Wandea Ludu

Prawo

Przemek F., 22 marca 2007

Esencjonalne dla pracy w zawodzie prawniczym jest zrozumienie terminu "prawo". Jest to pierwszy krok w kierunku prawniczego myślenia i nie da się być dobrym prawnikiem nie pojmując sensu tego terminu.

Prawo, najprościej mówiąc, jest to zbiór norm prawnych. Deifinicja ta jest na pierwszy rzut oka precyzyjna, jednak stanowi klasyczne tłumaczenie "nieznanego przez nieznane". Dlatego też temat ten wymaga pogłębienie.

W nauce teorii i filozofii prawa, istnienie "prawa" tłumaczy się na co najmniej trzy sposoby.

Pierwszy pogląd głosi, że prawem jest wola suwerena. Tak więc do powołania prawa wystarczy suweren, który wyda jakiś akt prawny. Od tego momentu mówimy o istnieniu prawa.

Niestety teoria ta, aczkolwiek bardzo prosta, ma swoje wady. Załóżmy, że istnieje bezludna wyspa, na którą przypływamy. Obejmujemy ją w posiadanie i, jako suwereni, wyrażamy swoją wolę. Następnie odpływamy. Pytanie: Czy na tej wyspie istnieje prawo?

Zwolennicy pierwszej teorii powiedzią, że tak, oczywiście. Ale czy na pewno?

Druga teoria mówi, że prawo to nie tylko wola suwerena, ale także świadomość, że ono obowiązuje. Innymi słowy: nie wystarczy ustanowić prawo, musi być ono jeszcze powszechnie akceptowane. Prawo, które w świadomości ludzi nie obowiązuje - nie jest prawem. Oczywiście tutaj zaczynają się kontrowersje. Czy wystarczy tylko nieakceptowanie przez obywateli? A może dodatkowo prawo ma nie być egzekwowane przez suwerena? Jeżeli spełnione są oba warunki, uznaje się, że prawo zostało uchylone milcząco - tzn. formalnie istnieje, ale nie jest ani przestrzegane, ani egzekwowane.

Trzecia teoria stwierdza, że prawo to nie normy czy nakazy. Prawo to psychika i psychologia. U podstaw tego twierdzenia, leży przekonanie, że każde prawo (do czegoś) rodzi po stronie kogoś innego określony obowiązek. To stwierdzenie jest niezwykle ważne. Warto je zapamiętać. Jeżeli mamy do czegoś prawo, to ktoś ma obowiązek podjąć określone działanie. Uprawnienie do własności budzi obowiązek zaniechania naruszania tego oprawnienia przez wszystkie inne osoby. Prawem w tym ujęciu jest więc sieć powiązań psychologicznych (stosunków) pomiędzy podmiotami uprawnionymi i zobowiązanymi.


Zadania:
1. Która z teorii wydaje się najsensowniejsza? Odpowiedź uzasadnij.
2. Jakie wskazania dla ustawodawcy wynikają z każdej z przedstawionych teorii?
3. Jakie wskazania dla podmiotów sotosujących prawo wynikają z każdej z przedstawionych teorii?