Jsom

Pozostałości po kaplicy Jsoma w Starosurmenii (Nomos Zawarski)

Jsom, Ισομ (ze starosurm. Ἴσωμ) - bóstwo czczone przez prasurmeńczyków jako nadrzędny bóg surmeńskiego panteonu, od około IV-V wieku naszej ery jako bóstwo monoteistyczne. Uważany za boga burzy, grzmotów, piorunów i zjawisk atmosferycznych, a także za najwyższego władcę wszystkich innych bogów i ludzi. Według mitologii surmeńskiej zasiada w Metaświatach, gdzie sprawuje sąd nad ludzkimi duszami decydując o ich zbawieniu bądź wiecznym potępieniu. Jest przeciwieństwem Niewidziana, z którym toczy nieustanną walkę o ludzkość.

Pełne imię Jsoma to Jsom Święty Pan Gromowładny - Ισομ Αγιηκηριη Γρομοβασηλ, w starosurmeńskim Ἴσωμ Ἁγιοκίϱης Βϱῶντηκρατοϱ [ˈɪsom haʝjɔˈkirɪs ˈvroːndɛkratɔr]. Słowo Jsom zapisywane jest również w niektórych starszych przekładach jako Jisom lub Isom.

Problem pochodzenia Jsoma i ewentualnych okoliczności jego pojawienia się wyjaśnia częściowo "Mit o stworzeniu świata", wskazując, iż niemożliwe jest opisanie przez człowieka wydarzeń wcześniejszych niż jego pojawienie się na świecie, zaś erę przed powstaniem ludzkości nazywa "boskim sekretem".

Etymologia

Pochodzenie imienia Jsom jest kwestią sporną. Część badaczy uznaje, że imię bóstwa wywodzi się od prahelleńskiego wyrażenia ἐισωμόν [eɪsoˈmɔn] oznaczającego nieustanne zjawisko. Zdaniem zwolenników tej teorii, wyrażenie to uległo skróceniu do formy obecnej i stało się tożsame dla nazywania najwyższego, trwającego wiecznie boga. Niektórzy badacze mitologii surmeńskiej doszukują się jednak słowiańskiego rodowodu tego określenia, wskazując na podobieństwo brzmieniowe imienia Jsom do prasłowiańskiego jъsem [jəˈsεm] - jestem. Przeciwnicy teorii słowiańskiego pochodzenia Jsoma argumentują, że taka interpretacja wskazywałaby na bliskie podobieństwo kultu prasurmeńskiego z odległym od niego kultem judeochrześcijańskim, gdyż imię własne boga Jahwe/Jehowa pochodzi od słów "jestem, który jestem". Z kolei prosłowiańscy badacze uznają to podobieństwo za przypadek, który jedynie pomógł obu religiom zjednoczyć się po okresie rozpadu dzielnicowego w 672 roku naszej ery.

Kult Jsoma

Jsom był otaczany kultem zarówno jako nadrzędna część panteonu, jak i po V wieku n.e. jako jednoosobowe i niepodzielne bóstwo. Na całym obszarze panowania religii prasurmeńskiej wznoszono kaplice i pomniki ku czci Jsoma. Kult religijny nie uległ jednak hierarchizacji, ponieważ we wczesnej kulturze surmeńskiej nie wykształciła się warstwa kapłanów, którym mogłoby przypadać wyłączne prawo do sprawowania nabożeństw.

Postępowanie wierzących wobec Jsoma warunkowały mity przekazywane ustnie, później zaś spisywane. Rytuały wiernych, takie jak składanie ofiar ze zwierząt czy roślin bądź modlitwy do Jsoma, nie były z góry regulowane i pozostawiono je indywidualnym potrzebom duchowym człowieka. Przyjął się jednak zwyczaj, iż prowadzący modlitwę w większej grupie był osobą najstarszą spośród modlących się.