NUMER I

NUMER II

NUMER III

NUMER IV

STRONA GŁÓWNA

KRYZYSY         HISTORIA CHRZEŚCIJAŃSTWA W SCHOLII         MITOLOGIA GRECKA   
ROZWÓJ KOŚCIOŁA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO         HISTORIA STAROŻYTNA  

Wiktor Koliński

Mitologia grecka a rozwój Biblii.

            W wykładzie autorstwa prof. J. Gołowanowa pt. Motywy Mitu o Prometeuszu w opisie „grzechu pierworodnego” został naświetlony bardzo ciekawy problem, dotyczący wpływów religijności i kultury hellenistycznej na religijność judaistyczną, która oczywiście w najbardziej pełny sposób wyraża się w Biblii Hebrajskiej (Starym Testamencie).

            Kontakty Judejczyków z Grekami jak to słusznie zauważył autor wykładu rozpoczęły się już w okresie połączenia olbrzymich terenów Azji pod władzą perskiej dynastii Achemenidów. W okresie jednak VI-IV ww. p.n.e., czyli w latach istnienia państwa perskiego kontakty owe ograniczały się do przypadkowych spotkań Greków i Judejczyków (najczęściej na podłożu handlowym). Była to oczywiście droga wystarczająca dla przenikania mitologii, ale zbyt „wąska” dla wpływu religijności, dla którego konieczne jest współistnienie wzajemnie wpływających na siebie grup ludności na jednym terenie.

            Taka możliwość pojawiła się dopiero po podboju Imperium Perskiego przez Aleksandra Macedońskiego. Od końca IV w. p.n.e. zarówno Judea jak i Grecja są częściami składowymi Monarchii Macedońskiej. Gdy po śmierci Aleksandra Wielkiego jego państwo rozpadło się, proces wzajemnego przenikania kultury, a także religii Wschodu i Zachodu trwał nadal. Swoistym „tyglem kulturowym” stała przede wszystkim Aleksandria – stolica Egiptu hellenistycznego, rządzonego przez oświeconych władców Ptolemeuszy (potomków jednego z dowódców Aleksandra Macedońskiego – Ptolemeusza Lagosa, zwanego Soter). Kroniki ptolemejskiego Egiptu dają podstawę do twierdzenia, że w Aleksandrii Judejczycy stanowili nawet do ¼ ludności. Królowie Egiptu chcieli uczynić z Aleksandrii stolicę kulturową całego ówczesnego świata. Dlatego też zarówno Biblioteka w Aleksandrii, jak i Museion (gr. – „dom Muz”) były ośrodkami krzewienia, rozwoju i przechowywania kultury greckiej. Tam też Judejczycy po raz pierwszy spotkali się z tą kulturą w sposób bezpośredni. Ponieważ Judejczycy posiadali własne prawo religijne i autonomię na terenie Egiptu, król Ptolemeusz polecił przetłumaczyć Biblie Hebrajska na język grecki. To też zostało uczynione, lecz liczne zmiany, które odróżniają przekład od oryginału, a także liczne dodatki wskazują na daleko posunięty proces hellenizacji nawet tak wydawałoby się konserwatywnego zjawiska jak religijność judejska.

            Może powstać słuszne pytanie: dlaczego ten wpływ był jednostronny, dlaczego nie sposób znaleźć wpływów hebrajskich na religijność i kulturę grecką. Funkcjonuje tu zasada, według której kultura dojrzalsza i bardziej rozwinięta (a do takich zalicza się kulturę hellenistyczną przy porównaniu z kulturą hebrajską) zawsze „dyktuje swoje warunki” w kontaktach między religiami. Tak więc się stało również w przypadku konfrontacji kultury judaistycznej i kultury hellenistycznej. Na nic się zdała też negatywna reakcje na postępującą hellenizację ze strony fanatyków z Judei (opowiadają o tych wydarzeniach Księgi Machabejskie). Przemożny wpływ hellenizmu spowodował, że zarówno Biblia, jak i związane z nią religie – judaizm, chrześcijaństwo i też częściowo islam noszą wyraźne znamiona kultury i religijności Greków Starożytnych, o czym świadczy też omawiany wykład.