanowane przez komunistów połączyło się z SL i powstało Zjednoczone Stronnictwo Ludowe. SP zostało rozwiązane. Napuszonej władzy nie akceptował naród, nie ustając w pseudouczonych wywodach, takich, jak ten:

Przed rokiem 1948 w Polsce istniały:
PPR - Polska Partia Rządząca,
PPS – Polska Partia Słuchająca,
PSL – Polskie Stronnictwo Leżące,
SD – Stronnictwo Drżące,
Po zjednoczeniu PPR i PPS powstała PZPR – Partia Zawsze Posłuszna Rosji

W wolnej Polsce lider KPN Leszek Moczulski rozszyfrował skrót PZPR jako Płatni Zdrajcy Pachołki Rosji.

W 1952 roku uchwalono opartą na wzorach radzieckich Konstytucję i wprowadzono nazwę Polska Rzeczpospolita Ludowa. Propaganda wychwalała Konstytucję jako „Wielką Kartę Osiągnięć Narodu”. Tymczasem w społeczeństwie rodził się sprzeciw, który wyrażono między innymi takim dowcipem:

Czym się różni konstytucja polska od amerykańskiej?
Właściwie niczym, obie gwarantują wolność wypowiedzi, tyle że polska nie gwarantuje wolności po wypowiedzi.

W 1953 roku zmarł Stalin. Władza i propaganda twierdziły, że „cała postępowa ludzkość z największym bólem przyjęła tragiczną wiadomość o zgonie największego Człowieka naszych czasów”. Reakcja społeczeństwa była raczej ... radosna.

Czy to prawda że na wieść o śmierci Stalina dwóch robotników z waszej budowy skoczyło z trzeciego piętra?
Tak. Jeden skoczył po wódkę, drugi po zagrychę!

Powoli w ZSRR i jego krajach - satelitach, następowała odwilż. W 1956 zastrajkowali robotnicy w Poznaniu. W trakcie zajść UB zamordowało 13-letniego ucznia, Romka Strzałkowskiego. Sympatia społeczeństwa była po stronie robotników nazywanych przez propagandę „właścicielami fabryk”. Głosiła ona także, że strajk wywołali agenci amerykańscy. W związku z tym pojawiły się m.in. takie dowcipy:

Kiedy po raz pierwszy był strajk właścicieli fabryk?
W czerwcu 1956 w Poznaniu.

Polska jest jak rzodkiewka: na zewnątrz czerwona,
a w środku biała.

Kiedy wiosną 1956 roku zmarł Bierut, na VII plenum KC PZPR wybrano I sekretarzem partii Władysława Gomułkę. Choć najpierw popierała go większość społeczeństwa, rychło okazało się, że zawiódł ich nadzieje i oczekiwania. Stał się więc przedmiotem kpin.

Sytuacja polityczna w Polsce po wielkim przewrocie:
Kto rządzi w Polsce po październiku?
Stara spółka plus Gomułka.

- żartowano z nowego przywódcy.
.
Komunizm to taki ustrój , w którym wszyscy razem są ZA, ale każdy pojedynczo jest PRZECIW.

Pod koniec 1967 roku w warszawskim Teatrze Narodowym wystawiono „Dziady” Adama Mickiewicza. Ze względu na antyradziecką wymowę w marcu 1968 roku sztukę zdjęto z afisza. Przeciwko temu silnie protestowali studenci. Milicja pacyfikowała demonstracje. Opinia społeczna była jednoznacznie po stronie studentów, a zaistniałą sytuację wykorzystała też do wytknięcia władzy jej ignorancji w dziedzinie kultury.

Wydarzenia marcowe w Polsce poprzedziło zdjęcie z afisza Mickiewiczowskich „Dziadów”. Gdy doszło już do rozruchów, Gomułka wezwał do siebie szefa bezpieki Moczara i z pretensjami zwraca się do niego:
Towarzyszu, przecież tego bałaganu można było uniknąć. gdybyście wezwali tego Mickiewicza i pogadali z nim. Mógł przecież coś tam skreślić, trochę dopisać i by było po linii partii...
W tym czasie w Czechosłowacji trwa „praska wiosna”. Latem w 1968 roku wojska Układu Warszawskiego interweniowały w Czechosłowacji. Uczyniły to również polskie jednostki, mimo społecznego poparcia reform „praskiej wiosny”. Popularny był wtedy kawał:

Czterech pancernych i psa wysłano do Czechosłowacji z wojskami Układu Warszawskiego. Pancerni przeszli granicę, natomiast pies nie chciał iść dalej. Nie pomagały żadne sposoby.
Czego ode mnie chcecie. Jestem psem , nie świnią - odpowiedział zdumionym pancernym.

