Oto pierwsza lekcja historii Prus, opowiadająca o czasach przedchrześcijańskich, kiedy to mieszkały tu pruskie plemiona bałtyjskie. Tekst z wikipedii, nie ingerowałem specjalnie w jego treść, jako że są tu tylko podstawowe informacje i nie ma sensu jeszcze bardziej ich skracać czy modyfikować.

Nazwa krainy - Prusy została przejęta od nazwy ludu. Nazwa Prusowie (Bruzi) została pierwszy raz wymieniona przez tzw. Geografa Bawarskiego. W połowie IX wieku lud ten zasiedlał ziemie między Wisłą a Niemnem. Przybyli na ten obszar zapewne około VI-V w p.n.e. z obszaru środkowej Rusi z dorzeczy rzek Dniepr i Wołga. W XIII wieku ich terytorium zajmowało około 42 000 km2 przy 170 000 mieszkańców.

Jako lud Prusowie nigdy nie stworzyli organizacji plemiennej i pozostając na etapie związków plemiennych byli łatwym przeciwnikiem dla sąsiadów. Prusowie jako poganie czcili siły natury: ciała niebieskie, jak Słońce czy Księżyc, zjawiska atmosferyczne, jak piorun czy grzmot, a także zwierzęta i rośliny. Miejscami kultu były święte gaje, miejsca składania ofiar bogom. Prusowie wierzyli też w demony i bóstwa, kultywowali kult przodków. Ze znanych dziś bóstw pruskich należy wymienić bóstwo żeńskie Kurko (Kurche), bogini stworzenia i urodzaju, oraz bóstwo męskie Perkuna (Perkunis), boga wojny, władcę burzy i grzmotów. Wierzyli w życie pozagrobowe. Utrzymywali, że dusze zmarłych snują się po ich rodzimych okolicach.

Najwyższą władzą pruską był wiec. Na nim decydowano o sprawach obrony, wyprawach wojennych ustalano podział prac. W okresach wojen, na wiecach, wybierano wodzów.

Wojska zwoływane były przez gońców. Dużą rolę odgrywały grodziska, stanowiące miejsca schronień podczas wojen i rozruchów. Prawo oparte było na zasadach rodowych. Dziedziczenie odbywało się wyłącznie w linii męskiej.

W życiu politycznym główną rolę stanowili możni - nobiles. Najwięcej było pospólstwa (wolni) - z takimi samymi prawami jak możni. Niewolników pozyskiwano w trakcie wojen.

W XIII wieku nasiliła się akcja misyjna w Prusach, zapoczątkowana bullą papieża Innocentego III z dnia 26 października 1206 roku, w której polski kler został wezwany do poparcia działań misyjnych opata łeknieńskiego Godfryda. Z bulli tej wynika, że początek misji cystersów datować należy na początek XIII wieku. Około 1210 na czele misji stanął mnich z Oliwy, Chrystian, a cała misja chrystianizacji Prusów nabrała rangi krucjaty. W 1215/1216 Chrystian został biskupem pruskim, zyskał od papieża prawo rzucania klątwy na krzyżowców, którzy wkroczyliby na ziemie nawróconych Prusów. Dzięki takiemu wsparciu w latach 20. XIII wieku liczne wyprawy podjęli Leszek Biały, Henryk Brodaty i Świętopełk pomorski. Wyprawy te pociągnęły za sobą w odwecie najazdy pruskie - w roku 1222 najazd dotarł do Płocka, a w roku 1226 w wyniku najazdu zniszczony został klasztor w Oliwie. Skutki tych najazdów nie były jednak porównywalne z rozmiarami zniszczeń po późniejszych najazdach Krzyżaków na ziemie pruskie i posłużyły za pretekst do stosowania przez nich drastycznych metod.

Dla ochrony szlaku wiślanego przed Prusami zostały sprowadzone na pogranicze pruskie zakony rycerskie - do ziemi chełmińskiej Krzyżacy, bracia dobrzyńscy Chrystiana w Dobrzyniu i kalatrawensi Świętopełka w Tymawie. Zakony te miały m.in. przejąć zadania ochrony granic od pogranicznych rodów rycerskich. Ambicje polityczne Konrada Mazowieckiego i zaangażowanie w Małopolsce skłoniły go do sprowadzenia Zakonu Krzyżackiego na pogranicze polsko-pruskie, przy czym nie docenił on roli Zakonu jako zaplecza dla żywiołu niemieckiego, zainteresowanego ekspansją w rejonie Bałtyku.

Po nadaniu ziemi chełmińskiej Zakonowi Krzyżackiemu ściągnęło tam początkowo 2 rycerzy, którzy zajęli gródek Vogelsang. Dopiero w roku 1230 przybył do Prus właściwy oddział 7 braci rycerzy pod dowództwem Hermana Balka. Oddział ten, dzięki wsparciu papiestwa, a także oddziałów polskich, śląskich, pomorskich i zachodnioeuropejskich, podbił Pomezanię i kolejne ziemie pruskie. W roku 1233 biskup Chrystian dostaje się do niewoli pruskiej na Sambii, a uwolniony zostaje dopiero w roku 1238, kiedy to biskupstwo pruskie dostaje się pod władzę papieża i Krzyżaków. W roku 1233 Chełmno i Toruń otrzymują nowe prawo chełmińskie od Hermana von Salza i Hermana Balka, co stało się w przyszłości podstawą regulacji miejskich i administracyjnych w przyszłym państwie krzyżackim. W roku 1235 Krzyżacy wchłonęli zakon braci dobrzyńskich, a w roku 1237 inflancki zakon kawalerów mieczowych. W roku 1236, pod nieobecność Chrystiana, legat papieski Wilhelm z Modeny otrzymuje polecenie podziału Prus na 3 diecezje i mianowania 3 biskupów z zakonu dominikanów. Pomimo oporu uwolnionego Chrystiana w roku 1243 powstają 4 diecezje, a w roku 1245 on sam umiera.

Podbój Prus został przerwany kilkoma powstaniami pruskimi i za ostateczną datę podboju przyjmuje się rok 1283, który to krzyżacki kronikarz Piotr z Dusburga podaje jako początek walk na Litwie i Żmudzi. Pomimo dużej przewagi liczebnej Prusów i znajomości terenu, wyprawy zbrojne w XIII wieku górowały nad nimi lepszą organizacją i przewagą uzbrojenia. Słabe związki plemienne i niemożność zjednoczenia się sprawiała, że najeźdźcy prowadzili skuteczną walkę ze słabym wrogiem. Stosowana często przez Krzyżaków taktyka spalonej ziemi była dość drastyczna i różniła się od prowadzonych dotychczas walk, toczonych głównie dla zdobycia sławy i łupów.

Podbici Prusowie przejęli język i kulturę niemiecką, natomiast na południu i wschodzie zasymilowali się z Polakami (Mazurami) i Litwinami. Pogańskie obyczaje Prusów przetrwały sporadycznie w Sambii do pierwszej połowy XVI w. Jeszcze w 1561 r. pastor Abel Will z Pobethen opublikował Mały katechizm Marcina Lutra w języku pruskim, jednak mowa ta ostatecznie wymarła na przełomie XVII i XVIII wieku.