UNIVERSITAS

W wykładzie Armina Frederika v. Rohrscheidt-Schwaben pt. „Historia Liturgii” zwrócono uwagę słuchaczy na etymologię wyrazu „liturgia”, który pochodzi od greckiego leiturgia – „wspólne dzieło, czyn publiczny”. Rzeczywiście, istniał w Grecji starożytnej zwyczaj, że ludzie majętni fundowali jakieś przedsięwzięcie, które miało być korzystne dla państwa: finansowali budowanie okrętów, świątyń i wspierali zubożałych rodaków, a szczególnie często opłacali składanie ofiar państwowych. Taki obowiązek nosił właśnie miano leiturgia. Złożenie ofiar państwowych było przeważnie bardzo kosztowne. Najczęściej było to złożenie ofiary ze stu byków! Był to zatem czyn społeczny, albowiem złożenie takiej ofiary w imieniu państwa (czyli – ogółu obywateli) miało zapewnić przychylność bóstwa opiekuńczego. Zatem od samego początku ten wyraz miał związek ze sferą sakralną.

W starym testamencie wyraz leiturgia występuje dosyć często na określenie służby kapłanów i lewitów w świątyni. Jest to służba najczęściej ofiarnicza, czyli gdy kapłan składa ofiary, albo sprawuje inne obrzędy, czyli pali kadzidło, dokonuje obmyć rytualnych, albo przyjmuje dary od Izraelitów, dokonuje się leiturgia, czasami też z dodatkiem: „przed Panem”.

W Nowym Testamencie wyraz leiturgia w swojej formie podstawowej występuje tylko jeden raz w Liście do Filipian 2, 17:

„A jeśli nawet krew moja ma być wylana przy ofiarniczej posłudze około waszej wiary, cieszę się i dzielę radość z wami wszystkimi”[1]

W innych przypadkach gramatycznych wyraz leiturgia występuje pięciokrotnie, aczkolwiek trzykrotnie ten wyraz również odnosi się do służby w Przybytku. Po raz pierwszy pojecie leitugria w Nowym Testamencie pojawia się w Ewangelii Łukasza 1, 23:

„A gdy upłynęły dni jego posługi kapłańskiej, powrócił do swego domu.”

Chodzi tu o Zachariasza, który w Jerozolimie sprawował obrzędy, związane z jego statusem kapłana. Więc w tym przypadku sens wyrazu leiturgia niczym się nie różni od jego znaczenia starotestamentalnego. Jest to posługa kapłana w świątyni.

„Posługiwanie bowiem tej sprawie społecznej nie tylko uzupełnia to, na co nie stać świętych, lecz obfituje w liczne dziękczynienia składane Bogu.”

W tym przypadku nie chodzi już o posługę kapłana starotestamentalnego, tylko o ofiarność względem „świętych”, czyli, jak przypuszczają bibliści, względem ubogich chrześcijan - mieszkańców Jerozolimy. Bogaci chrześcijanie z Koryntu składali regularne datki na rzecz swoich współwyznawców w Palestynie i taka służba nazywała się właśnie leiturgia.

„bo dla sprawy Chrystusa bliski był śmierci, naraziwszy życie swoje po to, by was zastąpić przy posłudze, której wy [osobiście] nie mogliście mi oddać”.

Chodzi tu o współpracownika Apostoła Pawła – Epafrodyta, który wspomagał Apostoła w jego pracy przez udzielanie mu pomocy materialnej. Chociaż Paweł pracował własnoręcznie i sam zarabiał na życie, czasami jego praca misjonarska pochłaniała dużo czasu i wtedy potrzebował on wsparcia od zaprzyjaźnionych z nim gmin chrześcijańskich, które przekazywały datki za pośrednictwem swoich wysłanników, jednym z których był właśnie Epafrodyt.

W następnych tekstach wyraz leiturgia stosuje się do określenia służby w przybytku: Mojżesza, który kropił krwią sprzęty świątynne (Hbr 9, 21) i Chrystusa, który otrzymał służbę w przybytku niebiańskim zgodnie z zasadami Nowego Przymierza (Hbr 8, 6).

Zatem należy stwierdzić, że zarówno w kulturze hellenistycznej, jak i w zhellenizowanej kulturze hebrajskiej[2] wyraz leiturgia oznacza służbę sakralną, szczególnie związaną ze składaniem ofiar w świątyni, ale tez jako ofiarność społeczna, chociaż w mniejszym stopniu.

[1] Pogrubiona czcionką zaznaczony jest fragment, odpowiadający wyrazowi leiturgia.

[2] Wyraz leiturgia trafił się do Biblii za pośrednictwem zhellenizowanych Żydów – mieszkańców Aleksandrii, którzy przetłumaczyli Biblię Hebrajską na język grecki w III-II ww. przed Chr.