Dowcip ten jednoznacznie ukazuje odczucia tzw. przeciętnego Polaka.



W grudniu 1970 roku ogłoszono podwyżkę cen. Na Wybrzeżu wybuchały protesty, demonstracje. Milicja katowała aresztowanych demonstrantów, padły ofiary śmiertelne. Zginęło wtedy ok. 70 osób. Te wydarzenia były tak tragiczne, że społeczeństwo nie miało odwagi z nich żartować. Podobnie jak w 1976 i 1980 powstawały wiersze i piosenki o bohaterach tych dni.

Po wydarzeniach grudniowych I sekretarzem KC PZPR został Edward Gierek. Rząd propagował kontakt Partii z ludem robotniczym., stworzono pozory bezpośredniości. Podwyżki odwołano. Winą obciążono ekipę Gomułki. Jednak społeczeństwo sceptycznie podchodziło do nowego rządu

Za co Polacy lubią Gierka?
Bo przyłączył Polskę do Śląska, z nie do ZSRR.

Czym różni się Gierek od Gomułki?
Niczym, tylko Gierek jeszcze o tym nie wie.

I słusznie. Gospodarka obciążona kredytami i kosztami licznych inwestycji nie wytrzymała. W 1976 roku znowu ogłoszono podwyżki cen. Tym razem strajki trwały w Radomiu, Ursusie, Płocku. Znowu milicja katowała aresztowanych, jak w 1970. Rząd natomiast przedstawił te wydarzenia jako przerwanie „konsultacji” z robotnikami przez elementy chuligańskie. W rządzie nie nastąpiły zmiany. W społeczeństwie narastał protest. Wybranie krakowskiego biskupa Karola Wojtyły na papieża i jego pielgrzymka, już jako Jana Pawła II, do Polski w 1979 utrwaliły wolę walki. W narodzie rósł entuzjazm , a jednocześnie rodził się bunt. Dawano temu wyraz opowiadając sobie takie oto żarty

Milicjanci pobili studenta, który na ulicy rozrzucał ulotki. Po jakimś czasie zauważyli, że kartki były puste.
Dlaczego pan rozrzucał puste kartki? - pytają.
Ludzie i tak wiedzą, co ma być na nich napisane!

Znasz autorów najmodniejszego tanga polskiego?
Słowa napisał Piotr Jaroszewicz, muzykę Edward Gierek, aranżował Leonid Breżniew, a śpiewa i tańczy zespół WARCHOŁY.

W 1980 roku powtórzyła się sytuacja z 1970. Podwyżka cen, strajki. Robotnicy nie wyszli jednak tym razem na ulice. Władzę sprawował Stanisław Kania, Edwarda Gierka i jego ekipę oskarżono o wypaczenia i obarczono odpowiedzialnością za strajki. Protestujące załogi utworzyły Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w Gdańsku i Szczecinie. Władze pozornie przyjęły postulaty strajkujących, ale pod naciskiem Kremla przygotowały stan wojenny. Codzienność komentowały górnolotnie, chcąc tym samym odwrócić uwagę narodu od spraw ważnych. Ale Polacy nie dali się zwieść!

Syn pyta ojca: Tato , ostatnio tyle mówi się o jakichś postulatach. Wszyscy wokoło używają tego słowa. Co ono właściwie znaczy?
Widzisz synku, to są żądania klasy robotniczej, które zostaną spełnione po stu latach.


- Liczba mnoga od wyrazu „człowiek” - kolejka!

Co to jest „kolejka”? - socjalistyczne podejście
do sklepów !

Wkrótce utworzono Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „SOLIDARNOŚĆ”. Naród angażował się w działalność „Solidarności”, a dowcip polityczny zamierał. W PZPR coraz większą władzę zdobywał gen. Jaruzelski.

Aktualna sytuacja polityczna w Polsce:
za Wałęsą stoi „SOLIDARNOŚĆ”
za „SOLIDARNOŚCIĄ” stoi naród,
za narodem stoi kościół,
za kościołem stoi papież,
za papieżem stoi Bóg,
za Bugiem stoją Rosjanie !


Sytuacja diametralnie zmieniła się po wprowadzeniu 13 XII 1981 stanu wojennego. Powstała Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON). Rosła bariera strachu. Wojsko brutalnie tłumiło demonstracje i strajki. Nowa, potężna fala dowcipu politycznego ogarnęła kraj.

