Lekcja II - Prusy pod władaniem Krzyżaków

W 1283 ostatecznie zakończył się podbój Prus. W tym roku upadło II powstanie pruskie, jego przywódcę stracono, większość Prusaków wycięto w pień lub zmieniono w niewolników. Zakon Krzyżacki zwyciężył.

Po podbiciu Prus skoncentrował się na litewskiej Żmudzi - krainie, która oddzielała Prusy od Inflant. W latach 1283-1325 doszło do kilkudziesięciu ataków Zakonu na Żmudzi i kilkudziesięciu odwetowych najazdów Litwinów na Prusy i Inflanty. Pogranicze żmudzkie zostało niemal całkowicie wyludnione przez te wojny. Stosunki litewsko-krzyżackie pozostawały więc niemal zawsze napięte i wrogie.

Wrogie były także stosunki Zakonu Krzyżackiego z Polską. Jest to oczywiste, jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, że Zakon:
1. Sfałszował dokument mówiący o przekazaniu im ziemi chełmińskiej, tak że zagarnęli ją na stałe, miast na czas podboju Prus;
2. Zajął Prusy i stworzył tam własne państwo, a nie, jak obiecywał Konradowi Mazowieckiemu, oddał je Polsce.
3. Zajął podstępnie Pomorze Gdańskie, wezwany an pomoc przeciw Brandenburczykom w 1308 roku.
Rozbite państwo polskie nie mogło w żaden sposób przeciwstawić się potędze silnego zakonu. Dopiero zjednoczenie dawało szansę na skuteczną walkę z wrogiem.

W roku 1308 Władysław Łokietek posiadał już Małopolskę, ziemię sandomierską, Pomorze Gdańskie, ziemię sieradzką i łęczycką, Kujawy i część Wielkopolski. Kiedy jednak Brandenburczycy uderzyli na Pomorze Gdańskie, jednoczący kraj książę nie miał sił, aby samodzielnie ocalić jedną ze swych dzielnic, gdyż w tym czasie walczył o inne. Zgodził się na przyzwanie na pomoc Krzyżaków.

Ci obronili miasto, ale potem sami je zajęli. Łokietek starał się o odzyskanie należnych mu ziem, jednak bezskutecznie. Polska starała się pokojowo (sądy papieskie w 1321, 1339 roku, oba korzystne dla polski) i zbrojnie (bitwa pod Płowcami) odzyskać utracone ziemie - bezskutecznie. Ostatecznie w 1343 podpisano pokój w Kaliszu, w którym Zakon zwrócił Kujawy i ziemię dobrzyńską, zaś warunkowo jako jałmużnę zatrzymywał Pomorza, ziemię chełmińską i michałowską.

W czasach panowania w Polsce Ludwika Węgierskiego, a potem Jadwigi, nie doszło do poważniejszych prób odzyskania utraconych ziem. Dopiero w latach 1409-1411 wybuchła wojna, w której Władysław Jagiełło pokonał Krzyżaków pod Grunwaldem w 1410 roku. Niestety, nie udało mu się potem zająć Malborka. Podpisano pokój w Toruniu w 1411 roku, który nie oddał ponownie Pomorza Gdańskiego ani ziemi chełmińskiej, zmusił jednak Zakon do zaprzestania ataków na Litwę i Polskę. Zakon zaczął od tego czasu tracić na sile, a jego sytuacja ekonomiczna pogorszyła się na skutek blokady wymiany handlowej prowadzonej przez Polskę i Litwę.

6 lutego 1454 wybuchło wewnątrz państwa zakonnego powstanie mieszczan, które wsparł król Kazimierz Jagiellończyk (wojna trzynastoletnia), stosując przeciw zakonowi tę samą taktykę wojen podjazdowych, które prowadził niegdyś sam Zakon. Wojna ta przyniosła w efekcie kolejny pokój toruński (1466) – Zakon oddał Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i michałowską, a także część Warmii łącznie ze stolicą Zakonu - Malborkiem. Oprócz tego wielki mistrz zgodził się być lennikiem króla Polski i przeniósł swoją stolicę do Królewca.

Mimo to, Zakon wciąż co jakiś czas organizował łupieżcze wypady na tereny Warmii i Mazur, jednak już bez większych rezultatów. Od 1501 wielcy mistrzowie krzyżaccy odmawiali składania hołdu lennego władcom Polski, co stało się powodem wojny polsko-krzyżackiej 1519-1521. Po przegranej wojnie, zmuszony przez koneksje rodzinne oraz dla zachowania pokoju wewnętrznego, wielki mistrz Zakonu Albrecht Hohenzollern przeszedł na luteranizm, co położyło kres istnieniu państwa zakonnego. Państwo zarządzane przez Albrechta, mimo że wciąż dość silne militarnie, znalazło się w próżni politycznej, co wykorzystał król polski Zygmunt Stary i zmusił Albrechta do hołdu lennego w 1525, jako wieczystego lennika Królestwa Polskiego.

Tak powstały Prusy Książęce, będące lennem Polski.