Rozdział II. Zasady zależności żołnierzy

Przełożony i podwładny, starszy i młodszy

1. Organizacja wojska opiera się na hierarchicznym podporządkowaniu żołnierzy.
2. Żołnierz w stosunku do innych żołnierzy może być przełożonym, podwładnym, starszym lub młodszym, jak również równym stopniem.
3. W wystąpieniach służbowych chociażby dwóch żołnierzy, zawsze jeden z nich jest przełożonym lub starszym.
4. Przełożonym jest żołnierz lub osoba nie będąca żołnierzem, której na mocy przepisu prawa, rozkazu lub decyzji właściwego przełożonego podporządkowano żołnierza, uprawniona do wydawania rozkazów lub poleceń podległym żołnierzom i kierowania ich czynnościami służbowymi.
5. Starszym jest żołnierz, który ma wyższy, a młodszym — niższy stopień wojskowy.
6. Żołnierz może być również przełożonym w stosunku do żołnierzy nie podporządkowanych mu pod względem organizacyjnym, w zakresie spraw specjalistycznych wynikających z dokumentów kompetencyjnych. Z tego tytułu jest on uprawniony do wydawania wiążących wytycznych i poleceń dotyczących zadań objętych jego zakresem działania oraz ponosi odpowiedzialność za możliwe do przewidzenia skutki ich realizacji.
7. Jego Książęca Mość i Hetman Wielki są przełożonymi wszystkich żołnierzy.
8. Wobec podległych żołnierzy (osób) przełożony sprawuje funkcje dowódcze (kierownicze), zarządzające, szkoleniowe i wychowawcze. Jest odpowiedzialny za sprawność organizacyjną, porządek oraz służbę (pracę) podwładnych, a także za warunki do przestrzegania dyscypliny wojskowej przez podporządkowanych żołnierzy.
9. Przełożony powinien posiadać stopień wyższy lub równy swoim podwładnym.
10. Podczas wspólnego działania żołnierzy, których nie łączy podległość służbowa, przełożonym zostaje posiadający wyższy stopień wojskowy, a przy równych stopniach o starszeństwie decyduje kolejno: wysługa lat w danym stopniu i staż służby wojskowej.
11. Zwracając się do podwładnych (młodszych), przełożony (starszy) czyni to stanowczo, lecz taktownie, zachowując w każdej sytuacji spokój i opanowanie. Ponadto nie wypowiada krytycznych uwag (opinii) w obecności niższych od nich stanowiskiem (stopniem) oraz osób postronnych.
12. Żołnierze podporządkowani przełożonemu są jego podwładnymi.
13. W sprawach służbowych, podwładny ma tylko jednego bezpośredniego przełożonego. Przełożeni wyższego szczebla, sprawują przełożeństwo za jego pośrednictwem.
14. Między żołnierzami Książęcych Sił Zbrojnych a żołnierzami innych armii nie występują stosunki przełożeństwa i podległości. Takie zależności mogą być uzgodnione tylko na okres realizacji wspólnych przedsięwzięć (misje pokojowe, działania w ramach operacji sojuszniczych, służba w dowództwach, sztabach i jednostkach międzynarodowych oraz ćwiczenia, szkolenia, wspólne patrole, itp.).

Wydawanie i wykonywanie rozkazów

1. Rozkaz to polecenie podjęcia określonego działania lub zaniechania działania, wydane służbowo żołnierzowi przez przełożonego lub uprawnionego starszego.
2. Wydający rozkaz jest zobowiązany uwzględnić stopień przygotowania podwładnego, warunki i okoliczności wykonania rozkazu oraz zapewnić niezbędne do tego siły i środki.
3. W wypadku utraty łączności z przełożonym, żołnierz działa samodzielnie — zgodnie z otrzymanym zadaniem, przysięgą wojskową, wymaganiami regulaminów oraz innych przepisów prawnych.
4. Rozkaz wydaje podwładnemu bezpośredni przełożony — ustnie, na piśmie lub za pomocą sygnału.
5. Rozkaz może uchylić lub zmienić ten, kto go wydał lub — jeżeli dobro służby tego wymaga — jego przełożony, zawiadamiając o tym poprzedniego rozkazodawcę.
6. Rozkaz musi być zwięzły, zrozumiały i wydany stanowczo.
7. Żołnierz po otrzymaniu rozkazu potwierdza to słowem „ROZKAZ” i wykonuje go. Przełożony może sprawdzić zrozumienie rozkazu.
8. O wykonaniu rozkazu żołnierz melduje temu przełożonemu, który go wydał, jeśli przełożony nie zarządzi inaczej.
9. Jeżeli przełożony stwierdził, że rozkaz nie został należycie wykonany, może nakazać powtórne jego wykonanie.
10. Jeżeli podwładny otrzymał rozkaz bezpośrednio od przełożonego wyższego szczebla — wykonuje go i melduje o tym rozkazodawcy i swemu bezpośredniemu przełożonemu. Przełożony wyższego szczebla, który wydał rozkaz podwładnemu, jest zobowiązany zawiadomić o tym jego bezpośredniego przełożonego.
11. W szczególnie uzasadnionych wypadkach, podwładny może wystąpić o rozkaz na piśmie, zwłaszcza gdy dotyczy on zadania wykonywanego w specyficznych warunkach lub w sposób odmienny od ogólnie przyjętych zasad. Rozkazodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek, a podwładny rozkaz wykonać, z wyjątkiem sytuacji, gdy skutkiem rozkazu, w sposób oczywisty, może być popełnione przestępstwo.
12. Jeśli żołnierz otrzyma rozkaz w trakcie wykonywania innego rozkazu lub którego wykonanie byłoby sprzeczne z obowiązującymi go przepisami — melduje o tym wydającemu rozkaz. W razie potwierdzenia nowego rozkazu — wykonuje go, a wydający taki rozkaz zawiadamia pierwszego rozkazodawcę i odpowiada za wynikające z tego następstwa.
13. Starszy nie wydaje rozkazów młodszym — z wyjątkiem następujących sytuacji:
    1. Kiedy niebezpieczeństwo zagraża jednostce (instytucji) wojskowej lub żołnierzom, jeśli nie ma ich przełożonego;
    2. Gdy zachodzi konieczność jednego kierownictwa podczas wspólnego działania różnych jednostek (oddziałów, pododdziałów) wojskowych — jeśli między ich dowódcami nie ma zależności służbowej;
    3. Kiedy młodsi naruszają prawo lub dyscyplinę wojskową albo zakłócają porządek publiczny.
14. Rozkazodawca odpowiada za treść rozkazu oraz dające się przewidzieć skutki jego wykonania, a wykonawca rozkazu — za sposób realizacji.
15. Żołnierz, który wykonując rozkaz wiedział lub godził się na to, że popełnia przestępstwo ponosi odpowiedzialność karną. Odpowiedzialność karną ponosi również ten, kto taki rozkaz wydał. Ustalenie to obowiązuje niezależnie od treści punktów 11 i 12, których wymowę należy pojmować jako działanie mieszczące się w granicach prawa.