Rosjanin rozmawia z partyjnym towarzyszem z Polski:
Nasze wojska nie musiały interweniować w Polsce, jak w 1968 w Czechosłowacji.
Tak, masz rację, ale dlaczego tak było ?
Bo wiedzieliśmy, że potraficie to załatwić własną okupacją!

- Dlaczego rząd Jaruzelskiego strzela do robotników ?
Bo głównym celem rządu socjalistycznego jest zawsze robotnik!

Sąd wojskowy skazał obywatela na 4 lata, 4 miesiące i 4 dni więzienia:
4 dni za to że patrzał na gen. Jaruzelskiego,
4 miesiące za to, że patrzał przez lunetę,
4 lata za to, że luneta była zamocowana do lufy karabinu !

W grudniu 1982 roku zawieszono stan wojenny i złagodzono niektóre jego restrykcje, a w 1983 zupełnie go zniesiono. W stanie wojennym ZOMO – gumowe ramię partii, jak pogardliwie określano tę formację wsławiło się brutalnością i głupotą. Nic dziwnego, że żartów na ich temat było sporo.

Tato, co znaczy ten skrót – MO ? - Mogą obić !
A ORMO ? - Oni również mogą obić !
A ZOMO ? - Zwłaszcza oni mogą obić !


Jak rozbić gruby lód na rzece ?
Napisać SOLIDARNOŚĆ i zawiadomić o tym ZOMO !

W 1983 roku Papież przyjechał do Polski po raz drugi. Mówił o niezależnych związkach zawodowych. Opuścił kraj umocniony nadzieją poprawy sytuacji robotników. Wałęsa otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Uznano to za wyraz sympatii dla „Solidarności”.
Od 1984 roku terror zaczął się nasilać. UB zamordowało duszpasterza „Solidarności”, księdza Jerzego Popiełuszkę. W 1987 roku znowu przyjechał Papież. I tym razem aktywizował „Solidarność”. Po mszach formowały się pokojowe pochody. Wśród Polaków znów krążyły dowcipy

Jasiu – pyta nauczycielka – co wiesz o powstaniu warszawskim ?
Trudno powiedzieć, bo jedni mówią, że było, drudzy, że dopiero będzie....
A ty , Zosiu, co powiesz na ten temat ?
Ja tam nic nie wiem, ale Tato ostatnio coś szykuje....

Wiesz, że Papież ma przyjechać do Polski ?
Znowu ?
Tak, żeby udzielić ostatniego namaszczenia naszej gospodarce !

Jednak gospodarka gwałtownie się pogrążała. Spadała stopa życiowa ludności, ale dopisywał humor.

NAGASAKI – rezultat wojskowych rządów w Japonii.
Nagie haki – rezultat wojskowych rządów w Polsce.

Drogi do socjalizmu: droga benzyna, droga wędlina, drogi towarzysz Jaruzelski.

W 1988 roku nasiliły się strajki, a władze skłaniały się do dialogu. W Gdańsku przy Lechu Wałęsie powstał Komitet Obywatelski grupujący przedstawicieli opozycji. Mieczysław Rakowski, polityk wywołujący mieszane uczucia, został premierem. Niechęć do rządu spotęgowała decyzja o likwidacji Stoczni Gdańskiej. W lutym 1989 roku rozpoczęły się obrady „Okrągłego Stołu”. Stronie rządowej przewodniczył gen. Czesław Kiszczak, a stronie społecznej Lech Wałęsa. W kwietniu 1989 zalegalizowano NSZZ „Solidarność”, która 4 czerwca wygrała wybory do Sejmu i Senatu.

Trafny, celny i ostry dowcip polityczny żył w czasie komunizmu. Śmiech pozwalał przetrwać. Fakt historyczny, jakim była sprzeczność propagandy z odczuciami narodu, objawiał się w kawałach. Obecnie dowcip polityczny raczej zamiera. Zmieniły się czasy, nie mamy cenzury i na pewno nie tęsknimy za Polską Ludową, chociaż cięty żart polityczny również w demokracji mógłby funkcjonować. Tam, gdzie demokracja miała swoje korzenie – w Atenach, Perykles, jeden z najwybitniejszych polityków, też był celem dowcipów.
Na szczęście mamy kabarety i satyryków, którzy skutecznie ostrzegają polityków przed nadmiernym zadowoleniem z własnych poczynań.

Bibliografia:
1. Wojciech Roszkowski Historia Polski 1914-91 Wyd. Naukowe PWN 1992 str. 139-406
2. Dowcip surowo wzbroniony – Antologia polskiego dowcipu politycznego wyd. COMER Toruń 1990
3. Tadeusz Glubiński Historia 8 – trudny wiek XX WSiP S.A. Warszawa 1999